|

درباره نمايشي از مصطفي كوشكي و هستی حسینی

روموليت و ارواح بي‌عرضه

ابراهيم طلعتي‌نژاد

نمايش روموليت، برداشتي آزاد از نمايش‌نامه رومئو و ‌ژوليت است كه كارگردان آن، آقاي كوشكي، با تغيير در سير روايت و ايجاد فضايي طنز با استفاده از رخدادهاي تراژيك نمايش‌نامه، با حذف‌و‌اضافه‌هايي در كاراكترها و متن و تغيير مسير نمايش‌نامه سعي در خلق فضايی تازه دارد، تا اين‌گونه دنياي نمايشي خود را خلق كند. استفاده از طراحي صحنه در اين نمايش در انتهاي صحنه با گردونه‌اي رو‌به‌رو هستيم كه در كناره‌هاي خود‌ داراي برج‌هايي است، با پل چوبي معلق در طول آن (كه تابوت ژوليت نيز خواهد شد) و ديواره‌اي شفاف و شيشه‌مانند كه ديدار رومئو و ژوليت و اتفاقات، آشنايي، عشق‌ورزي، جدایي و به‌كنش‌درآمدن همه را ممكن مي‌کنند؛ پلي چوبي كه ديدار و وصل اين دو را ميسر مي‌كند و ديواره‌ شيشه‌اي كه ظرافت و صداقت اين عشق را از خود عبور و در ديد مخاطب قرار مي‌دهد، اما پل چوبي در ‌آخر در ‌كنار گردونه كه خود مانند گردونه شانس و سرنوشت، محتواي قسمتي از تراژدي را نمايان مي‌كند، در انتها به گرداب مرگ و هيولايی تبديل مي‌شود كه ژوليت را در خود فرومي‌برد و گاه اين گردونه فضا و ديوار قصري را نمايان مي‌كند كه نگهبانان بر برج‌ها يا درون آن به نگهباني و سخن‌گفتن مي‌پردازند كه هرچند قسمت زيادي از اين سخن‌ها ناتوان در ايجاد فضا‌سازي و معنا بود، اما باز اين گردونه در فضاسازي و ايجاد كنش و انتقال مفاهيم نمايش و تبيين روابط موجود در نمايش مفيد و مؤثر بود و توانايي كارگردان را در خلق و استفاده صحيح از آن، در كنار به‌كار‌گيري موسيقي خوب نمايش يادآور مي‌شود. معادل‌سازي و حذف كاراكتر كوشكي با حذف راهب كه در نمايش‌نامه اصلي داستان را به‌نوعي به سوي تراژدي به پيش مي‌برد و ناديده‌گرفتن اينكه رومئو از طريق اين راهب با ژوليت به عقد پنهاني در‌آمده و...، براي رسيدن به فضا و خلق دنيايی با شاخصه‌هاي فردي خود، ارواح يا جن‌هايي از سرزمين تاريكي را اضافه كرده است تا بر بار تراژيك و افسانه‌اي و شاعرانه آن، با استفاده از استعاره‌هاي نور و تاريكي كه در متن اصلي است شاخصه تاريكي را پررنگ‌تر و به‌ نمایش فضايي وهم‌انگيز اضافه كند، اما در‌ پايان نمايش در پس اين نگرش، هدفي كه غناي نمايش را منجر شود و نوع روايت‌ها را به كنش‌هاي تازه در راستاي جذابيت و خدمت به فضاي نمايش که باید باشد، مشاهده نمي‌كنم و اين اضافه‌شدن در سطح يك تدبير صحنه‌اي باقي مي‌ماند. اين تغيير به‌نوعي رفتار و تعاملات و درونيات روحي و رواني شخصيت‌هاي نمايش را كه در سطحي رئال و انساني دنبال مي‌شود ناديده مي‌انگارد و موجب عدم ‌درك و رابطه صحيح مخاطب در برقراري رابطه عاطفي با كليت نمايش و كاراكترها مي‌شود. اين روند در استفاده از خرده‌داستان‌هايي كه در متن اصلي وجود دارد نيز در اين نمايش به چشم مي‌خورد، عدم‌ درك و پرداخت صحيح علاقه رزالين و رومئو كه در تقابل با ژوليت به‌گونه‌اي ناديده گرفته مي‌شود، (تا شخصيت رومئو به پيش‌زمينه ذهني مخاطب واگذار شود و نه آنچه در متن اصلي هوشيارانه بستر‌ساز اهميت عشق رومئو به ژوليت مي‌شود) و مرگ مركوتيو كه در ادامه، حركت خشونت‌بار و انتقام‌جويانه رومئو كه مرگ تيبالت را در‌ پي دارد، بر ‌اثر حذف روايت‌هايي از متن و افزودن ذهنيت شخصي كارگردان به‌ شكل ‌اجرائي نمايش آن‌گونه كه بايد روايت صحنه‌اي‌اش به ثمر‌بخش‌بودن در فضاي كلي نمايش نمي‌انجامد، هرچند در مقام اول، وفاداري به شاكله اصلي متن نمايش و در ادامه تمهيدات صحنه‌اي در كنار بازي‌هاي نسبتا موفق، نمايش را زنده نگاه مي‌دارد. تغيير پرستار در متن اصلي به‌عنوان دايه كه هرچند در معني تحت‌اللفظي همسو باشند، اما از نظر روابط دراماتيك بار معنايي مختلفي را مي‌تواند به‌همراه داشته باشد که براي پوشش‌دادن و زمينه‌سازي ورود ارواح جز به رابطه ناهمگون و بي‌محتوا نمي‌انجامد كه فقط زنگوله را به‌ صدا درمي‌آورد يا به‌نوعي با ديالوگ‌هاي بي‌كنش و انگيزه كه منجر به حركتي نمايشي شود روايتگر ساده‌اي است كه شايد با طنازي در حركت و لحن، (و يادآوري داستان‌گونه‌اي از پاريسِ دلباخته ژوليت) چون ديالوگ‌هاي مركوتيو سعي در ايجاد فضايي طنز‌گونه دارد. دايه رابط بين ارواح و ژوليت مي‌شود تا رابطه‌اي را برقرار کند و باعث كامروايي رومئو و ژوليت شود. در اين لحظه ما با تغيیر مسير روايت روبه‌رو مي‌شويم كه مخاطب را براي ايجاد فضاي خلاقانه آماده مي‌كند، اما اين خلاقيت به ثمر نرسيده، به سرانجام نمي‌رسد و اين رابطه به‌گونه‌اي كه معلوم نمي‌شود از توان ارواح ناكارآمد خارج و تراژدي بعد از كش‌و‌قوسي بي‌سرانجام به مسير خود بازمي‌گردد و ژوليت و رومئو به سرنوشت محتوم خود مي‌پيوندند. اين‌در ‌حالي است كه حضور ارواح اضافه‌شده در شرايط كنوني جز ايجاد فضايي وهم‌انگيز خدمتي به نمايش نمي‌كند؛ حركتي در سطح كه توان كامل‌كردن خود را در نمايش ندارد. هرچند وجود اين ارواح توان ايجاد پاياني متفاوت را به‌نوعي تازه به‌جز تراژدي در خود داشت كه اين‌گونه نمايش آقاي كوشكي به‌نوعي به دنياي ديگرگونه راه مي‌يافت و بي‌شك به غافلگيري مخاطب مي‌انجاميد تا با تغيير مسير روايت نمايش سرنوشت تازه‌اي براي رومئو و ژوليت رقم بخورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.