جهانوطن در کافه
آن فیلمِ انیمیشن را که «آخرین برگ» نام داشت و در دهه 60 از تلویزیون ایران زیاد پخش میشد احتمالا بسیاری از کسانی که کودکیشان در آن دهه گذشته است به یاد دارند. داستان بیماری بود که از پشت پنجره برگهای درختی را میشمرد و معتقد بود آخرین برگ درخت که بیفتد او هم رفتنی است و پیرمردی مهربان تا به او امید زندگی بدهد وقتی آخرین برگ هم افتاد، برگی را به جای آن نقاشی کرد که وقتی بیمار چشم باز کرد آن را ببیند و به زندگی امیدوار بماند. بیمار برگ نقاشیشده را دید و زنده ماند و پیرمرد که در سرما بیرون مانده بود که کار نقاشی برگ را به انجام برساند درگذشت. اما شاید همه آنهایی که در کودکی این انیمیشن را دیدهاند و از آن خاطره دارند ندانند که این انیمیشن بر اساس داستانی کوتاه از نویسندهای آمریکایی با نام مستعار اُ. هنری ساخته شده بود. نویسندهای که نام واقعیاش ویلیام سیدنی پورتر بود و در اوایل قرن بیستم داستانهای زیادی از او در نشریات آمریکایی منتشر شد. «تراژدی در هارلم» گزیدهای است از داستانهای کوتاه این نویسنده مشهور آمریکایی. این مجموعه با ترجمه محمدرضا بهاری در نشر مرکز به چاپ رسیده است و طبق توضیح مترجم در پینوشت مقدمه کتاب حاصل منتخبی است از مجموعهای مفصلتر از بهترین داستانهای اُ. هنری بهاضافه داستانی از یک مجموعه دیگرِ او. مقدمهای که در آغاز ترجمه فارسی کتاب آمده، مقدمه آن مجموعه اصلی است که بیشتر داستانهای ترجمه فارسی از آن انتخاب شدهاند. مقدمهای به قلم بِنِت سِرف و وَن کارتمِل که در بخشی از آن درباره این مجموعه منتخب آمده است: «از صدها داستانی که از اُ. هنری بهجا مانده، مکان وقوع بسیاریشان امریکای مرکزی، و نیواورلئان، و دشتهای بیکرانِ تگزاس است. این مجلد، که با هدف ارائه بهترین نوشتههای او فراهم آورده شده، نمونههای خوبی از همه آنها به دست میدهد. اما مرکز بیشتر داستانهایی که در اینجا آمده نیویورک است. خودِ نویسنده هم اگر بود، همین را میخواست. دل او در گرو همان باریکه خشکیِ واقع بین دو رودِ ایستریوِر و هادسن بود.» در این مقدمه همچنین مروری شده است بر زندگی و آثار اُ. هنری. «تراژدی در هارلم» شامل 21 داستان است به نامهای: هدیه مغان، جهانوطن در کافه، جناب خوشباش، پلیس و سرود کلیسا، یک قصه ناتمام، ماجرای عشق یک کارگزار پرمشغله، جادههای سرنوشت، نیمرخ سحرآمیز، راهِ راست، کفشها، کشتیها، اربابان هنر، دوروییِ هارگرِیوز، سَربَهای رئیس سرخپوستها، رَصَد، آونگ، دو آقای محترم شکرگزار، تراژدی در هارلم، رویای شهسوار نیمه تابستان، آخرین برگ و کنت و مهمان عروسی. آنچه در ادامه میخوانید سطرهایی است از داستان «جهانوطن در کافه» از این مجموعه: «... مطمئن بودم که سرانجام یک جهانوطن در کل تاریخ بشر پیدا کردهام، و با ترس به حرفهای جهانشمولش گوش میکردم که شاید در آنها لحن محلی یک جهانگرد خشکوخالی پیدا کنم. اما عقایدش هرگز متزلزل یا متغیر نشد؛ او نسبت به شهرها و کشورها و قارهها همانقدر بیطرف بود که باد و نیروی جاذبه. و همچنانکه الف. راشمور کاگلن داشت درباره این سیاره کوچک وراجی میکرد، من با شادمانیِ رذیلانهای به یاد یک جهانوطنِ مثلا بزرگ افتادم که برای کل جهان مینوشت و خودش را وقف بمبئی کرده بود. ناچار شد در شعری بگوید که در میان شهرهای زمین مباهات و رقابت هست، و اینکه مردمانی که در آنها زاده میشوند بسیار میروند و میآیند، ولی مثل طفلی که به دامنِ مادر چنگ انداخته است به شهرهاشان میچسبند. و هنگامی که در خیابانهای پرغوغای ناشناخته گام برمیدارند، شهر آبااجدادیشان را - در کمال وفاداری، به شکلی ابلهانه، با ذوقزدگی به یاد میآورند؛ کاری میکنند که صرفا ادای نام آن پیوندشان را محکمتر کند. و شادمانیام از آن بود که مچ آقای کیپلینگ را موقع گاف دادن گرفته بودم. اینجا آدمی یافته بودم که از خاک ساخته نشده بود؛ کسی که به محل تولد یا کشورش تنگنظرانه تفاخر نمیکرد، کسی که - اگر هم اصلا لاف میزد - لافِ کره زمینش را در مقابل مریخیها و ساکنان ماه میزد.الف. راشمور کاگلن از سومین کُنجِ میزمان عقایدش درباره این موضوعات را اظهار میکرد. موقعی که کاگلن داشت عوارض جغرافیایی زمین در طول راهآهن سیبری را برایم توصیف میکرد، ارکستر آهنگ را عوض کرد و شروع به نواختن مجموعهای پیدرپی از نواهای معروف کرد. آخرین ملودی دیکسی بود، که صدای نتهای وجدآور آن به محض آنکه بلند شد در صدای کفزدنهای شدید مردم، تقریبا از تمام میزها، غرق شد.به قدر یک پاراگراف میارزد که بگوییم این صحنه چشمگیر را میشود هر شب در بسیاری کافهها در شهر نیویورک مشاهده کرد. صدها تُن قهوه صرف نظریههایی برای توضیح این امر شده است. بعضیها عجولانه گمان بردهاند که همه جنوبیهای شهر شبها خودشان را به کافه میرسانند...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.