مأموريت دشوار نجات توافق هستهاي از چنگال ترامپ
ترجمه: شهرام زرندار
در 12 ماه می (22 اردیبهشت) دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تصمیم خواهد گرفت در توافق هستهای با ایران بماند یا نه. اگر آمریکا از توافق خارج شود، چنانکه ترامپ تهدید کرده، راه برای یک جنگ فاجعهبار و بیمعنا در خاورمیانه هموار خواهد شد. به این دلیل که کار نیروهای طرفدار برجام شامل رهبران اروپایی، سازمان ملل، کنگره آمریکا و افکار عمومی آمریکا برای ماندن در توافق تا این حد حیاتی و خطیر است. ایالات متحده قبلا دچار اشتباهی احمقانه در ایران شده است، اشتباه احمقانهای که هنوز بعد از شش دهه پژواک آن شنیده میشود. «برنی سندرز»، سناتور دموکرات، در یک سخنرانی درباره سیاست خارجی که در سپتامبر (مهر) 2017 انجام شده درمورد کودتای 28 مرداد 1332 (آگوست 1935) سخن گفته که دولت نخستوزیر منتخب، دکتر محمد مصدق را از سوی نیروهای غربی منتفعشده نفتی، سرنگون کرد و شاه فاسد، خشن و غیرمردمی را ابقا کرد. سندرز توضیح میدهد که سال 1979 شاه ایران توسط انقلابیون ضدآمریکایی به رهبری آیتالله خمینی سرنگون و جمهوری اسلامی ایران آفریده و برقرار شد. او میگوید: درصورتیکه دولتهای مردمی سرنگون نمیشد، ایران امروز چه نما، شکل و محتوایی داشت؟ آن کودتای آمریکایی چه تأثیری بر کل منطقه داشته است؟ آیا ما هنوز با پیامدهای کودتای 19 آگوست 1953 روبهرو هستیم یا نه؟ مسئله چیز دیگری است؟ پاسخ سؤال سندرز این است که بدون کودتای سی.آی.اِی ما احتمالا هرگز با چند دهه منازعه بین رهبران ایران و غرب روبهرو نمیشدیم. انقلاب سال 1979 بهواسطه رهاکردن اهرمهای کنترل بر کل منطقه تأثیر گذاشته است.
ایران شروع به رقابت بر سر برتری در خاورمیانه با عربستان سعودی کرده است، رقابتی تلخ که هنوز هم ادامه دارد. انقلاب 1979 همچنین بین ایران و اسرائیل بحرانی را آفرید که پیوسته هنوز هم ادامه دارد. امروز هم عربستان سعودی و هم اسرائیل میکوشند ایالات متحده را وارد نزاع با ایران کنند. هر دوی اینها با توافق هستهای با ایران مخالفت کردهاند، اسرائیل مدافع حمله نظامی و بمباران تأسیسات هستهای ایران از سوی ایالات متحده است، اگرچه اسرائیل چند صد سلاح هستهای در زرادخانه خود دارد و ایران هیچ بمب هستهایای ندارد. عربستان سعودی {مدعي است} که ایران در کل منطقه، تخم تروریسم را پراکنده میکند و این در حالی است که سعودیها میلیاردها دلار را صرف ترویج نسخهای غیرقابل تحمل از اسلام به نام وهابیسم در سراسر جهان کردهاند؛ این ایدئولوژی سنی افراطی - و نه شیعه - است که در پس گروههای تروریست رادیکال از القاعده تا داعش قرار دارد. فروپاشی توافق هستهای برای محافظهکاران ایران برکت خواهد داشت. همانهایی که ما نمیخواهیم به حساب آوریم. احتمال دارد که حسن روحانی، رئیسجمهوري ایران که شخصیتی میانهرو به حساب میآید، قدرت خود را به تندروها ببازد، تندروهایی که مخالف مذاکره با غرب از آغاز کار و مذاکرات برجام بودهاند. رویکارآمدن محافظهکاران میتواند منجر به عكسالعمل آنها علیه نیروهای سكولار و لیبرالتر در ایران شود. تقویت تندروها همچنین میتواند باعث بروز هرجومرج در منطقه شود. نگرانیهای ترامپ درباره حمایت ایران از سه - «ح»: «حزبالله، حماس و حوثیها» در صورت فروپاشی توافق هستهای شدیدتر خواهد شد، این در حالی خواهد بود كه در تهران، توجیه حتی واضحتری برای تقابل با سیاستهای ایالات متحده در خاورمیانه و هدفقراردادن همپیمانان ایالات متحده خواهند داشت. در این صورت سپاه میتواند بلافاصله بهواسطه حمله به اسرائیل و نیروهای نظامی آمریكایی در عراق، افغانستان و پایگاههای نظامی آمریكا در سراسر خاورمیانه دست به اقدام متقابل بزند. اگر ایالات متحده از توافق هستهای با ایران كنارهگیری كند، ایران آزاد خواهد بود تا برنامه هستهایاش را دوباره برپا كند و بهسرعت به جلو برود. براساس این برنامه هستهای، ایران میتواند سانتریفیوژهای بیشتری نصب كند و آنقدر اورانیوم غنیشده و پلوتونیوم تولید كند كه پاسخگوی نیازهایش باشد. اگر مقامات ایالات متحده بهخاطر سیاست خارجی ایران در شرایط كنونی به دردسر افتادهاند، تصور كنید كه تا چه حد یك ایران مسلح به سلاح هستهای قدرتمندتر خواهد بود و مشكلات مقامات آمریكایی در این صورت دوچندان خواهد شد. به این دلیل است كه جيمز ماتيس، وزیر دفاع ترامپ، گفته: حفظ توافق هستهای در جای خود به نفع منافع ملی ایالات متحده است، بههمیندلیل سایر امضاكنندگان توافق هستهای با ایران، فرانسه، بریتانیا، آلمان، روسیه و چین خواهان حفظ آن هستند. امانوئل مكرون، رئیسجمهوري فرانسه، همین چندی پیش برای دیدار با ترامپ و تلاش بهمنظور قانعكردن ترامپ برای ماندن در توافق به واشنگتن سفر كرده و آنگلا مركل، صدراعظم آلمان نیز روز جمعه گذشته با همین پیام با ترامپ دیدار و سعی كرد ترامپ را قانع كند تا از توافق هستهای كنارهگیری نكند. توافق هستهای فقط بین شش كشور برقرار و امضا شده و كل نظام و سیستم سازمان ملل نیز آن را تأیید كرده است. شورای امنیت سازمان ملل این توافق را با 15 رأی در برابر صفر (هیچ) تأیید كرده است. تهدید توافق به نابودی كل چارچوب بینالمللی برای تصویب قطعنامه درباره منازعات غیرخشونتآمیز را به خطر انداخته و احترام بینالمللی برای رهبری ایالات متحده را به پایینترین سطوح خود خواهد رساند. بهویژه درحالحاضر که این نقطه حساس و خطیری است و درحالیكه مذاكرات با كره شمالی شتاب یافته و بناست در ماه می انجام شود، لغو توافق هستهای با ایران و كنارهگیری ایالات متحده از آن مذاكرات با كره شمالی را هم به خطر میاندازد، زیرا كیم جونگ اون باید توافقی را با ترامپ امضا كند كه شبیه توافقی است كه 1+5 با ایران امضا كردهاند و به آن پایبند نماندهاند؟! توافقی كه ایران با آن همكاری كرده و به تعهدات خود پایبند مانده، ولی ایالات متحده به تعهداتش عمل نكرده، توافقی كه كل جامعه بینالمللی آن را تأیید کردهاند. دولت ترامپ نهتنها باید به توافق احترام بگذارد، بلكه باید از آن بهعنوان سكوی پرشی برای كار با ایران در جهت ازبینبردن منازعات در منطقه و عادیسازی روابط با تهران استفاده كند. بدبختانه، هسته سه نفری ترامپ، جان بولتون، مشاور امنیت ملی او و مایك پمپئو، وزیر امور خارجه، احتمالا در جهت مخالف این فشار میآورند. بهعقبراندن آنها به ما مربوط است. قبل از اینكه باقیمانده دولت كشتیشكسته ترامپ بهترین دستاورد جهانی سیاست خارجی ما را در يك دهه گذشته نابود كنند، جامعه جهانی شامل سازمان ملل، كنگره و افكار عمومی ما باید آنها را متوقف كنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.