|

معلمان و چالش تدریس اثربخش

عزت‌الله مهدوی. دبیر فلسفه

معلمان در طول خدمت خود با یک چالش اساسی مواجهند و آن دغدغه دستیابی به «تدریس اثربخش» است؛ تلاش برای تحقق‌بخشیدن به فعالیتی که متضمن انتقال پیام، هدایت، اطلاع‌رسانی، مشاوره، تسهیل‌گری، حمایت، روشنگری، اندیشیدن و به‌طورکلی‌ پرورش احساسات و تخیل و تعقل -دانش‌آموزان است. اما در پاسخ‌گویی به این چالش مهم، با موانع و مشکلات ساختاری و بنیادی در نظام آموزش‌وپرورش رسمی روبه‌رو هستند. معلم از یک طرف، در کسوت یک شاغل حقوق‌بگیر باید تابع سلیقه‌های مدیریتی افراد بالادستی و اسناد مرتبط باشد و در تراز نسبی شرح وظایفی که تعریف می‌کنند، بگنجد و در نهایت تخته‌بند شکل و محتوایی بشود که بسان ماشین غول‌آسایی در کار یکدست‌کردن فعالیت آنها و دانش‌آموزانشان است. این مسئله بسیاری از خلاقیت‌ها را سرکوب کرده و همراه شتاب تغییرات ناخواسته و روزافزون جامعه، فرصت اندیشیدن عمیق را از آنها سلب کرده و آنها درگیر سیکل معیوب روزمرگی و یکنواختی شده‌اند. از طرف دیگر، معلمان در جهت توانمندشدن برای کسب هویت صنفی و رسالت ویژه خود، امکان پیوستن به تشکل‌های مربوط به خود را در زمینه تجربه‌اندوزی و آموزش‌های جهانی ندارند و عضویت در تشکل‌های صنفی موجود، برایشان پرهزینه می‌نماید و اصولا این تشکل‌ها برای چنین فعالیت‌هایی تعریف نشده‌اند. در نتیجه نوعی سندرم نارضایتی در گفتار و رفتار معلمان به وجود آمده که مثبت‌اندیشی را در میان آنها به‌شدت کاهش داده است. آنها در کسب مهارت‌های نیم‌بند و ناکارآمد، وابسته به تشکیلات نحیف و بی‌انگیزه دولتی هستند که گزینشی عمل می‌کنند و توانایی و شجاعت حرکت در بستر جهانی را ندارند. به‌این‌ترتیب بخش عظیمی از بدنه، (به‌استثنای موارد محدود) صلاحیت‌ها را در فرایند آزمون‌وخطا کسب می‌کند. در طول این سالیان، دغدغه معیشتی نیز رمق معلمان را بریده و فرصت‌های بازبینی وضعیت آموزشی را کند کرده است. گره‌زدن بهبود وضعیت معیشتی معلمان نیز با طرح‌های مرتبط با کیفیت‌بخشی مدارس، اساسا شکست‌خورده می‌نماید. گویی دولت‌ها نیز پذیرفته‌اند که برای افزایش کیفیت معیشتی و رفاه شغلی معلمان نیاز به افزایش شرح وظایف آنهاست. بهبود شرایط رفاهی معلمان بایستی به‌دور از شرط‌وشروط و گروکشی این‌چنینی صورت پذیرد. رضایت و آرامش و امنیت اقتصادی معلمان در مقایسه با سایر کارکنان، از شکنندگی زایدالوصفی حکایت دارد. تا وقتی راه نهادهای مدنی و «ان‌جی‌اُ»‌های آموزشی و توانمندساز به مدارس بسته است، برون‌رفتی متصور نیست. نهاد رسمی آموزش‌وپرورش کشور باید مسیر را برای شکل‌گرفتن این موارد هموار کند و بساط تصدی‌گری خود را برچیند. دولت‌ها متولیان خوبی برای تعلیم و تربیت نیستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.