|

پيروزي «ضرورت صلح» و «مصلحت ثبات» در لبنان

اردشير زارعي‌قنواتي: انتخابات پارلماني لبنان يكشنبه گذشته در حالي برگزار شد که به دليل تحولات چند سال اخير شرايط تا حدودي تغيير کرده بود. در اين انتخابات ائتلاف 8 مارس به رهبري حزب‌الله توانست 67 کرسي از مجموع 128 کرسي پارلمان را از آن خود کرده و موقعيت خود را در سپهر سياسي اين کشور تقويت کند. ائتلاف 14 مارس به رهبري حزب «المستقبل» از يک طرف با ريزش آراي اين حزب و تقويت جناح تندروي مسيحي «قوات لبناني» متحد خود، بيش‌ازپيش تزلزل را در درون ائتلاف و آرايش سياسي لبنان احساس مي‌کند. در اين انتخابات 49,2 درصد واجدان شرايط رأي شرکت کردند و با کاهش ميزان مشارکت حدود پنج‌درصدي نسبت به دور قبل که به‌ویژه‌ در بيروت به عنوان پايگاه اصلي رأي حزب «سعد حريري» حتي در مناطقي به حدود 32 درصد هم رسيد، جدا از تمام بحث‌ها حول تغيير آرايش سياسي نشان‌دهنده يک نارضايتي نسبي در فاز ملي درباره ناکارآمدي سيستم سياسي کشور هم بود. نتايج اعلان‌شده نشان مي‌دهد که حزب «جريان ملي آزاد» و متحدان ماروني آن به رهبري «ميشل عون» 27 کرسي، حزب المستقبل به رهبري سعد حريري با يک سقوط بزرگ 21 کرسي، جنبش «امل» به رهبري «نبيه بري» 16 کرسي، حزب قوات البناني به رهبري «سمير جعجع» با جهش رأي خيره‌کننده 15 کرسي، حزب‌الله لبنان به رهبري «سيدحسن نصرالله» 14 کرسي کسب کرده و بقيه کرسي‌ها نيز به ديگر احزاب منتسب به اقليت‌هاي مذهبي و قومي ازجمله دروزي‌ها و علوي‌ها رسيده است. موضوع مهم و قابل اهميتي که از همان ابتدا توجه کارشناسان و تحليلگران سياسي را به خود جلب کرد، بر خلاف تبليغات و گمانه‌زني‌هاي چندساله اخير، تقويت مواضع حزب‌الله و متحدان و در مقابل تضعيف ائتلاف همسو با حزب المستقبل به عنوان جريان اصلي طيف سني لبنان بود که نشان مي‌دهد افکار عمومي اين کشور نسبت به تحولات منطقه چندان هم‌راستا با مواضع غربي و عربي نبوده‌اند. بر خلاف تصور عمومي در جهان خارج، مردم لبنان که تجربه جنگ‌هاي داخلي و خشونت‌های چند ده‌ساله را در تاريخ معاصر خود به ياد دارند، نه‌تنها از دخالت حزب‌الله لبنان در جنگ سوريه سرخورده و ناراضي نبودند که به واسطه مبارزه اين جريان شيعي با تروريسم داعشي، حمايت از مسيحيان در مقابل جهادگرايي اسلامي و پاک‌سازي منطقه «عرسال» و مناطق مرزي لبنان با سوريه از وجود گروه‌هاي تروريستي، نسبت به حزب‌الله احساسي مشترک و انطباق منافع داشته‌اند. از طرف ديگر نتايج اين انتخابات به‌روشني نشان داد دخالت عربستان به عنوان حامي جريان اصلي سني‌مذهب المستقبل که با احضار سعد حريري به رياض و بازداشت خانگي او براي اعلان استعفا از سمت نخست‌وزيري انجام شد، انزجار طيف سني‌مذهبان را به دنبال داشت تا جايي كه امروز بسياري از تحليلگران آن را نشانه پيروزي نيابتي ايران بر عربستان در اين کشور مي‌دانند. درواقع سعد حريري قرباني ماجراجويي و سياست «ديکته‌کردن» رهبران امروز عربستان شد و بخش اصلي واجدان شرايط رأي که در انتخابات شرکت نکردند نيز در طيف جناح سني لبنان بوده‌اند. نکته جالب‌تر اينکه خلاف انتظار، آقاي حريري در مسقط‌الرأس پايگاه اجتماعي خود، از کانديداي سني مورد حمايت حزب‌الله رأي کمتري را اخذ کرد و «اشرف ريفي»، رئيس‌پليس و وزير دادگستري پيشين لبنان (متنفذترين عنصر حامي عربستان در حزب المستقبل) که مواضع به‌شدت تندروانه و ماجراجويانه داشت، نيز شکست فاحشي خورد. در وضعيت کنوني که آرايش جديد سياسي لبنان به سود جناح هشتم مارس رقم خورده است، اما به واسطه سيستم و ساختار سياسي لبنان و مهم‌تر از همه ضرورت حفط ثبات و نياز به همزيستي اين کشور با حوزه منطقه‌اي و بين‌المللي براي بازسازي اقتصادي، انتظار مي‌رود که مصالحه کنوني بين دو جناح رقيب همچنان به بقاي خود ادامه دهد. هرچند ائتلاف هشتم مارس با کسب اکثريت کرسي‌هاي پارلماني به لحاظ قانوني مي‌تواند يک نخست‌وزير سني‌مذهب نزديک به خود را به قدرت برساند، اما پراگماتيسم سياسي و مصلحت لبنان ايجاب مي‌کند که همين توافق و مصالحه که در سال گذشته بين دو جناح انجام گرفت، همچنان به بقاي خود ادامه دهد. بدون ترديد با توجه به تغيير موازنه قوا در پارلمان تا حدودي کفه ترکيب دولت آينده بيشتر به طرف حزب‌الله و متحدان آن سنگيني مي‌کند اما هرگونه تغيير اساسي در اين چارچوب مي‌تواند ثبات سياسي و امنيتي لبنان را بر هم بزند. از طرف ديگر هرچند بلافاصله بعد از اعلام پيروزي جناح حزب‌الله و متحدان آن، «نفتالي بنت»، وزير آموزش و پرورش اسرائيل و رهبر حزب افراطي «خانه يهود»، در يک پيام توييتري اعلان کرد «از اين پس ميان لبنان مستقل با حزب‌الله تفاوتي قائل نمي‌شود و لبنان را مسئول هر اقدامي مي‌داند که از خاک لبنان عليه اسرائيل انجام شود» اما بدون ترديد فارغ از اين رجزخواني‌ها در تل‌آويو هم صدا و پژواک اراده مردم لبنان بايد شنيده شود. در ايران به عنوان اصلي‌ترين حامي حزب‌الله و متحدان متنوع آن نيز مي‌بايست از اين موقعيت براي نشان‌دادن نقش سازنده در تثبيت وحدت ملي لبنان و ديپلماسي سازنده در برخورد با ديگر بازيگران عرب حاضر در عرصه سياسي لبنان به‌درستي استفاده شود و در صورتي که در باد اين موفقيت سعي در برخورد سلبي در حوزه داخلي و افزايش تنش با رقباي منطقه‌اي شود، بدون هيچ ترديدي اين فرصت مي‌تواند به يک تهديد تبديل شود. به تعبيري ساده به همان نسبت که سوريه امروز رنگين‌کمان برخوردهاي «قهري» هژمون‌هاي جهاني و منطقه‌اي است، لبنان در نقطه مقابل تا امروز يک رنگين‌کمان «رقابت مسالمت‌آميز» از همين منازعات بوده که در صورت تغيير همين منازعات مسالمت‌آميز به «همکاري-رقابت» در فاز داخلي و خارجي مي‌تواند کليدي براي حفظ ثبات و امنيت لبنان و منطقه بسيار ملتهب خاورميانه محسوب شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.