برجام، ترامپ و طرح مکرون
کوروش احمدی
برجام و بحران سوریه را میتوان دو موضوع اصلی مدنظر مکرون در جریان سفرش به واشنگتن به شمار آورد.
درباره برجام، مکرون در جریان این سفر بر آنچه پای فشرد که از 29 آگوست سال پیش تاکنون بارها بر زبان رانده است و آن این است که اولا برجام را حفظ کنیم، ثانیا «نقایص» آن را برطرف کنیم، ثالثا دست به اقداماتی برای محدودکردن برنامه موشکی ایران و صدور موشک و تکنولوژی مربوطه به دوستان ایران در منطقه بزنیم و رابعا به تعبیر او در راستای «مهار ایران در منطقه» و جلوگیری از «دسترسی ایران به مدیترانه از طریق سوریه» بکوشیم. این لُب طرحی است که مکرون در واشنگتن ارائه کرد و از آن بهعنوان راهبردی دارای چهار پایه که اروپا و آمریکا باید مشترکا اختیار کنند، نام برد. به موازات این طرح با چهار پایه، او از لزوم جلوگیری از «افتادن سوریه به دست» ایران نیز سخن میگوید و دراینباره مصرا خواستار خودداری آمریکا از خارجکردن نیروهایش از سوریه است. مکرون به خبرنگاران گفت که او و ترامپ به «برجام در پسزمینه گستردهتر منطقهای» و با توجه به شرایط سوریه مینگرند و اینکه هر دو اهداف مشترکی دارند و میخواهند مانع اوجگیری بحران در منطقه و نیز مانع اشاعه هستهای در منطقه شوند و برای این منظور باید راه درستی را در پیش بگیرند. اظهارات ترامپ در واکنش به طرح مکرون در مصاحبه مطبوعاتی و موارد دیگر حاکی از آن بود که بدون اینکه خود را به چیزی متعهد کند، آماده بررسی طرح مکرون و کار درباره آن است. او ازجمله گفت آماده است با ذهنی باز برای «یک توافق جدید» ورای برجام کار کند، مشروط بر اینکه به اندازه کافی «مقتدرانه» باشد. ترامپ دراینباره که در 12 می چه خواهد کرد، تنها به گفتن اینکه «خواهیم دید»، اکتفا کرد. ترامپ درباره خروج نیروهای آمریکایی از سوریه نیز گفت اگرچه مشتاق خارجکردن سربازان آمریکایی از سوریه است؛ اما «با امانوئل صحبت کردیم که نباید به ایران امکان دسترسی به مدیترانه را بدهیم... . سوریه را بهعنوان جزئی از طرح کلی بحثمان قرار دادیم». اگرچه در نهایت سخن از رسیدن به توافقی نبود؛ اما مکرون از شکلگیری نوعی «همگرایی در نظرات» که میتوان براساسآن کار کرد، سخن گفت. اظهارات طرفین در مجموع حاکی از آن است که ترامپ تحت تأثیر ایدههای مکرون قرار گرفته و آماده بررسی جدی آنهاست. در حاشیه، عوامل دیگری نیز وجود دارد که چنین احتمالی را تقویت میکند. گزارشهای منتشرشده در یک هفته گذشته حکایت از پیشرفت دو طرف در راستای رسیدن به توافقاتی درباره برنامه موشکی و فعالیتهای منطقهای ایران دارد؛ بنابراین ممکن است ترامپ تصور کند که این مسیر را باید تا به آخر امتحان کند. بسیار محتمل است که هدف تیم ترامپ از ابتدا نیز «مهار ایران در منطقه» از طریق اعاده تحریمهای مالی و نفتی و بستن دست ایران از نظر مالی بوده باشد. او ممکن است اکنون تصور کند که شاید بتواند از طریقی دیگر و با کمک اروپا به این هدف برسد. بهعلاوه دست رد به سینه مکرون زدن، برای او نباید آسان باشد. مکرون در بین رهبران جهان تنها «دوست» غیر اقتدارگرای ترامپ است. نظرات دو کشور در امور تجاری که بسیار برای ترامپ مهم است، به هم نزدیک است؛ چراکه هر دو از مازاد تجارت خارجی چین و آلمان در رنج هستند و به همکاری با هم در مجامع بینالمللی نیاز دارند. همکاری سه کشور فرانسه و انگلیس و آمریکا در حمله اخیر به سوریه، ترامپ را متوجه نیاز به داشتن حداقلی از علقهها با اروپا در حوزههای امنیتی کرده است. بهعلاوه هرچه به 22 اردیبهشت نزدیک میشویم، دشواری خروج از برجام بر ترامپ روشنتر میشود؛ خاصه آنکه در آستانه دیدار تاریخی او با رهبر کرهشمالی، بحرانی خودساخته در یک مورد هستهای دیگر خدشهای جدی به شانس او برای توفیق در این حوزه وارد خواهد کرد. مواضع بجا و بهموقع دکتر ظریف در جریان سفر به نیویورک باید بیشازپیش حساسیت موضوع را بر ترامپ عیان کرده باشد. در مجموع اگرچه نمیتوان با قاطعیت تصمیم ترامپ در 22 اردیبهشت را پیشبینی کرد؛ اما این احتمال که او این بار نیز با تمدید تعلیق تحریم، مدعی دادن فرصت بیشتری برای کار بیشتر با اروپا شود، منتفینیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.