تازهها عقب، ماندهها جلو
امیر محمدیانخراسانی
بسیار پیش آمده است که به فروشگاهی رفتهاید و دنبال کالایی مانند شیر گشتهاید و دیدهاید (یا گاهی هم ندیدهاید) که تاریخهای تولید قدیمیتر در جلو و تازهترها در عقب گذاشته شدهاند، گاهی به طریقی که حتی دیده هم نمیشوند. این مسئله فارغ از آنکه میتواند مصداق تقلب (یا غش) در معامله باشد یا نه، گویای یک راهبرد فروش و بازاریابی بسیار غلط و اخلاقگریزی اقتصادی و عدم تعهد فروشنده به مشتری و مسئولیتش است. دفعه بعد، هم دقت کنید و هم به فروشنده تذکر دهید. باور کنید با گفتن این مسائل گامی کوچک در راه توسعهای بزرگ برداشتهاید. فروشندگان یا طراحان چنین راهبرد غلطی این ایده را در سر دارند که اول قدیمیترها به فروش برسند و بعد تازهترها. غافل از آنکه بسیاری از مشتریان صرفنظر از اینکه تاریخهای تازه تولید را ببینند یا نه، وقتی میبینند کالایی کهنه است، حتی اگر تاریخ انقضای آن فرانرسیده باشد، از خریدن آن صرفنظر میکنند. حتی اگر اقدام به خرید کنند برای دفعه بعد به آنجا نمیآیند، زیرا کالای مانده خریدهاند و از کیفیت آن راضی نبودهاند. همچنین وقتی کالاهایی که تاریخ تولید آنها در زمان حال، تازه است به جلوی ویترین نیایند تاریخ آنها نیز دیگر کهنه است و مصرف آنها تازه نیست و همین اتفاق برای آنها نیز میافتد و فروشگاه موردنظر وارد چرخهای پوچ و بیهوده برای فروش کالاهایش میشود. این عمل، محرومکردن مشتری از حقوق خرید و مصرفش است که گویای نوعی عدم صداقت است که باعث تضعیف سرمایه اجتماعی و پیوندهای شبکهای میان خریداران و فروشندگان میشود، زیرا من به شما خواهم گفت که کالاهای اینجا کهنه است و کیفیت ندارد و شما نیز به دیگری میگویید و سرمایه نمادین فروشگاه؛ یعنی احترامی که مشتریان برایش قائل هستند نیز کاهش مییابد. در عصری که فناوریها هوشمند شدهاند و انسانها تنبل و روابط آنها تحتتأثیر ماشینها و ابزارهای مدرن استحاله یافته است، این راهبرد، نخنما شده است و گویای وضعیت آشفته و بیهنجاری رواجیافته در جامعهای آشوبزده است که از کوچکترین فرصتی با حیله در جهت جستوجوی منافع خویش نظریه انتخاب عقلانی را به کار میگیرد که هرچه جامعهای توسعهیافتهتر باشد کمتر از آن استفاده میکند. به بیان دیگر هرچه جامعهای توسعهیافتهتر باشد، کمتر در جهت بیشینهسازی منافع مادی خویش به بهای نابودی منافع دیگران و محیط زیست است. همین مسئله نیز استعارهای است از وضعیت جامعه در مقیاس وسیعتر. بهجای آنکه مانند کشوری مثل ایتالیا کالاهایی را که تاریخ تولید آنها تازه نیست، ولی انقضا نیافتهاند به امور خیریه اختصاص دهیم یا با تخفیف و اعلام دلیل آن، آنها را به مشتری عرضه کنیم، با نوعی فریبکاری توجیهگر در جهت خالیکردن جیب مصرفکنندگان هستیم که این کار خنجرزدن از پشت است. همچنین، اعتماد را سست و بنای خیانت را استوار میکنید. استعاره از وضعیتی است که جامعه، نیروهای شاداب و تازه و کارآمد خود را به موزه فرستاده و از ایدههای کهنه و فرسوده همچنان با تمام توان استفاده میکند و نتیجه نمیگیرد و باز این دور باطل را تکرار میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.