|

بررسی تأثیر نرخ ارز بر بازار و تولید

انتظار در بازار

تصمیماتی که دولت در روزهای گذشته برای دلار گرفته این روزها بازار را در یک حالت انتظار قرار داده است. این تصویری از این روزهای بازار است که نه‌تنها فعالان اقتصادی که نمایندگان مجلس نیز درباره آن در محافل مختلف گفت‌وگو و رایزنی می‌کنند. آنچه مسلم است بی‌ثباتی نرخ ارز بر سایر بازارها اثر دارد و بر همین اساس است که دولت تصمیم به تعیین یک نرخ واحد گرفته است. نگرانی‌ها از وضعیت بازار ارز در حالی است که غلام محمد، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس گفته است: انتظار در بازار ارز بر بخش‌های مختلف اقتصادی به‌صورت مستقیم تأثیرگذار است و عملا بازار را در یک بلاتکلیفی قرار می‌دهد. او در گفت‌وگو با خبرگزاری خانه ملت، تأکید کرده است که بی‌ثباتی نرخ ارز تأثیرات خود را همچنین بر ارزش پول ملی خواهد داشت. محمدرضا رضایی‌کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس نیز گفته است: وضعیت ناپایدار ارزی رکود پروژه‌های عمرانی را به دنبال می‌آورد. این هشدارها سبب شد دولت روی ایجاد ثبات نسبی در بازار با ایجاد یک نرخ واحد اقدام کند. چند روزی است که بازار نرخ دلار را چهارهزارو 200 تومان نشان می‌دهد و همچنان منتظر تصمیمات بعدی دولت است.

بازارها نظاره‌گرند

مسعود دانشمند- عضو هيئت نمايندگان اتاق تهران

قدر مسلم است که نوسانات نرخ ارز بر قيمت تمام‌شده توليد اثر مي‌گذارد. حتي افزايش و کاهش نرخ ارز نيز بر صنايع و بازار تأثيرگذار خواهد بود. علت اين موضوع اين است که بخش عمده‌اي از مواد اوليه از خارج وارد مي‌شود و وقتي هزينه‌ها افزايش يابد، دستمزد کالا و خدمات نيز افزايش مي‌يابد و قيمت‌ها بالا مي‌رود. وقتي قيمت ارز افزايش يافته است؛ يعني از نرخ مبادله‌اي سه‌ هزار تومان که ابتداي سال گذشته به سه‌هزارو 700 تومان رسيد و اکنون چهارهزارو 200 تومان شده، در مقایسه با آخرين قيمتي که براي ارز مبادله‌اي در سال گذشته داشتيم، حدود 17 درصد افزايش يافته است و دراين‌صورت قطعا در قيمت نهايي کالا و خدمات تأثير مي‌گذارد. پيش‌بيني‌ها در سال گذشته بدون افزايش نرخ ارز اين بود که با توجه به افزايش نرخ مبادله‌اي از سه‌ هزار به سه‌هزارو 700 تومان، امسال نرخ تورم به 15 درصد برسد؛ اما اکنون با افزايش 17 درصدي نرخ ارز تورم براي سال 97 قطعا تورم بالاي 20 درصد خواهد بود. مگر اينکه دولت بار ديگر سياست‌هاي انقباضي خود را ادامه دهد و بخواهد تورم را به زور پايين نگه دارد. دراين‌صورت حتما بي‌کاري يا همان نبود اشتغال توسعه پيدا مي‌کند و توليد ملي، رشد اقتصادي و توليد ثروت در کشور کاهش مي‌يابد و در اين حالت فقر توسعه ايجاد خواهد شد. بازار اکنون صبر و انتظار دارد. اين در حالي است که دلار چهارهزارو 200 تومان جهانگيري نيز به صنايع و واردات داده نشده است. ضمن اينکه معلوم نيست اين ارز با چه شرطي قرار است پرداخت شود. اين يک سمت ماجراست. از سمت ديگر، پيمان صادراتي که در دوره هاشمي اجرا و در دوره خاتمي برداشته شد، دوباره برقرار خواهد شد. با برقرارشدن پيمان صادراتي، صادر‌کننده بايد ارز را به قيمت چهارهزارو 200 تومان به سيستم بفروشد که عملا صادرکننده نمي‌داند چه اتفاقي مي‌افتد؛ بنابراين صادرکننده‌ها دست روي دست گذاشته‌‌اند و تماشا مي‌کنند و واردکننده‌ها منتظر ارز هستند؛ بنابراين مجموعه بازار از نظر صادرات و واردات و حتي معاملات داخلي هم در حالت صبر و انتظار به سر مي‌برند. پروژه‌هاي عمراني نيز همين وضعيت را دارد؛ اما موضوعي که مطرح مي‌شود، اين است که دولت بودجه را به مجلس دير ارسال مي‌کند، مجلس نيز بودجه را دير تصويب مي‌کند. در اين شرايط آيين‌نامه‌هاي اجرائي نيز از سوي دولت ديرهنگام ابلاغ مي‌شود. اين در حالي است که آیين‌نامه‌هاي اجرائي به استان‌ها و پيمانکاران دولتي نيز هنوز ابلاغ نشده است؛ درنتيجه کارهاي پيماني هم بلاتکليف مانده است. بنابراين بهتر است که بودجه 98 از هم‌اکنون نوشته شود و تا آخر خرداد به مجلس ارسال شود. در‌اين‌صورت حتي دولت مي‌تواند در صورت بروز مشکل متمم بودجه دهد. اما اينکه روزهاي آخر اسفند لايحه بودجه را به مجلس ارسال کند، بخش پيمانکاري بلاتکلیف مي‌ماند و فقط نظاره‌گر خواهد بود

تحولات، نوسان نيست

جمشيد عدالتيان- نايب‌رئيس اتاق بازرگاني ايران

اسم تغيير و تحولات نرخ ارز نوسان نيست. در دنيا نوسانات نرخ ارز يک تا دو درصد است؛ اما آنچه در ايران اتفاق افتاده، يکي، دو درصد نيست؛ بلکه 40 درصد است؛ ولي به طور کلي حتي کاغذ معمولي براي دفتر معمولي هم فروخته نمي‌شود و نرخ‌ها نيز نرخ عجيبي است. اين در حالي است که در مقایسه با ماه گذشته کاغذ 40 درصد گران شده است.

براي کارخانه احتياج به مواد اوليه داريم که فروخته نمي‌شود. اين در حالي است که در فروردين نيز توليد نداشته‌ايم. اگر بگوييم ضرر نکرده‌ايم؛ اما سودمان از بين رفته است. در‌هر‌صورت در بازار خيلي از کالاها و خدمات به دليل نبودن نرخ در بازار خريد و فروش نمي‌شوند و براي فروش خيلي بايد اصرار کرد. آن هم با قيمت يورويي که شش تا هفت هزار تومان است و کسي نمي‌تواند بگويد چرا. ما هم نمي‌دانيم قيمت تمام‌شده کالا بايد در چه نرخي باشد؛ حتي نمي‌دانيم قيمت کالا چقدر تمام مي‌شود. اين مشکل تمام شرکت‌ها و کارخانه‌هاي ايراني است. اين در حالي است که ماه رمضان هم در راه است. حقوق پرسنل هم در فروردين‌ماه افزايش يافته. علاوه‌براين مشکل بيمه و ماليات را هم بايد اضافه کنيم. اداره ارزش افزوده گفته است تا امروز همه پول‌ها بايد پرداخت شود. نقدينگي به‌شدت در همه شرکت‌ها کاهش يافته است. اين مسائل در بخش پروژه‌هاي عمراني نيز مشهود است. دولت هيچ‌موقع حساب‌وکتاب نداشته است. هر زمان بودجه کاهش يافته، دست در جيب بودجه عمراني گذاشته و بودجه عمراني هيچ‌گاه تحقق پيدا نکرده است. براي همين پروژه‌هاي عمراني نيز نيمه‌کاره مانده‌اند. درآمد ريالي به‌شدت افزايش يافته، اما حتي امکان خريد مواد اوليه براي پروژه‌هاي عمراني هم وجود ندارد. حتي قيمت تمام‌شده پروژه‌هاي عمراني نيز براي پيمانکار مشخص نيست، مگر اينکه ارز چهارهزارو 200 توماني پرداخت شود. هر قيمتي براي ارز تعيين شود مهم نيست؛ مهم عرضه ارز است. اگر عرضه نشود عملا مشکل ايجاد مي‌شود. نمونه آن اين است که اگر هزار دلار به مسافر داده شود، پنج هزار دلار مي‌تواند با خود ببرد، چهار هزار دلار مابقي را از کجا بايد دريافت کند. سفر دوم و سوم چه مي‌شود. همه اينها نامعلوم است که نرخ دومي در بازار شکل خواهد گرفت و مردم به‌خوبي اين را مي‌دانند. براي همين نيز نه دلار و نه يورو عرضه نمي‌شود. تقاضا وجود دارد و عرضه نيست. نرخ بازار آزاد هم مشخص نيست.

بازارهاي در انتظار

فرهاد فزوني- عضو اتاق بازرگاني

نرخ ارز، نرخ خريد کالا يا فروش کالا به خارج است و مسلما با تغيير نرخ ارز، تصميم‌گيري در مورد خريد يا صادرات کالا نيز تغيير مي‌کند؛ به‌عنوان‌مثال اگر ارز، ارزان شود، واردات بيشتر از صادرات صرفه خواهد داشت، اما اگر ارز گران شود شايد عده‌اي فکر کنند که صادرات به علت افزايش نرخ ارز بيشتر مي‌شود که معمولا هم همين‌طور است، اما به‌هرترتيب تغيير مداوم و بدون دليل و هرروزه نرخ ارز مسلما قدرت تصميم‌گيري را، هم از صادرکننده و هم واردکننده مي‌گيرد و موجب مي‌شود نتوانند براي آينده برنامه‌ريزي کنند و در اين حالت، هم صادرکننده و هم واردکننده با چالش‌هاي جديد روبه‌رو مي‌شود. اين مسئله مهم‌تر از هر مسئله ديگري است. به دليل بي‌ثباتي نرخ ارز بازارها بلاتکليف‌اند. هيچ‌کس از فردا خبر ندارد و نمي‌داند چه اتفاقي مي‌افتد. حتي نمي‌داند ارز را با چه قیمتي تهيه کند. بنابراين در چنين شرايطي کسي دنبال هيچ کاري نمي‌رود. هم‌اکنون بازار‌ها نه در رکود که در حالت صبر و انتظار به‌سر مي‌برند. براي اينکه بازار راه بيفتد و ثبات پيدا کند بايد همگان از وضعيت رويه موجود و قيمت‌ها مطلع باشند، اما اين در حالي است که هم‌اکنون بانک مرکزي هر روز يک يا دو بخش‌نامه ابلاغ مي‌کند. بنابراين اگر وضع به همين ترتيب ادامه يابد، همه بايد هر روز صبح از بخش‌نامه‌هاي جديد مطلع شوند. البته ناگفته نماند که مرتبا مسئولان اعلام مي‌کنند مشکلي نداريم و مي‌توانيد وارد و صادر کنيد، فعال اقتصادي مي‌خواهد بداند ارز را با چه قيمتي خريدوفروش کند. صادرات ما به افغانستان و عراق را در نظر بگيريد. ارزي بابت صادرات به اين کشورها وارد کشور نمي‌شود. فقط صادرکننده کالا را ارسال مي‌کند و واردکننده ارز را به صراف خود در عراق يا افغانستان مي‌دهد و آن صراف با صرافي که در تهران همکاري داشته تماس گرفته و وجهي را به حساب صادرکننده واريز مي‌کند. بنابراين ارزي وجود ندارد که صادرکننده به سيستم بانکي بفروشد که اين خود يک مشکل است. اين مسائل باعث مي‌شود فعلا فقط بيننده باشيم که بازار تا کجا پيش مي‌رود و چه زماني ثبات به بازار مي‌آيد و پايداري احساس مي‌شود. علاوه‌براين؛ نوسانات ارزي پروژه‌هاي عمراني را هم در حالت صبر و انتظار قرار داده است. اگر قيمت ارز تا چند ماه ديگر بر نرخ چهارهزار و 200 تومان باقي بماند، فعال اقتصادي مي‌تواند برنامه‌ريزي کند اما اينکه به آنها تنها قول دهيم که کارتان را انجام مي‌دهيد فايده ندارد. بايد نرخ ارز تثبيت شود. در اين صورت صادرکننده، هم کار عمراني و هم غيرعمراني انجام مي‌دهد. قدري بايد تأمل داشت که چه زماني اين بازار ثبات پيدا مي‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.