نگاهی به نمایش «زیر صفر»، نوشته و کار علیرضا سید
ناکارآمدیهای مدرن
رضا آشفته: «زیر صفر» نمایشی از علیرضا سید است که میتواند حالتی شبهابزورد داشته باشد و در آن سعی شده که همه ناکارآمدیهای زمانه معاصر را متوجه اتفاقات ناشایست مدرن گرداند. زیر صفر متن متفکرانهای دارد و با درک فلسفی بر آن است که انسان را در این شرایط اضمحلالی به بحث و چالش بکشاند، اما در انتخاب و گزینش موقعیتها شاید ورود تاریخ و جغرافیا چندان ضرورتی نداشته باشد، چنانکه در اپیزود یکم که به تیراندازی چند سرباز به یک اعدامی میپردازد و برای پرهیز از پاشیدهشدن خون اعدامی به تمثال پیشوا (هیتلر) بحثی میانشان درمیگیرد و آن سه بهاضافه سرجوخه جان خود را فنا میکنند. آنها نوبتی زیر دو تمثال میروند که بیازمایند آیا خونی بر آنها ریخته میشود یا خیر؟ اما هربار نیز بهگونهای این اتفاق میافتد؛ تنها نفر چهارم (سرجوخه) است که در جای درست میایستد، اما او هم به دست اعدامی کشته میشود و حالا مرگ آنان به دلیل نادانی به نجات جان اعدامی میانجامد. شاید آلمان و دوره تاریخی هیتلر نتواند معنا را به زمانه ما خیلی راحتتر بکشاند، درحالیکه در جهان ابزورد همواره از نشانههای واقعی پرهیز میشود و به همین سادگی هر نوع نشانگان جغرافیایی و تاریخی و حتی نمودهای فرهنگی را حذف میکنند. البته اینها احتمالاتی است که در گفتوگو با چند تماشاگر میزان تأثیر را مشخص خواهد کرد. در اپیزود دوم، یک سانسورچی، شعر یک بانوی خلاق را از معنا و حتی شکل زیبایش دور میگرداند برای آنکه بتواند یک شعر تحمیلی را به خورد خوانندهاش بدهد و این همان نمایشی است که شاید بهتر میتواند نقش و تأثیر مطلوبتری را برای ما بازی کند. در اپیزود سوم، جهان مصرفگرایی با خرید فرش، کتابخانه و تلویزیون به دست یک زن نشان داده میشود و بازپرداخت قسطهای درازمدت تمام زندگی یک زن و شوهر را تحتالشعاع یک عمر دوندگی بینتیجه خواهد کرد و مرد جنونزده در پاسخ به زن میخواهد که بر این برهمریختگی و گرفتاری بیفزاید و میخواهد چیزهای دیگری را به شکل قسطی از یک فروشگاه بزرگ بخرند. در اپیزود چهارم، همانا یک دستگاه که میخواهد لحظات بد و منفی را از اذهان کارمندان یک اداره پاک کند که بشود به راندمان کاری بهتری رسید، در این اداره آزمایش میشود. این دستگاه نمیتواند آنگونه که باید نقش بازی کند و یکی از کارمندان که مخالفخوان این قضیه است در نهایت سعی میکند با روالی غیرمعمول در مقابل این دستگاه مقاومت کند! علیرضا سید جوان خوشفکری است و میتواند ما را متوجه جهان نمایش در صحنهای کند که در آن رویدادها و شخصیتهایی نمود مییابند که برگرفته از یک نظم نوین خواهند بود. در اجرای زیر صفر بیشتر از هر چیزی اتکای به متن مشهود است و اگر هم دقایقی اجرا برجسته میشود؛ به حضور بازیگر و میزان خلاقیتش برمیگردد که چگونگی ارائه یک اجرا را برایمان دقیقتر میگرداند. میخواهم بگویم که در اجرا تألیف دومی اتفاق نیفتاده است و این را میشود در تکتک این اپیزودها مشاهده کرد و اگر چنین نبود حتما ما با تفکر بهتر و روشنگری قابللمستری در طول اجرا مواجه میشدیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.