|

معمار بنای یادبود بوخنوالد:

ترامپ حتی عقلش نمی‌رسد که فاشیسم یعنی چه

ترجمه: ساسان گلفر

هفته‌نامه آمریکایی نیوزویک به مناسبت فرا‌رسیدن هشتادوسومین سالگرد آزادسازی اردوگاه مرگ نازی‌ها موسوم به بوخنوالد که در 15 آوریل (26 اردیبهشت) 1945 میلادی در آخرین روزهای جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد، یادداشتی درباره یکی از جان‌به‌در بردگان این اردوگاه منتشر کرد که در آن به شباهت‌های آمریکای معاصر با آلمان نازی اشاره شده است. در عنوان این مقاله به نقل از استیفن جیکوبز که در زمان آن رخدادها شش سال داشت و اکنون 89‌ساله است، آمده: «من یک بازمانده هولوکاست هستم. آمریکای ترامپ حس و حالی مانند آلمان قبل از سرنگونی نازی‌ها دارد». جیکوبز که سال‌ها بعد از جنگ در آمریکا آرشیتکت موفقی شده و بنای یادبود هولوکاست در اردوگاه بوخنوالد در وایمار آلمان را طراحی کرده است، می‌نویسد: «هر روز همه‌چیز از بد به بدتر تغییر می‌کند. مشکل بزرگی در حال رشد است». او معتقد است که شرایط اجتماعی فعلی آمریکا «شباهتی مستقیم» با وضعیت آلمان در فاصله دو جنگ جهانی دارد. شاید هشداردهنده‌ترین مسئله پیشروی‌های گستاخانه راست ‌افراطی و تحرک آن در جریان اصلی سیاست‌های آمریکا و نفرت‌پراکنی در سخنرانی‌هاست که به گفته او «حال‌وهوای برلین 1929 یا 1930 را دارد». جیکوبز می‌گوید: «چیزهایی که چهار یا پنج سال پیش نمی‌شد گفت و کسی نمی‌توانست در عرصه عمومی از این قبیل صحبت‌ها داشته باشد؛ درحال‌حاضر گفتاری عادی است. این کاملا نامقبول است. ما فکر می‌کردیم کشورمان (ایالات متحده) تغییر کرده است. در واقع این اتفاق نیفتاده است. ما اشتباه می‌کردیم. آن‌وقت داشتیم می‌گفتیم: «خدایا ما یک رئیس‌جمهور سیاه‌پوست (اوباما) را در ایالات متحده انتخاب کرده‌ایم! ببینید به کجا رسیده‌ایم؟»؛ اما واقعیت این‌طور نبود». او معتقد است که راست‌ افراطی، ترامپ را برای خود مایه «توان‌بخشی» می‌داند. این آرشیتکت برجسته که پنجاهمین سالگرد تأسیس مؤسسه‌ طراحی ساختمانش را سال گذشته جشن گرفته است، می‌گوید: «من زمانی در املاک و مستغلات نیویورک مشغول به کار بودم و شخصا این شخص (ترامپ) را از نزدیک می‌شناسم. ترامپ یک ابزار قدرتمند است. قدرت توانمند‌سازی را دارد؛ اما هیچ ایده‌ای ندارد. خودش هیچ‌کس نیست». جیکوبز درباره ویژگی‌های شخصیتی ترامپ می‌افزاید: «او یک فرد مریض و بسیار مضطرب است. من نمی‌توانم بگویم که ترامپ فاشیست است؛ چون برای فاشیست‌بودن باید اول بدانید که فاشیسم یعنی چه؛ و فکر نمی‌کنم که او حتی در آن حد قدرت ذهنی داشته باشد که بتواند این مفهوم را درک کند». جیکوبز محل سکونت خود، نیویورک را «جزیره مقاومت» می‌نامد؛ اما معتقد است که واشنگتن (پایتخت سیاسی ایالات متحده) نیز به‌زودی متوجه خواهد شد که «در مقابل فاشیسم باید مقاومت کرد». او در سال 1939 در لودز لهستان متولد شد. پدرش که پزشک بود، مدت کوتاهی پس از حمله نازی‌ها به لهستان در سپتامبر همان سال، خانواده‌اش را به پیوترکوف در نزدیکی ورشو منتقل کرد؛ اما پیوترکوف که جایگاه بسیاری از پناهندگان یهودی فراری در لهستان بود، تبدیل به اولین گتوی نازی‌ها شد. اهالی آن گتو در سال 1942 به یک اردوگاه کار اجباری با دو کارخانه منتقل شدند و خانواده جیکوبز تا سال 1944 در آن زندگی کرد و بعد بی‌رحمانه از هم پاشید. زنان خانواده - مادر استیفن، سه خاله و مادربزرگش - به یک اردوگاه در راونزبروک منتقل شدند و مردانش یعنی خود او، برادر بزرگ‌تر و پدرش، به بوخنوالد. جیکوبز می‌گوید: «چون در بوخنوالد اگر کار نمی‌کردی، چیزی برای خوردن به تو نمی‌دادند، به من یک کارت شناسایی‌ دادند که در آن نوشته شده بود 16‌ساله هستم. من فقط پنج سال داشتم». جیکوبز در کارخانه تولید کفش کار می‌کرد و هر روز باید در سرشماری شرکت می‌کرد. اگر کسی کار می‌کرد، نازی‌ها او را مفید می‌دانستند و آنهایی که توانایی کارکردن نداشتند، از‌جمله بچه‌های همسن و سال جیکوبز، به اتاق‌های مرگ فرستاده می‌شدند. او مجبور بود هر وقت که نازی‌ها وارد کارخانه می‌شدند، کلاه بر سر بگذارد و تنش را تا نیمه در کفش‌ها پنهان کند و اگر درباره سن او سؤال می‌شد، دروغ بگوید. به نوشته نیوزویک اندکی پیش از آنکه متفقین برای آزادسازی اردوگاه سر برسند، شرایط خطرناک‌تر شد چون نازی‌ها برای کاستن از جمعیت اردوگاه عجله کردند. بالاخره پدرش که نازی‌ها برای جلوگیری از گسترش بیماری سل در میان خودشان به تخصص او احتیاج داشتند، به ترفندی توانست خودش و دو پسرش را نجات دهد. جالب اینکه همه خانواده پراکنده او در سه اردوگاه بوخنوالد، راونزبروک وبرگن-بسلن نجات پیدا کردند و حتی مادربزرگش زنده ماند؛ گرچه چند روز بعد از رسیدن نیروهای بریتانیایی از دنیا رفت. استیفن در سال 1995 و در پنجاهمین سالگرد آزادی بوخنوالد به آن اردوگاه بازگشت و موزه‌ای در آنجا افتتاح کرد. او اکنون امیدوار است که با برپاکردن چنین بناهای یادبودی اجازه ندهد جوانان آلمان، آمریکا و سایر کشورهای غربی واقعیت وحشتناکی مانند قدرت‌گرفتن فاشیسم را از یاد ببرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.