گزارش فارین پالسی از نحوه رویارویی دونالد ترامپ با مسائل خاورمیانه
حل بحران با آغاز بحرانی دیگر
در ژوئن 2017 بود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اقدامی غافلگیرکننده و در یک مجموعه توییت، دولت قطر را به حمایت مالی از گروههای افراطی و تروریستی محکوم کرد. این حکم یک چراغ سبز بزرگ برای رهبران کشورهای عربستانسعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر داشت که روز قبل از آن دست به تحریم اقتصادی و دیپلماتیک قطر زده بودند. حال با گذشت چند ماه از این غائله، به نظر ترامپ 180 درجه موضع خود را تغییر داده و خواهان میانجیگری شده است. هرچند او پیشتر نیز در تماسهایی تلفنی با رهبران کشورهای عربی خواهان پایاندادن به تحریم قطر شده بود اما این موضوع در آن زمان از اولویت و اهمیت چندانی برای دولت او برخوردار نبود. اما به نظر میرسد اینبار قضیه فرق میکند. ترامپ چند روز پیش مایک پومپئو، وزیر خارجه خود را به خاورمیانه فرستاد تا کشورهای عربی تحریمکننده را به حل مشکل با قطر فرابخواند. اما چه چیزی باعث شد تا ترامپ موضع خود را تغییر دهد. برخی بر این باورند که دلارهای نفتی قطر و لابیهای قطری باعث شده تا واشنگتن موضع خود را تغییر دهد. برخی دیگر نیز از اهمیت و ارزش وافر پایگاه هوایی العدید قطر بهعنوان دلیل این تغییر موضع یاد میکنند. بااینحال، اینها مواردی نیست که بتواند چرخش آمریکاییها را توجیه کند؛ زیرا طرف آمریکایی از همان ابتدا به خوبی بر این مسائل واقف بوده است. به نظر باید علت اصلی این چرخش را در برکناری هربرت مک مستر، مشاور امنیت ملی و جایگزینکردن او با جان بولتون و انتقال پومپئو از سازمان سیا به وزارت خارجه جستوجو کرد. جالب اینکه کشورهای تحریمکننده قطر ابتدا از انتصاب پومپئو بهعنوان وزیر خارجه استقبال کردند؛ از نظر آنها رکس تیلرسون، وزیر خارجه سابق آمریکا به جای تشدید فشار بر دوحه، از قطریها در برابر خشم ترامپ حفاظت میکرد اما خلاف انتظار رهبران کشورهای تحریم کننده، پومپئو نهتنها از موضع آنها در برابر قطر دفاع نکرد بلکه در قامت یک میانجی برای پایاندادن به این بحران ظاهر شد. به نظر میرسد این درخواست پومپئو که کشورهای خلیج(فارس) باید اختلافشان را حلوفصل کنند، فقط با توجه به تاریخ 12 می معنا مییابد؛ تاریخی که ترامپ یا باید تحریمهای ایران را به تعویق بیندازد یا با اعمال مجدد آنها عملا از توافق با ایران خارج شود. در واقع نگرانی آمریکاییها درباره تحریم قطر از سوی کشورهای عربی نه به خاطر خود این امیرنشین کوچک بلکه به خاطر تأثیر آن بر توانایی آمریکا و متحدان عربیاش در مقابله با ایران است. در واقع در صورت خروج واشنگتن از توافق هستهای با ایران، دولت ترامپ میخواهد که شورای همکاری خلیج فارس صف واحدی را در برابر ایران تشکیل دهد. البته مناقشه میان قطر و کشورهای عربی از همان ابتدا این پتانسیل را داشت تا به فراتر از مرزهای خلیج فارس کشیده شود. تمامی بازیگران اصلی به علاوه ترکیه، در دریای سرخ و شاخ آفریقا فعالاند. قطریها و ترکها اخیرا همکاریهای نظامی خود را با سودان تحکیم کردهاند؛ امری که اصلا خوشایند مصر نخواهد بود. مصر بر سر تقسیم آبهای نیل و مناقشات مرزی با کشورهای سودان و اتیوپی اختلاف نظر جدی دارد. حتی به نظر میرسد پسلرزههای این تحریم به تنشهای لیبی و تونس نیز کشیده شده است که در آنها قطر و کشورهای تحریمکننده از طرفهای متخاصم حمایت میکنند. تشدید این تنشها و تضاد منافع به هیچ عنوان چیزی نیست که واشنگتن درحالحاضر خواهان آن باشد. تغییر لحن ترامپ در قبال قطر به این معناست که او تصمیم خود را برای رویارویی و نحوه برخورد با توافق هستهای ایران گرفته است. قطر نیز به سهم خود از تهدید تحریم کشورهای عربی بهعنوان فرصتی برای تحکیم روابطش با ترکیه و ایران بهره گرفته است. از دیگر سو نباید فراموش کرد که تمامی کشورهای منطقه با موضع این چهار کشور عربی درباره تحریم قطر موافق نبوده و حتی در میان خود کشورهای تحریمکننده نشانههایی از اختلاف نظر پدیدار شده است. تحکیم روابط قطر با ایران و همچنین ایجاد شکاف در کشورهای عربی، بدترین اتفاق ممکن برای واشنگتن خواهد بود و تنها راه چاره آن، پاککردن صورتمسئله یعنی پایاندادن به تحریم اقتصادی و دیپلماتیک قطر است. بهعبارت دقیقتر، پایاندادن به این نزاع حکم آمادگی برای سرشاخشدن احتمالی با ایران را دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.