بوی شکست به مشام میرسد
فرهاد خزائلی
یک سال از پیروزی حسن روحانی در انتخاباتی سخت و پرالتهاب گذشته است. آنچه موجب پیروزی او در این انتخابات شد را میتوان در دو عامل مهم رقابت دوقطبی و حمایت اصلاحطلبی خلاصه کرد. صحنه رقابت دوقطبی میان حسن روحانی بهعنوان یک جریان معتدل رو به تحولخواهی و رقیبش ابراهیم رئیسی بهعنوان سمبل تفکرات محافظهکار انگیزهای قوی برای شرکت در انتخابات محسوب میشد. ترس از رأیآوردن یک جریان فکری تندرو یا «نهگفتن» به آن موجب شد بسیاری از کسانی که در رأیدادن تردید داشتند پای صندوق آمده و نقش مهمی را بازی کنند. از سوی دیگر حسن روحانی حمایت اصلاحطلبانی را به همراه داشت که دارای اعتباری سیاسی هستند. یک عبارت ساده «تکرار میکنم» کافی بود تا بسیاری از کسانی که رئیس دولت یازدهم را هنوز نماینده خط مشی سیاسی خود نمیپنداشتند، به وی رأی اعتماد دهند. اما حماسه تکرار نتایج مطلوبی را به همراه نداشته است. چیدمان کابینه اولین چالشی بود که رئیسجمهور منتخب با پیامی روشن از آن عبور کرد. مجلسی که با نظر مردم از استیلای چندساله اصولگرایان خارج شده بود، فرصتی مناسب برای ظهور وزرایی با اهداف تحولخواهی محسوب میشد. اما نتیجه انتخاب وزرا نه تنها این منظور را محقق نمیکرد بلکه سوابق عملکردی آنها نشان میداد شعارها با عمل همخوانی نخواهد داشت. انتخاب چهرههای نزدیک به اصولگرایان مجلس این پیشفرض را ایجاد میکرد که سهم اصلاحطلبان و تکنوکراتها از کابینه به صفر تقلیل یافته است. حضور افرادی از این طیف در مجموعه مدیریتی دفتر ریاستجمهوری نیز دلیلی بر این مدعا بوده است. ماجرای عدم حضور بانوان و اهل سنت در جمع وزرا و بهخصوص انتخاب وزیر علوم که با بیتوجهی به نظرات استادان دانشگاه مواجه شد مهر تأیید دیگری بر این استدلال محسوب میشود. رفتار دولت در برخورد با اعتراضات دی ماه بسیار نیکوتر از آنچه در ابتدای دولت دهم رخ داد، نشان میداد اما نکته پنهان این اتفاقات شعارهایی بود که در این جریانات گفته شد. اعتراض به وضعیت اقتصادی حاکم بر جامعه نشان میدهد دولتی که در حال گذراندن پنجمین سال مدیریت خود است هنوز نتوانسته شرایط مناسبی را فراهم كند. اما شعار خروج از اصلاحطلبی و اصولگرایی زنگ هشداری برای تمام مسئولان محسوب میشود. قشر شرکتکننده در این اعتراضات عمدتا از قشر ضعیف جامعه تشکیل میشد و حضور گروههای متوسط رو به بالا در آن کمرنگ بود. اما نمیتوان این استدلال را داشت که نظر اقشاری که در این اعتراضات حضور نداشتند، متفاوت از حاضران است. اصولا قشرهای متوسط نظر خود را به صراحت بیان نمیکنند. آنها در لحظههای حساس و با توجه به مقتضیات زمان وارد صحنه میشوند و این یک واقعیت است که رأی این گروه بهطور قاطع تعیینکننده است. عدم تحقق شعارهای انتخاباتی این هشدار را میدهد که ممکن است گروه متوسط جامعه نیز مانند اقشار پایینتر خواهان خروج از تفکرات متداول سیاسی باشد. با این حال مسیر حرکت دولت جدا از اتفاق نظرات جامعه است. رفتار دولت در مواجهه با عوارض خروج از کشور و بودجه 97 گواهی بر این موضوع است. اما شروع سال جدید همراه با اتفاقات تلخی بود که با سه رویداد ازدسترفتن ارزش پول ملی و بگیروببندهای دلاری، عدم حمایت قاطع از تلگرام بهعنوان سمبل فعلی آزادی جریان اطلاعات و عدم حمایت از تکنوکراتهای کمتعداد در مجموعه مانند نجفی و مدنی نمود پیدا کرد. شاید برای بسیاری، مشکلات اقتصادی قابل درک باشد اما نداشتن اختیار کافی در دولت دلیل خوبی برای عقبنشینی از آرمانها و وعدهها محسوب نمیشود بهطوریکه میتوان تجربه دولت نهم و دهم را دلیل این مدعا دانست. همچنین خواسته رئیسجمهور برای تحقق بسیاری از وعدهها، رأی بالا بود که به لطف اعتماد مردم محقق شد. حال باید از سرمایه گرانقیمت اعتماد که ملت به ایشان تقدیم كردند در جهت نظرات ایشان دفاع تمامقد شود. حضور مردم در انتخابات ناشی از بیان چند جمله هیجانی در زمان تبلیغات انتخاباتی نیست. اتفاقات رخداده در انتخابات 84 گواهی است بر اینکه سکون در جنبش، عدم توجه به خواسته رأیدهندگان و عدم ایستادگی با عهدی که از رأیهای مردم منبعث شده، موجب سرخوردگی، انفعال و قهر مردم خواهد شد. نتیجه این انفعال مسلما آن نخواهد شد که سیاسیون ما برای سال 1400 در ذهن خود میپرورانند. عدم اقبال اقشار متوسط (که مالک رأی تأثیرگذار هستند) به نمایندگان اصولگرای تندرو کاملا اثبات شده است. حال اگر قرار باشد تفکر اصلاحات نیز اینچنین پاسخگوی خواسته مردم باشد، شکست در انتخابات آینده را باید حتمی دانست. بهتر است سیاسیون و متفکران جامعه پیش از آنکه یک جریان پوپولیستی روی این موج سرخوردگی سوار شود، فکری به حال آینده کشور کنند. بوی شکست تفکرات واقعگرایانه و پیروزی پوپولیسم در کشور به وضوح به مشام میرسد. این را از افزایش تحرکات شعارسرایان میتوان دریافت. اصلاحطلبی تنها یک اسم نیست، بلکه ایده است که اگر عملی نشود، تبدیل به عقده خواهد شد. بهتر است دولتمردان به فکر راهکاری برای اصلاحات دائم و مؤثر باشند نه به فکر یک برچسب برای انتخابات، زیرا این برچسب کمکم رنگ خود را خواهد باخت و به کاغذی بیخط و سیاه تبدیل خواهد شد. در آن صورت چه چیز را باید جایگزین اصلاحات کنیم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.