تسهيل زندگی در شهرهای آینده
عماد کسرایی*
«شهرهای آینده» تعبیر شفاف و واضحی نیست. قبل از هرچیز باید مقصود خود را روشن کنیم که کدام شهرهای آینده؟ شهرهای دنیای غرب با ساختمانهای سربهفلککشیده یا شهرهای کوچک و بزرگ جوامع سنتی اروپایی یا حتی زندگی در توکیو و پکن و شانگهای؟ اگرچه در دهههای اخیر با فراگیرشدن جهانیسازی ایدههای اصلی بهکارگرفتهشده در سبک زندگی شهری در بسیاری از شهرهای دنیا به یکدیگر شباهت بسیار پیدا کرده است. هم در پکن و هم در نیویورک و هم در برلین، ایده تفکیک زباله و بهینهسازی مصرف انرژی ساختمانها و... به شکلهای تقریبا مشابهی پیاده میشود. نکته دیگر این است که مقصودمان از کلمه «آینده» را نیز باید روشن کنیم. هیچکس نمیداند که مقصود از آینده چیست. ٥٠ یا صد سال، پنج هزار سال یا سه میلیون سال آینده همگی بهلحاظ زمانی، آینده بهشمار میروند. به صورت عرفی وقتی از آینده صحبت میکنیم، زمانی مثل 20 سال یا 50 سال یا نهایتا یکی، دو قرن آتی را مطمح نظر داریم و نه مثلا مرحله پساانسانی. یک نکته دیگر هم باقی میماند و آن هم این است که توضیح دهیم بحث بر سر کدام جنبه زندگی آینده بشر در شهرهاست. حملونقل؟ بازار و خریدوفروش و مبادلات بانکی؟ ساختمانسازی یا دفع زباله یا بیمه و خدمات درمانی و فضای سبز؟ هرکدام از این مباحث، خود سرفصل جداگانهای است که ذهن آیندهپژوهان و طراحان بسیاری را به خود مشغول کرده است. هماکنون و با همین جمعیت کنونی جهان، مشکلات بسیاری، بهخصوص بهلحاظ اجتماعی و بومشناسی، گریبان شهرها را گرفته است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که نیاز به فضای شهری تا سال ۲۰۵۰ دوبرابر خواهد شد. اگر آنچه که مؤسسه تامسون رویترز از تحولات علم و تکنولوژی تا سال ۲۰۲۵ میلادی پیشبینی کرده محقق شود، میتوان انتظار داشت زندگی بشر در دهههای آینده بهمراتب سادهتر از امروز خواهد بود. همین امروز ما در مقایسه با گذشته، دسترسی آسان و سریعی به اطلاعات شهری داریم که در گذشته بههیچعنوان ممکن نبود. کسب اطلاع از ساعات حرکت قطارها، خبرکردن تاکسی یا ساعات تعطیلی یک فروشگاه محلی، همهوهمه با استفاده از اپلیکیشنهایی که بهراحتی روی گوشیهای تلفن همراه قابلنصب هستند، ممکن شده است. تلفن همراه باعث شده ما در تمام شبانهروز بدون اینکه مانند گذشته به سیم و کابل شبهعظیم مخابرات وصل باشیم به چشمبههمزدنی با بستگان و دوستان و همکاران خود در آنسوی دنیا در قارهای دیگر ارتباط برقرار کنیم. انسانهای آینده تحولاتی را تجربه خواهند کرد که ممکن است ما امروزه حتی در خیال هم نتوانیم آنها را تصور کنیم، همانگونه که اجداد ما در همین یکی، دو قرن پیش حتی نمیتوانستند ظهور تلویزیون، یخچال، تلفن، خودرو، گوشیهای تلفن هوشمند، هواپیما، مایکروویو و ارتباط تصویری اسکایپ را تصور کنند. این تکنولوژیها خواهناخواه زندگی ما را تسهیل کردهاند. شاید آیندگان از اینکه ما برای سفرهای درونشهری و بینشهری مجبور به استفاده از خودرو و خیابان هستیم، حیرت کنند و به حال ما که ساعتهای طولانی عمر خود را پشت ترافیک سنگین هدر میدهیم، افسوس بخورند. در روزگاری که خودروهای پرنده، جای خودروهای امروزی را بگیرد، میلیاردها نفر از مردم جهان سوار بر خودروهای پرنده بین محل زندگی و محل کار خود در رفتوآمد خواهند بود. تصادفات جادهای ممکن است برای همیشه به تاریخ بپیوندند و حتی چهبسا کلانشهرهای بهمراتب فراتر از حد تصور ما در زیر زمین یا به صورت طبقاتی در آسمان احداث شود. ساختمانهای هوشمند و شبکهای عظیم از پردازش دیتا ممکن است جای انسان در مدیریت خدمات شهری را بگیرند و سیستمهای یکپارچه هوشمند؛ از شبکه بیمه گرفته تا گمرک و دفع زباله و کنترل مصرف انرژی و گرمایش و سرمایش ساختمانها را برعهده بگیرند. حملونقل ممکن است بدون دخالت انسانی و صرفا با بهکارگیری سیستمهای هوش مصنوعی مدیریت شود. خودروها و وسیلههای حملونقل عمومی خودکار و بدونراننده، چهره شهرهای آینده را تغییر خواهد داد. پست به معنی متداول آن از بین خواهد رفت و همانطور که امروزه برای بسیاری از مکاتبات اداری و حتی شخصی، ایمیل جای نامه را گرفته، در آینده چهبسا با تلفیق و توسعه تکنولوژیهای ارتباطی امروز، چاپگرهای سهبُعدی و نظایر آن، بتوان مرسوله پستی را در مبدأ بارگذاری کرده و مانند آنچه در نَمابَر اتفاق میافتد توسط گیرنده در مقصد دانلود کرد. چهبسا فروشگاههایی ایجاد شوند که در آنها همهچیز بدوناستثنا پیدا شود؛ از پیتزای آماده گرفته تا یک قطعه کامپیوتر یا یک پیچ یا عینک. کافیاست که خریدار هرچه میخواهد سفارش دهد و کالا صرفنظر از اینکه چیست، بلافاصله پرینتشده و دردسترس خریدار قرار بگیرد. چنین فناوریاي ممکن است درحالحاضر دور از ذهن به نظر برسد، اما کسی چه میداند، شاید آیندگان از اینکه ما چنین فناوریاي در اختیار نداشتهایم، حیرت کنند. * کارشناس مهندسی عمران و شهرسازی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.