حذف مدرسان و بازگشت تاریخی به تئاتر دانشجویی
بهزاد خاکینژاد
بخش مدرسانِ جشنواره تئاتر دانشگاهیان حذف شد تا برای دومینبار پس از 20 سال، هویت تنها جشنواره فرامرزی تئاتر دانشگاهی ایران را در هالهای از ابهام فرو ببرد. مگر نه اینکه تئاتر دانشگاهی ترکیبی است از تئاتر دانشجویی و تئاتر مدرسان دانشگاه؟ مگر نه اینکه ریشهاش با همین نگاه و برای تعامل میان استادان و دانشجویان شکل گرفته است؟ تئاتر دانشگاهی با این تعریف از حدود یک دهه پیش وارد دور تازهای از آموزش و پژوهش و تعامل دانشگاهیان شد و امسال در بیستویکمین دوره با خلاقیت تازهتری، بخش مدرسان را حذف کردند تا چونان دو دهه گذشته جشنواره فقط با دانشجویان هویت داشته باشد و البته با خلاقیتی دیگر چند اثر غیردانشجویی را در بخش بیهویتی با عنوان «بخش میهمان»، میهمان تئاتر دانشجویی کردهاند! دگرگونی ناگهانی جشنواره امسال را میتوان با معیارسنجی دوران گذشته تا امروز و خلاقیتهای مدیریتی به تماشا نشست: جشنواره تئاتر دانشجویان کشور از سال 1364 تا سال 1381، پانزده دوره برگزار شد. از سال 1376 بخش دیگری با عنوان تئاتر دانشگاهی به جشنواره تئاتر فجر افزوده شد اما با همان نگاه دانشجویی. این رویداد در سال 1382 تنها جشنواره تئاتر دانشگاهی بود، زیرا تئاتر دانشجویان کشوری تا 1381 ادامه داشت. از سال 1384 در دوره هشتم عنوان فجر کنار رفت و این مهم بهطور مستقل با عنوان جشنواره بینالمللی تئاتر دانشگاهی پاگرفت. از دوره دهم در 1386 با ایجاد بخش مدرسان، توانست برای نخستینبار هویت تئاتر دانشگاهی بیابد و چونان گذشته فقط با بخش دانشجویان پا نگیرد و به اشتباه عنوان دانشگاهیان را یدک نکشد.
در سال 86 با افزودن بخش مدرسان به جشنواره تئاتر دانشگاهی، این رویداد مهم با حضور مدرسان کارآزموده تئاتری و همکاری ایشان با دانشجویان توانست رنگی حرفهای بگیرد. این روند حرفهای تا حدود یک دهه ادامه داشت و هر سال شمار دانشجویان متقاضی بیشتر و شمار مدرسان کارآزموده متقاضی کمتر شد. در سال گذشته تا چند روز مانده به جشنواره هم آثار مدرسان اعلام نشد و میخواستند این بخش را حذف کنند اما بهیکباره چند اثر در فهرست قرار گرفت. بهگفته دبیر امسال جشنواره «بیشتر آثار بخش مدرسان سال گذشته کیفیت مناسبی نداشت اما سرانجام تصمیم گرفتند چند اثر در جدول گنجانده شود». حال اینکه آثار سال گذشته با چه معیار و چه ارتباطی در جشنواره 1396 جای گرفت، مهم نیست اما مهم است که این شیوه، دروازه باغ سبزی در اختیار جشنواره تئاتر دانشگاهی بیستم گذاشت که نتیجهاش حذف کامل بخش مدرسان در اردیبهشت 1397 به دبیری «حسین عبداللهی» است که بیشک این خلاقیت هم به نام ایشان در کتاب تاریخنگاری جشنواره ثبت خواهد شد؛ همانگونه که نخستینبار در سال 1394 بخش مدرسان جشنواره هجدهم به دبیری «امیرمهدی مرسلی» برای نخستینبار حذف شد و این نارسایی در خاطر دانشگاهیان ماندگار است. براساس فراخوان امسال، آثار مدرسان باید تا 25 فروردین به جشنواره میرسید. همین مدیریت ناقص در تاریخ دریافت آثار هنوز در سالیان گذشته نتواسته تغییر کند چراکه تحویل اثر تا نیمه سوم فروردین با علم بر تعطیلی دانشگاهها و عدم امکان تمرین در دانشگاه و پلاتوها، نشانی از ناآگاهی مدیران جشنواره بر جزئیات کار حرفهای دارد. بگذریم از اینکه نه دانشگاهها و نه دبیرخانه جشنواره کوچکترین حمایتی حتی در اندازه مکان تمرین در اختیار گروهها نمیگذارند و بعد شعارشان تعامل استادان و دانشجویان در تئاتر دانشگاهی است. این تعامل کجا و چگونه باید شکل بگیرد؟ این آثار با کدام بودجه و امکانات و فضای کاری باید در یک روند آموزشی-پژوهشی-اجرائی که اساس جشنواره است، شکل بگیرند؟ مدام میگویند آثار مدرسان در دهههای گذشته بسیار حرفهایتر بود. درست میگویند، اما نمیگویند که آن آثار با حمایت مرکز هنرهای نمایشی؛ از مکان تمرین شبانهروزی تا حمایت مالی با هدف اجرای عمومی در تماشاخانههای دولتی شکل میگرفت و با هدفها و امکانات کوچک امروز فرسنگها فاصله دارد. همه میدانند که شمار مدرسان امروز که با دانشجویان کار میکنند و برای آنها وقت و انرژی و هزینه میگذارند، به زحمت به شمار انگشتان دو دست میرسد (که آمار سالهای گذشته همین جشنواره گویاست). آیا نمیتوان فرایند این چند گروه را که با تعامل دانشجو- مدرس به صورت آموزشی- اجرائی پا میگیرد، از ابتدای تمرین، مدیریت و حمایت کرد که به شعار تعاملی جشنواره دست یافت؟ اگر به فراخوان بازگردیم، تا 30 فروردین باید نتیجه این بخش مشخص میشد، اما وعده اعلام نتیجه روزبهروز در اردیبهشت پاسکاری شد که نشان از تمایل دبیرخانه برای برگزاری آن بود و در نهایت بدون اعلان قبلی و حتی بدون نامبردن از هیئت بازبینی (مانند بخشهای دیگر) گروهها را در سرگردانی قرار دادند و بهیکباره جدول جشنواره را در 11 اردیبهشت رونمایی کردند. شگفتانه جدول امسال، حذف بخش مدرسان بود و افزودن بخش خلاقهای با عنوان «میهمان» که برایند ترکیبی از آثار مدرسان و دانشجویان با کارهای ازپیشآماده است. دبیرخانه حتی جسارت اعلام رسانهای حذف مدرسان را نداشته و افزونتر اعلام معیارهای انتخابی بخش تازهوارد، اعلام اسامی هیئت بازبینی، مخفیبودن تعداد آثار رسیده، چرایی عدم اعلام نتیجه در 10 روز و... . روشن است که حذف بخش مدرسان برابر میشود با بیهویتی تئاتر دانشگاهی و هویتگرفتن این جشنواره با عنوان قدیمی تئاتر دانشجویی؛ بازگشتی تاریخی به دو دهه گذشته مانند بسیاری از رویدادهای مهم دیگر در اثر مدیریت ناکارآمد فرهنگی- هنری و انتصاب مدیران ارتباطی بدونتجربه بر مسند مهمترین جشنواره دانشگاهیان که هویت بینالمللی هم دارد! و ناگفته پیداست که در وضعیت تجارتزده تئاتر امروز، عدم حمایت دانشگاهها تا عدم حمایت و نظارت معاونت فرهنگی وزارت علوم، از مکان تمرین تا بودجه کار آموزشی- پژوهشی- اجرائی جملگی خواسته یا ناخواسته فضایی را مهیا کرده تا در چند سال گذشته بخش مدرسان را نارساتر کند و در مقصد دوره بیستویکم بر زمین بکوبد. هرچه هست و هرچه هدف بوده، جشنواره بیستویکم دیگر تئاتر دانشگاهی نیست - حتی با حضور بخش جعلی میهمان- و مانند دو دهه گذشته به هویت تئاتر دانشجویی بسنده کرده است. این عقبگرد تاریخی را میتوان در عرصههای هنری گوناگون این سرزمین در اثر ناکارآمدی سیاستگذاران به تماشا نشست و تنها راه برونرفت از این گرداب، حمایت واقعی و نه صوری از تعامل استاد و دانشجو در قالب گروههای آموزشی- پژوهشی- اجرائی با شیوههای مشخص و با بودجه مشخص است وگرنه در چند سال گذشته فقط مدرسان و دانشجویان را فرسوده کردهاند و نتیجهاش تعطیلی مهمترین بخش تئاتر دانشگاهیان بوده است. با روندی که پیشروست باید به انتظار تعطیلی بخشهای دانشجویی و پژوهشی هم در سالهای آینده نشست و بینالمللیبودن جشنواره هم با نگاهی به بزرگترین رویداد بینالمللی تئاتر کشور (فجر) قابل پیشبینی است. فراموش نکنیم که روند کاهشی حضور مدرسان تئاتر از سال آتی در این مهم با چنین رویکردی از شمار دو دست به چه تعداد خواهد رسید!؟ بیگمان جشنواره بیستویکم، دیگر تئاتر دانشگاهی نیست و تا دیر نشده باید عنوانش را به تئاتر دانشجویان تغییر داد که هویت علمی و تعامل دوسویه تئاتر دانشگاهی را بیش از این زیر سؤال نبرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.