بیانیه شاخه فیزیک و ریاضی فرهنگستان علوم
بایستههای آموزش و پژوهش
آموزش و پژوهش در علوم دو هدف عمده دانشگاهها هستند. زمانی که از آموزش علوم سخن به میان میآید، منظور علاوهبر تعلیم علوم مدون، آموختن نگرش و دیدگاه علمی است که منجر به گردآوری این علوم شده است. پژوهش مجموعه فعالیتهایی است که منجر به پیشبرد مرزهای دانش یا تولید دانش فنی میشود. بنابراین به طور طبیعی آموزش و پژوهش در یک راستا قرار دارند. هر یک از این دو بایستههای خود را دارند و باید بهگونهای تنظیم و تبیین شوند که دانشگاه را در جایگاه مرجعیت علمی کشور قرار دهند. در نگرشی رایج و عملگرایانه، علوم به علوم پایه، فنی و مهندسی، پزشکی و علوم انسانی و مقاطع به دورههای کارشناسی، کارشناسیارشد و دکترا تقسیم میشوند. محور اصلی برنامه دورههای کارشناسی و قسمت عمده دوره کارشناسیارشد در رشتههای مهندسی، علوم کشاورزی، پزشکی و برخی رشتههای علوم انسانی و دورههای تخصصی- عملی، عموما آموزش مطالب مدون حرفهای است و باید با این هدف انجام شوند که افراد را قادر کنند با کسب مهارتهای تکمیلی عملی (مثلا در دورههای کارورزی و کارآموزی) وارد بازار واقعی کار شوند. از دانشآموختگان این رشتهها انتظار میرود بتوانند با دستمایه قراردادن دانش و مهارت فنی آموختهشده و با نوآوری و ابتکار در بهکاربردن آموختهها، چرخهای بخشهای صنعت، خدمات و سلامت کشور را بگردانند. این نوآوری نیازمند درکی صحیح از مطالب رشته مربوطه است و عموما به معنای نوآوری و پیشبرد مرزهای علوم مهندسی یا پزشکی نیست. هدف دورههای کارشناسی و تا حدی کارشناسیارشد در علوم پایه مانند ریاضی و فیزیک، نهتنها آموزش مهارت، بلکه آموزش دیدگاه و نگرش علمی در رشته موردنظر از طریق فراگیری مطالب مدون در آن رشته است. از دانشآموختگان این رشتهها انتظار میرود دیدگاه علمی را درونی کرده باشند و بتوانند مسائل مختلف را با دیدگاهی علمی تحلیل کرده و آن را در تمام شئون به کار ببرند. هدف از آموزش رسمی قبل از دانشگاه باید آشناکردن دانشآموزان با دیدگاه علمی در مواجهه با مسائل مختلف زندگی روزمره باشد و معلمان مدارس باید حتیالامکان از بین دانشآموختگان رشتههای علوم پایه برگزیده شوند. محدودکردن انتخاب معلمان به دانشآموختگان صرفا یک دانشگاه خاص (دانشگاه فرهنگیان) و تضمین شغلی این عده در بدو ورود به دانشگاه و حذف رقابت شغلی، باعث بیتوجهی به یادگیری مطالب و در نتیجه منجر به افت کیفی آموزش و پرورش و به تبع آن همه امور آینده کشور میشود. برای دانشآموختگان این رشتهها با فرض برآوردهشدن انتظاری که در بالا به آن اشاره شد، بازار کار دیگری نیز متصور است و آن مشارکت در مشاغل و حرفههایی است که علاوهبر دانش فنی و نوآوری در بهکارگیری آن (که معمولا از سوی همکاران دانشآموخته مهندسی یا پزشکی تأمین میشود) نیازمند ارائه تحلیل و استنتاج و نوآوری در دیدگاهها نیز هستند. اهداف دورههای دکترا در همه رشتهها و بهخصوص رشتههای علوم پایه عموما از اهداف دورههای کارشناسی و کارشناسیارشد مربوط به آنها متفاوت است. از ورودیهای دورههای دکترا در هر رشتهای انتظار میرود که بتوانند اهداف برشمردهشده بالا را در رشته موردنظر در سطح کارشناسی و کارشناسیارشد برآورده کنند. مقطع بالاتر در هر رشته، ادامه طبیعی همان رشته یا رشتههای نزدیک به آن رشته در مقطع پایینتر است و آشنانبودن با آن رشته در مقطع پایینتر در سطحی که توصیف شد، عموما به نقض اهداف مقطع بالاتر میانجامد، اما بر پایه قانون فعلی کشور، همخوانی و نزدیکی رشته تحصیلی کارشناسی با کارشناسیارشد و دکترا الزامی نیست. ناگفته پیداست اگر دانشجوی ورودی زمینه و توانایی لازم را نداشته باشد، در مقطع بعدی موفق نخواهد بود. این مطلب، هم برای کارشناسی به کارشناسیارشد و هم کارشناسیارشد به دکترا صدق میکند. برای رفع این مشکل مناسب است که کفی برای نمرات آزمون ورودی در هر رشته و گرایش در نظر گرفته شود. دورههای دکترا عموما دو بخش دارند: بخش آموزشی که هدف آن رسیدن به مرزهای دانش در رشته و حوزهای خاص است و بخش پژوهشی که هدف آن پیشبرد مرزهای دانش در آن حوزه است. هرچند نسبت زمانی دو دوره آموزشی و پژوهشی بسته به رشته و گرایش موردنظر متفاوتند، حذف کامل هر یک موجب خدشه به دوره دکترا میشود. ازاینرو، داشتن دورههای «آموزشمحور» دکترا در تمامی رشتهها و دورههای «پژوهشمحور» دکترا در عموم رشتههای علوم پایه و بنیادی، بیمعنا هستند و باعث گسستگی دو بخش درهمتنیده آموزش و پژوهش میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.