فولاد برای مردم یا مردم برای فولاد
مهدی امینی : آیتالله صدوقی، خرازی، همت، زال یوسفپور و جهانآرا فقط یک نام نیستند. سرمایههای نمادین یک کشورند و یکپارچگی ملی و جانفشانی مردمانی از دیار یزد، اصفهان، چهارمحالوبختیاری و خوزستان را یادآور میشوند؛ مردمانی که زمانی از محراب تا خاکریزهای جنوب و غرب کشور برای انقلاب و این خاک جان میدادند. همزمان اما در جبهههای دیگر، زیر حملات جنگندههای دشمن، تلاش برای ساخت مجموعهای صنعتی در 75 کیلومتری جنوبغربی اصفهان آغاز میشد... .طرح توسعه صنعت فولاد کشور اوایل دهه 50 بود که در دستور کار قرار گرفت. ذوبآهن در سال 1352 کارش را شروع کرد و کار کارشناسی برای ساخت کارخانه فولاد در بندرعباس نیز آغاز شد. با شروع جنگ تحمیلی شورای انقلاب ساخت این مجموعه را در سواحل کنار خلیجفارس و نزدیک به جبهه جنگ جایز ندانست و همچنین این استدلال وجود داشت که در بندرعباس مانند اصفهان آب شیرین وجود ندارد و گرمای هوا و خوردگی تجهیزات هم از دیگر معایب تولید فولاد در بندرعباس است. سروش کامیاب، مدیر پروژه فولاد بندرعباس اما بر این باور بود که مشکل آب را با شیرینکردن آن میتوان حل کرد و خوردگی بالای فلزات با توجه به کارکردن کشتیهای دنیا در این دریا بهانه درستی نیست. درباره گرمای هوا هم که شاهدیم پروژههایی مانند آلومینیوم و پالایشگاه و فولاد بندرعباس بعدها برپا شد و مشکلی نداشت. کامیاب لابی اصفهانیها و نفوذ در مجلس را در انتقال پروژه فولاد بندرعباس به اصفهان بیتأثیر نمیدانست. شاید در کابینه بوروکراتی که به لهجه اصفهانی صحبت میکردند، تصور نمیشد روزی از طرف نمایندگان اصفهانی برای حل مشکل آب زایندهرود که بخشی از آن متأثر از صنعت است، نامه «بالا غیرتا» به دفتر رئيسجمهور فعلی واصل شود. منظور نامه مورخ 26 فروردین است که در آن نمایندگان استان اصفهان خواستار تشکیل جلسه اضطراری با رئیسجمهور درباره تمامشدن آب شرب پنج میلیون نفر جمعیت استان اصفهان در مرداد و وجودنداشتن آب برای کشاورزان بودند و در کنار امضای نمایندهای تأکید شده بود: «بالا غیرتا غفلت نکنه!». مکاتبه نمایندگان مجلس با رئيسجمهور در فروردینماه منحصر به این نامه نبود. مجمع نمایندگان یزد نیز در نامهای عنوان کرده بودند بهدنبال قطع پیدرپی آب آشامیدنی استان یزد، آب شهری از چاههای کشاورزی تأمین میشود و در صورت قطعی آب انتقالی، این وضعیت برای یک یا دو ماه دیگر میتواند برقرار باشد. در بخشی از نامه نیز با اشاره به تأمین نیمی از سنگ آهن مورد نیاز کشور از معادن استان یزد، این پرسش مطرح شده بود که اگر معاملهای شبیه آنچه با خط لوله انتقال آب استان یزد انجام میشود، صورت گیرد چه وجهی دارد؟جدال بر سر منابع طبیعی و معدنی کشور در حالی در ماههای اخیر به مسئلهاي فراگیر تبدیل شده است که در عصر حاضر کشورهای پیشرفته دنیا در پی محدودکردن بهرهبرداری از منابع طبیعی و انتقال آن به نسلهای آینده و مدیریت منابع هستند. در زمینه مدیریت منابع، سروش کامیاب، مدیر پروژه فولاد بندرعباس در بخشی از مصاحبه خود با روزنامه «شرق» که در سال 1395 درباره چگونگی ساخت مجتمع فولاد مبارکه انجام شده بود، به مقایسه روشهای تولید فولاد درجهان پرداخته بود. به عقیده کامیاب روش تولید فولاد به وسیله کوره بلند در کشورهایی که منابع زغال سنگ دارند، روش خوبی است اما اگر کشوری گاز دارد، تولید به روش احیای مستقیم پذیرفتنیتر است. نکتهای که در گفتههای کامیاب باید مورد توجه ویژه قرار گیرد، اشاره او به این مسئله بود که کشوری که هر دو منبع گاز و زغال را دارد، باید به دقت آنالیز کند و روش بهینه را انتخاب کند. سؤالی که اینجا مطرح میشود، این است که کشوری که آب ندارد، طبق کدام آنالیز و مدیریت اقدام به گسترش صنعت فولاد خود در مناطق بیابانی و نیمهبیابانی میکند و هر سال با افتخار، طرحهای توسعه جدید را رونمایی میکند؟ از میان مجتمع فولاد مبارکه، فولاد سنگان، فولاد امیرکبیر کاشان، فولاد سفیددشت چهارمحالوبختیاری، فولاد سبا، مجتمع ورق خودروی چهارمحالوبختیاری و مجتمع فولاد هرمزگان، فقط مورد آخر است که در کنار آبهای آزاد بنا شده است و مابقی اما در راستای تحقق شعار «فولاد مبارکه به وسعت ایران»، در بیابانها توسعه پیدا کردند تا شعار دهانپرکن «وسعت»، توسعه نامتوازن ناپایداری را رقم زند و با قربانیکردن منابع طبیعی که تنها مزیت نسبی آنها محسوب میشود، در بازارهای جهانی به رقابت بپردازند. اگر میزان تولید مجتمع فولاد مبارکه را مطابق آمار سال 95، 10 میلیون تن ملاک سنجش قرار دهیم و میزان آب لازم برای هر تن فولاد را به طور میانگین 230 متر مکعب در نظر بگیریم، با توجه به مصرف آب آشکار هر فرد که در طول روز به 300 لیتر میرسد، کارخانه فولاد مبارکه در سال آب شرب بیش از 20 میلیون نفر را مصرف میکند و این درحالی است که به گفته کارشناسان، فولاد مبارکه میتواند با تولیدنکردن فولاد و فروش برق تولیدی نیروگاهش همان سود فروش فولاد را به دست آورد و منابع ملی را حداقل برای چند سال بحرانی پیشرو کمتر هدر دهد.کاری که انجام میشود در حقیقت مصرف منابع ملی و طبیعی به بهانه تولید داخلی، آن هم بدون آنالیز و مدیریت صحیح است. مجتمع فولاد مبارکه در سالهای گذشته اگر به جای افتتاح پیدرپی پروژههای خود در مناطق بیابانی و کمآب، به توسعه با دید پروسهمحور مینگریست، اکنون نه تنها در بحران آبی فعلی انگشت اتهامی به سویش نبود بلکه میتوانست در صورت ایجاد هرگونه معضلی با اتکا به دانش و سرمایه عظیم خود براي رفع آن اقدام کند. شاید مانند کشورهای ترکیه و چین با سرمایهگذاری بر طرحهای تولید آب و نه انتقال آب، علاوه بر تأمین نیازهای خود به بهبود وضعیت آبوهوایی استان اصفهان نیز کمک میکرد. نه مثل حالا که صنایع مستقر در گرداگرد شهر، اصفهان را به جزیرهای حرارتی تبدیل کرده است و همین عامل دیگری در هدررفت منابع آبی جهت غلبه بر این گرماست.اگر انتخاب صنایع و تولیدات، هوشمندانه صورت میگرفت و در جغرافیای کمآب اصفهان غولهای صنعتی عظیم، آب را در خود نمیکشیدند، مسئله آب به بحران آب تبدیل نمیشد. باید باور داشت برای ارزآوری راههای بهتری غیر از مصالحفروشی نیز هست. مانند سرمایهگذاری روی گروه عظیم نخبگانی که سالانه از کشور خارج میشوند، در حالی که میتوانند در داخل کشور به تولید تکنولوژی بپردازند، بهویژه تکنولوژیهایی بدون هدررفت منابع طبیعی. هر نخبهای که از کشور خارج میشود، سرمایه سالها آموزش و رشد خود را نیز از کشور خارج میکند و هرکدام صاحب ایدههای ارزشمندی هستند که شاید هر یک از ایدهها بتواند باعث تحول در سیاست، فرهنگ، هنر و اقتصاد جامعهای شود. در روزهای اخیر در فضای مجازی عکس چند نوجوان دست به دست میشد با این توضیح که عکس مربوط میشود به تیم المپیاد ریاضی روسیه در سال 1998 که یکی از آنان پاول دوروف است. همانی که با کمک این گروه، تلگرام را ساخته و تحول عظیمی در فضای مجازی ایجاد کرده است. اما خبری نیست از تیم المپیاد ایران که در همان مسابقات مقام اول را کسب کرده بود. بسیارند تیمهایی اینچنین که میتوانستند با ایدههای خود بدون هدردادن منابع طبیعی، برای کشور ایجاد اشتغال و ارزآوری کنند. نخبگان ما هم میتوانستند خودروهای ایمن و با سوخت پاک روانه بازار کنند و یاهو و فیسبوک و تلگرام بنویسند. اگر حمایت میشدند، میماندند و میساختند و مینوشتند. منابع کشور ذخیره میشد برای آینده و بحران آبی نبود که نگران جدال آب باشيم و دیگر شاهد کمپینهای «نه به کالای اصفهانی» از سوی مردم یزد و «صدای پای آب» از جانب هموطنان بختیاری در تلگرام نبودیم و باز مانند آیتالله صدوقی، خرازی، همت، زال یوسفپور و جهانآرا با یک هدف در کنار یکدیگر بودیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.