مجوز و پاسخگويي
حبيبالله معظمي . مدرس و پژوهشگر ارتباطات
در خبرها آمده بود که کميسيون فرهنگي مجلس تصويب کرده است مجوز صدور فعاليت صوتي و تصويري در فضاي مجازي و مقررات مربوط به آنها به سازمان صداوسيما سپرده شود.به دلايلي که در زير ذکر ميشود، اين اقدام را -اگر در نهايت تصويب نهايي پارلمان را به دست آورد و جنبه عملياتي يابد- يکي از بزرگترين اشتباهات در تاريخ قانونگذاري حوزه رسانه و ارتباطات در كشور ميتوان به حساب آورد. 1- پاسخگويي : صداوسيما، هم از نظر تعريف و شرح وظايفش در قانون اساسي و هم از جنبه عملکردي خود بهویژه در سالهاي اخير، در برابر هيچ دستگاهي پاسخگو نيست؛ بنابراين آزموده را آزمودن خطاست و فعاليت بسيار مهم رسانش صوتي و تصويري را به نهادي سپردن که در زمينه پاسخگويي و نظارتپذيري چنين عملكردي دارد، امري خطاست. به موضوع اساسي حقوق و فلسفه سياسي در کشور ما بايد توجه شود که هر فرد يا نهادی که قدرت و امکان بيشتري مييابد، بايد بيشتر در معرض نظارت و پاسخگويي قرار گيرد. 2- يکطرفگي :صداوسيما خود يک رسانه است؛ بنابراين منطقا و از نظر حقوقي يک طرف فعاليت رسانهاي نميتواند توزيع امکانات رسانهاي (منبع صدور مجوز فعاليت صوتي و تصويري در فضاي مجازي و مقررات) را بر عهده بگيرد. نميتوان امکان و منبعي را به طرفي سپرد که خود رسانه است و خود يک طرف ماجرا بوده و در آن موضوع و فعاليت ذينفع است. خود صداوسيما بهعنوان رسانه در فضاي مجازي فعاليت و حضور دارد. 3- رقابتزدايي: صداوسيما از نظر ماهيت و لوازم فعاليت، رسانه بيبديلي است؛ اما اين انحصار و رقيبنتراشيدن براي آن، نه به دليل نبود علاقه فعاليت يا امکانات صداوسيمايي در جامعه ما بوده و نه به دليل سطح کيفي بالاي صداوسيما و جذب مخاطب و حرفهايگرايي آن؛ بلکه اين انحصار و بيبديلبودن آن، به دليل حکم قانون ناقص و نارسايي درکشور ما بوده که عملا صداوسيما را به انحصار در فعاليت پخش رسانهاي صوتي و تصويري در ايران کشانده است. علاوه بر اين، صداوسيما با اين انحصار و فرصتندادن به وجود رقيب و از صحنه بهدرکردن رقباي احتمالي و در حال ايجاد، به فضاي غيرشفاف انحصار نهتنها عادت کرده است، بلکه بدون آن نميتواند تنفس کند؛ بنابراين دادن اين امکان و قدرت به صداوسيما، بايد فضاي انحصارگرايانهتري را براي ما متصور كند. 4- عدم درک درست از مرجعيت و تخصص: ممکن است تصويبکنندگان موضوع پيشگفته، به دليل سنخيت و جنسيت اين نوع فعاليت با فعاليت صداوسيما، اقدام به اين مرجعيتگذاري براي صداوسيما کردهاند؛ درحاليکه اين بحث و موضوع تصويب، موضوعي فني و سختافزاري نيست، بلکه موضوعي تخصصي، نرمافزاري و کاملا فرهنگي سياستگذارانه است. صدور اين نوع مجوزها نيازمند نگاه (بلند) فرهنگي - اجتماعي است. مثل اين ميماند که صدور پروانه ساخت فيلم سينماها به صداوسيما سپرده شود، به صرف اينکه در صداوسيما با جنبه فني ساخت فيلم آشنايي وجود دارد. 5- بهترين مرجعيت/ جايگزين مصوبه کميسون فرهنگي: بهترين مرجعيت صدور مجوز برای اين نوع فعاليت، نهاد دولت است (به معناي هر دولتي) که ارزشهاي مثبت چهار مورد پيشگفته را دارد؛ يعني پاسخگوست، يک طرف ماجرا نيست، نميتواند انحصارگر باشد و جاهايي در آن مثل وزارت ارشاد از متخصصان فرهنگي بهرهمند است.صداوسيما بهجاي دوپينگ تجهيزاتي خود و تجميع امکانات رسانهاي مثل موضوع اين نوشتار يا پيامرسان سروش (در بحث مربوط به انحصارشکني تلگرام) و نظاير آنها، براي مقابله با ريزش شديد مخاطبش، نيازمند بازنگري اساسي در رويکردهاي يکطرفه و غيرحرفهاي خود است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.