|

پازوليني و فلسفه سينما

«پازوليني به روايت پازوليني» كتابي است كه آزوِلد استك سال‌ها پيش در قالب گفت‌وگويي مفصل با پير پائولو پازوليني فراهم آورد و با اين‌كه امروز سال‌ها از انتشار اين كتاب مي‌گذرد اما اين اثر هنوز مهم‌ترين يا دست‌كم يكي از مهم‌ترين و معتبرترين منابعي است كه درباره پازوليني منتشر شده است. اين كتاب سال 1352 يكبار با ترجمه بهمن طاهري به چاپ رسيده بود و آن‌طور كه خود طاهري در مقدمه چاپ جديد كتاب نوشته، ترجمه پيشين مربوط به دوران دانشجويي او بوده كه به قول خودش «ديگر با نگاه امروزي پذيرفتني نيست». ازاين‌رو چاپ مجدد اين كتاب در نشر اختران را بايد از اساس ترجمه‌اي ديگر دانست و نه ويراست تازه چاپ قبلي. از آنجا كه سال‌ها از زمان انتشار كتاب استك مي‌گذرد، مترجم در ترجمه دوباره‌اش از آن، متوني ديگر از منابعي ديگر درباره پازوليني و همه فيلم‌هايي كه پس از چاپ اول كتاب ساخته‌ شده را به كتاب افزوده است.
گفت‌وگوي درازدامن اين كتاب، به زندگي، آثار و ايده‌هاي پازوليني پرداخته و مي‌توان وجوه مختلف فكري و هنري پازوليني را به‌واسطه اين گفت‌وگوها شناخت. پازوليني فيلم‌ساز و همچنين شاعري بود كه هم ادبيات جهاني و هم نظريات كساني چون گرامشي را به خوبي مي‌شناخت و آثارش نيز پيوند عميقي با فرهنگ ايتاليا داشت. در مقدمه كتاب درباره اين ويژگي‌هاي پازوليني آمده: «... فرهنگ ايتاليايي خود سرشار از ويژگي‌ها و مولفه‌هايي متناقض است كه در فيلم‌هاي پازوليني منعكس مي‌گردند. آشكارترين اين تناقض‌ها، البته، بين مذهب كاتوليك و ماركسيسم است، دو ايدئولوژي مقتدري كه بر حيات فكري ايتاليا چيره شده‌اند و اثر خود را بر پازوليني باقي گذاشته‌اند. بي‌قراري و خصلت بهگزيني از منابع گوناگون در زندگي هنري پازوليني، كه مدام از يك قالب به قالب ديگر- نقاشي،‌ شعر،‌ نقد، داستان‌هاي كوتاه، رمان، فيلم‌هاي داستاني، گزارش و اكنون تئاتر- و از اين سبك به مضمون به آن در تغيير است، حاكي از جست‌وجويي است به قصد آن‌كه بتواند راهي بيابد تا با تناقض‌هاي پرشمار ناسازگاري كه بينش او از دنيا و از هنر را شكل داده‌اند به طريقي كنار بيايد. ماركسيسم پازوليني به‌هيچ‌وجه نظامي وحدت‌بخش نيست: در انديشه او ماركسيسم تنها يكي از لايه‌هاي متعدد ناهمسازي است كه گاه به سطح مي‌آيد، و گاه فرومي‌نشيند. اگر يك عامل ثابت، يك وجه تغييرناپذير (در خصوصيات فكري پازوليني) وجود داشته باشد، همانا دلبستگي پازوليني به دهقانان است كه براي او جاي چون‌وچرا ندارد. اين دلبستگي را مي‌توان به مدد ماركسيسم، و بلكه با قوت بيشتري در پرتو رومانتيسم واپس‌نگرنده‌اي توجيه كرد.» پازوليني در آغاز متاثر از جوواني پاسكولي بود، شاعري كه در سال 1912 درگذشت و اين يعني شعرهاي او مربوط به پيش از جنگ جهاني اول است. پازوليني با تاثيرپذيري از پاسكولي شعرهايي مي‌سرود كه مي‌توان آنها را كوششي براي حفظ گذشته و پشت كردن به زمان حاضر دانست. بعد از اين پازوليني با آثار گرامشي آشنا شد و از اين نقطه بود كه به ماركسيسم گرايش يافت. پازوليني در جايي از گفت‌‌وگوي اين كتاب درباره آشنايي‌اش با ماركس و گرامشي مي‌گويد: «پيش‌تر كه صحبت از خواندن متون ماركسيستي مي‌كردم، مهم‌ترين‌شان براي من، حتي مهم‌تر از آثار خود ماركس، آثار گرامشي بود. نوشته‌هاي ماركس را البته نخستين‌بار كه خواندم نسبتا دشوار يافتم، و به‌علاوه عقايد او به دلايل متعدد براي من بيش از حد معمول دور از ذهن بود. از آنجا كه افكار گرامشي با افكار من همخواني داشتند، بي‌درنگ ذهن مرا به خود معطوف كردند، و بدين‌ترتيب گرامشي نقشي اساسي در شكل‌گيري من داشت. آثار او را نخست در دوره 49-1948 خواندم.»
هشت درس فيلمنامه‌نويسي
«نجات گربه» عنوان كتابي است از بليك اسنايدر كه به‌تازگي با ترجمه بهزاد افشار توسط انتشارات ناهيد به‌چاپ رسيده است. «نجات گربه» كتاب آموزش فيلمنامه‌نويسي است كه كوشيده مفاهيم پيچيده فيلمنامه‌نويسي را به صورتي ساده بيان كند و اين يكي از دلايل اقبال از اين كتاب بوده است. نويسنده كتاب، بليك اسنايدر، در سال 1957 در خانواده‌اي كه به نوعي به سينما مربوط بودند متولد شد و خيلي زود وارد حرفه خانوادگي‌اش شد. او در هشت‌سالگي به عنوان صداپيشه به پدرش كن اسنايدر كه تهيه‌كننده‌اي موفق و برنده امي بود پيوست. بليك بعد به فيلمنامه‌نويسي روي آورد و كارش را با نوشتن قسمت‌هاي سريال شركت بچه‌هاي ديزني آغاز كرد و بعد از آن به نوشتن فيلمنامه‌هاي مستقل روي آورد. از اسنايدر به عنوان يكي از موفق‌ترين نويسندگان فيلمنامه‌هاي مستقل در هاليوود نام برده‌اند. آن‌طور كه در توضيحات خود كتاب آمده، اگرچه اسنايدر هيچ‌وقت فيلمنامه چندان مشهوري ننوشته اما «قابليت درخور او در فراگيري، شناخت، دسته‌بندي و الگويابي فيلمنامه‌ها به همراه شيوه نگارشي شبيه به طرز صحبت معلمان آزموده، نجات گربه را به موفق‌ترين اثر او، و يكي از آثار شاخص در اين زمينه تبديل كرده است». «نجات گربه» در هشت بخش به همراه پيش‌گفتاري از شيلا هاناهان تيلور منتشر شده است. در بخشي از اين پيشگفتار مي‌خوانيم: «...موقع خواندن اين كتاب فهميدم بدم نمي‌آيد بتوانم راهي بيابم تا بدون اينكه گستاخي كرده باشم «نجات گربه» را به بعضي از فيلمنامه‌نويسان معتبري كه به نظرم مي‌توانند كمي از اين مطالب سود ببرند معرفي كنم. تصور كنيد چه مي‌شد اگر فيلمنامه‌نويسان بيشتري مانند بليك به فيلمنامه‌نويسي نگاه مي‌كردند. شخصا مطالعات آخر هفته‌ام به طرز چشم‌گيري ترقي پيدا مي‌كرد، هم از نظر ميزان محتوي قابل تهيه و فروش و هم از نظر ميزان كشف شدن فيلمنامه‌نويسان نوپايي كه صنعت نقل داستان را مي‌فهمند و مي‌توان از آن‌ها براي كار روي ايده‌هايي كه از پيش آماده داريم استفاده كرد... بدون اغراق در زايد/ پري - كه يكي از مراكز اصلي براي شروع كار فيلمنامه‌نويسان نوپاست- ما تك‌تك استراتژي‌هاي بليك را به فيلمنامه‌نويسانمان پيشنهاد مي‌دهيم. چه ديدن فيلم‌هايي در ژانر مشابه و بيرون كشيدن عناصر كليدي آن‌ها، چه از پيش مطرح كردن اين سوال كه بازيگران فيلم چه كساني قرار است باشند، چه نشان دادن اين امر كه استفاده از فيلم‌هاي مشابه به عنوان معيار، بخشي از يك داستان‌گويي خوب است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.