بازرس ژاور در بوئنوسآیرس
«حلبیآباد» رمانی است از سزار آیرا، نویسنده آرژانتینی معاصر، که با ترجمه ونداد جلیلی در نشر چشمه منتشر شده است. از سزار آیرا بهعنوان یکی از مطرحترین نویسندگان امروز آرژانتین نام میبرند. نویسندهای که در وصفِ او شاید بد نباشد قولی را از روبرتو بولانیو بیاوریم که در آن در موجزترین عبارت تصویری دقیق از آیرا و سبک او ارائه شده است. بولانیو درباره آیرا گفته است که «اگر یک نویسنده معاصر باشد که نتوان او را در دستهای مشخص جا داد، سزار آیرا است.» این گفته بولانیو که در مقدمه ترجمه فارسی رمان «کنگرهی ادبیات»، رمان دیگری از آیرا که آن هم پیش از این با ترجمه ونداد جلیلی در نشر چشمه منتشر شده بود، آمده به خوبی و در نهایت ایجاز سبک آیرا را مشخص میکند. آیرا بهراستی همانطور که بولانیو گفته است در دستهای مشخص جا نمیگیرد چراکه آثارش مجموعهای است از انواع ژانرها و شیوهها. این شاید به آن ویژگی آیرا بازمیگردد که در یادداشت آغاز ترجمه فارسی رمان «حلبیآباد» به آن اشاره شده است. در این یادداشت در معرفی آیرا میخوانیم: «در وصف سزار آیرا گفتهاند که کمتر نویسندهای به اندازهی او کتاب خوانده است، مطالعاتش در زمینهی ادبیات بسیار گسترده است و دورههای گوناگون آن را استادانه میشناسد. سالها ادبیات ترجمه کرده است و چند زبان میداند. آگاهیهای نویسندگی، سواد خوانندگی، پشتکار بیمانند و تجربهی سالیانش را به کار برده، سبکی (سبکهایی) غیر از سبک دیگر نویسندگان مهم معاصر در پیش گرفته و انبوهی رمان نوشته است. شاید همین چندوجهیبودن سبک و همچنین تکتک رمانهایش در کنار پرداختن موضوعات مهم زمانه، دوریجستن از شتابزدگی و شیوهی سنجیدهی کارش سبب شده باشد که آثارش در سالهای گذشته میان منتقدان و مخاطبان ادبیات گل بکند و جمعیت خوانندگان کتابهایش در سراسر جهان بهسرعت بیفزاید.» در این یادداشت همچنین از رمان «حلبیآباد» بهعنوان یکی از رمانهای «مهم، تفکربرانگیز، قصهدار و خواندنی» آیرا نام برده شده که «از جمله خصوصیاتش کاملا معاصر بودن و در ضمن بهرهبردن از ویژگیهای رمان متأخر و کلاسیک است.»ترجمه فارسی «حلبیآباد» علاوه بر یادداشت کوتاهی که به آن اشاره شد، موخرهای هم به قلم مترجم دارد که در آن به ویژگیهای سبکی این رمان پرداخته شده است. از جمله ویژگیهای تکنیکی این رمان چنانکه در همین موخره به آن اشاره شده «برداشتن مرز میان راوی سومشخص دانای کل و راوی اولشخصی که از منظر خودش قصه میگوید، نفوذ روایت در منظرهای فرعی مانند تلویزیون و گاه مخیلهی یکی از کاراکترهای رمان، نقلقول غیرمستقیم آزاد، جریان سیال ذهن یا گفتار درونی غیرمستقیم» است. در بخشی دیگر از این موخره درباره مضمون و طرح داستانی «حلبیآباد» چنین میخوانیم: «طرح داستانی رمان که ژانرگریز است، گاه به تأملهای فلسفی در زندگی شهرنشینی، گاه به رمان اجتماعی و گاه به ژانر نوآر میگراید و لحظههایی با ادبیات کارآگاهی پهلو میزند، حلبیآباد و ساکنان کموبیش نامرئیاش را در همسایگی شهر بوئنوسآیرس وصف میکند و ماجرای مردی را (مأمور پلیسی که گویی همجنس وارونهی بازرس ژاور ویکتور هوگو است) میگوید که میخواهد حقیقت این دنیای ناپیدا را به چشم خویش ببیند.» آنچه در ادامه میخوانید سطرهایی است از این رمان: «خیابان بونورینو، که از ریواداویا منشعب میشد، در تابلوها نام بولوار استبان بونورینو گرفته بود و هیچکس نمیدانست چرا، زیرا خیابان باریکی مثل همهی خیابانهای دیگر بود. همه میپنداشتند که این هم یکی از خطاهای مکرر دستگاه اداری باشد و کارمندان غفلتزده به اشتباه دستور داده باشند چنان چیزی بر تابلوها بنویسند بیآنکه حتا یکبار پا در محله گذاشته باشند. راستش این نام درست بود، هرچند علت درستیاش به اندازهای پنهان بود که هیچکس پی به آن نمیبرد. خیابان بونورینو هجده کوچه آنسوتر، جایی که لجبازترین کسانی هم که پیادهروی میکردند به آن نمیرسیدند، از چند ساختمان بلند و انبار و گاراژ و چند قواره زمین میگذشت و سپس جایی که به نظر میرسید خیابان به پایان رسیده باشد، پهن میشد و بولواری میگشت که نامش را از همان آغاز بر تابلوها نوشته بودند. اما آنجا آغاز بولوار نبود، تهش بود، طول ادامهاش به صد متر هم نمیرسید و به جادهی آسفالتی طولانی میانجامید که حلبیآباد در یکی از پهلوهایش گسترده بود. ماکسی هرگز تا آنجا نرفته بود، اما آنقدر نزدیک شده بود که حلبیآباد را ببیند که برخلاف راه تاریکی که از آن میگذشتند به جلوهای عجیب چراغانی بود چنانکه سخت میدرخشید و هالهای نورانی بر فرازش همچون تاجی میان مه پدیدار بود. از دور کموبیش مثل آن بود که توهم باشد و این نمود خیالی پلکهایش را بیشتر میبست و خوابناکیاش را میافزود. در آن ساعت و از آن فاصله جایی جادویی را میمانست، اما ماکسی آنقدر از واقعیت دور نشده بود که نداند سرنوشت کسانی که آنجا زندگی میکنند سراسر فلاکت و درماندگی است...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.