|

یادداشتی درباره «الیور استون» کارگردان معروف آمریکایی

تمرکز بر نگرش سینمایی او

علی فرهمند

پیش از هر چیز باید گفت که این خطوط - همین چند خط کوتاه- بیگانه است با نگاه آقای کارگردان به جهان سیاست و مذهب و هرآنچه روزنامه‌ها و سایت‌های آن‌وَری بهش علاقه دارند و اساسا غریب است با آنچه به سینما درنمی‌آید؛ یادداشت کوچکی است درباره سینمای آقای «اِستون»، و اگر بپرسید که این دو با هم در تناقض نیست و سینمای «الیور استون» حاصل جهان ذهنی اوست و نگاهش به مسائل مختلف، به‌خصوص سیاست - که البته پر بی‌راه هم نیست- باید گفت که گاهی مجال نیست برای گفتن از حرف‌های گُنده، و چه‌بسا قلم‌زدن درباره نکاتی نه‌چندان بااهمیت - برای شما، شاید ارزش بیشتری داشته باشد تا گفتن از تعلق خاطر آقای «استون» نسبت به چیزهایی که با «پ» شروع می‌شود مثل پوپولیسم و پنتاگون و ... پوتین! فارغ از این حرف‌ها، «الیور استون» لحظاتی دارد در کارنامه سینمایی‌اش بس به‌یادماندنی؛ یعنی - گاهی- از دستش در رفته و لحظه‌هایی - و اگر کمی منصف باشیم- فصل‌هایی دارد «سینمایی» و چرا نباید با اندک کلماتی که در دست داریم، از آنها بنویسیم؟ «الیور استون» فیلمی دارد به نام «دورز»؛ درباره یک گروه موسیقی به همین نام، با رهبری «جیم موریسون». نام این گروه برگرفته از عنوان کتابی است به نام «درهایی به روی ادراک» (The Doors of perception) و نویسنده‌اش به شرح تجربیات خود پس از مصرف ال‌اس‌دی می‌پردازد؛ بنابراین انتظاراتی که از احوالات و خوی اعضای گروه «دورز» - و به تبع «موریسون»- می‌رفت، دست‌کمی از سرگذشت نویسنده کتاب نداشت و حالا فیلم «الیور استون» بود که چگونه قرار است از طریق سینما، به زندگی اعضای «دورز» بپردازد. فقط امیدوارم نگویید این فیلم نشان‌دهنده بخشی از تاریخ آمریکاست؛ سال‎های عصیان، آزادی‎خواهی، آشوبگری و جنبش‎های نوظهور جوانان در مقابل میل به تمامیت‎خواهی دولتمردان که پاسخی سرراست خواهم داد که خواننده عزیز، قصد، «چه» گفتن نیست، بلکه «چگونه» گفتن است که به صاحب اثر ارزش خواهد داد و او را به‌عنوان یک هنرمند، مطرح خواهد کرد. در آغاز فیلم، دوربین «الیور استون» در کسوت شبحی درآمده که هم به رؤیا و وهم پهلو می‌زند و هم به فاصله خود و سوژه‌اش - موریسون- اشاره دارد؛ یعنی چون شبحی شخصیت اصلی را دنبال می‌کند و آن مرد، موسیقی و میل و مواد را به ما می‌شناساند و دوربین نه به‌عنوان یک راوی دانای کل؛ بلکه به‌عنوان یکی از علاقه‌مندان به شخصیت اصلی (به‌عنوان «مخاطب» فیلم و نه یک تماشاگر عادی) جهان جنون‌آمیز «جیم موریسون» را به تصویر می‌کشد و با این نوع زاویه دید و فاصله‌ای که ایجاد کرده؛ مانند سایه‎ای همیشگی، نگاهی عمیق به زندگی رو به زوال این موسیقی‌دان داشته است و این یکی از لحظاتی است که «الیور استون»، توانایی خود را در بیان سینمایی‌اش نشان می‌دهد و حتی کسی مانند من که سینمایش را دوست ندارم، نمی‌تواند این مهارت را انکار کند که او بدون‌شک یکی از فیلم‌سازهای کاربلد سینماست و «دورز» و «جوخه» و «قاتلین بالفطره» برای تعیین جایگاه او در دنیای سینما کافی است؛ اما بااین‌حال «الیور استون» این روزگار، بیش از اینکه یک سینماگر باشد، با سیاست‌بازی درآمیخته و عمدتا حرف‌هایی می‌زند که دود از سر آدمی بلند می‌شود. به‌هرحال آدم‌ها که کامل نیستند و گاهی مرتکب خطا نیز می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.