متهم ردیف اول بحران آب
امید بزرگحداد. رئیس پژوهشکده محیط زیست
در شبکههای اجتماعی بیشترین نقدها درباره مشکلات آبی که کشور به آن گرفتار شده است، به مدیران برمیگردد و بسیاری از کاربران شبکههای مجازی و مردم کوچه و بازار از «مقصر» میگویند. در اینکه لازم است که از اشتباهات گذشته درس بگیریم، کسی شک ندارد؛ اما در یک تقسیمبندی کلی میتوان مقصران بحران آبی ایران را اینگونه معرفی کرد: 1- تغییرات اقلیمی: ایران یکی از قربانیان تغییرات اقلیمی است. موضوعی که کنترل و مهار «همه» اثرات آن در توان ما نیست. تغییرات عظیمی که گرچه انسان بر تشدید آن اثرگذار است؛ اما مثل توفانهای عظیم، زلزلههای هولناک و... آدمی مقهور آن است. یکی از دلایل کمبود بارشهایی که با خود کمآبی میآورد، تغییرات اقلیمی است که امکان دستگیری، بازجویی و دادگاهیکردن آن مقدور نیست! 2- مدیران آبی: ضربالمثل «علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد» از فرط تکرار در ایران نخنما شده است. تجربه نشان میدهد که بسیاری از مدیران ما نهتنها برای قبل از وقوع یک بحران علاجی ندارند؛ بلکه حین و پس از وقوع آن هم ایده و برنامهای برای مهار اثرات منفی آن ندارند. برخی تصمیمات آنها حتی این اثرات را تشدید کرده است. کشت برخی محصولات کشاورزی که به آب بسیار نیاز دارند، تأسیس صنایع و کارخانجاتی مانند فولاد که در مصرف آب شهرت دارند، آنهم در مناطقی که از دیرباز با کمآبی دستوپنجه نرم کردهاند، ازبینبردن درختان بومی و جایگزینی درختان غیربومی که مثل پمپ آب را از اعماق بیرون میکشند، صدور مجوزهای برداشت بیرویه، انتقال آب از حوضههای مجاور و... نمونههای بسیار سادهای از اقداماتی به شمار میروند که سوءمدیریتها باعث آن شدهاند. اما با چه مکانیسمی میتوان مقصران گذشته را شناسایی و سهم هریک را مشخص کرد؟ حتی اگر شناسایی کنیم، امکان برخورد قضائی با آنها وجود دارد؟ برخورد قضائی با آنها سفرههای زیرزمینی را پُرآب خواهد کرد؟ آب رفته به جوی بازمیگردد؟ 3- مصرفکنندگان: مصرف بیرویه و غیرمسئولانه یکی دیگر از دلایل بروز بحران آبی موجود است. باید بپذیریم که سودجویی بعضی از کشاورزان در مصرف بیرویه، هدردادن آب از سوی برخی شهروندان بیمسئولیت در مصارفی که میتوان آن را بهینه مدیریت کرد و اضافهبرداشت آب در صنایع آببر، همگی بسیار تأثیرگذار هستند. آیا ما همگی بر متهمهای ردیف اول و بعدی این بحران اتفاق نظر داریم؟ در شرایط بحران آب هر قطره، سرنوشتساز و ارزشمند است و پیشگیری از هدررفت آن میتواند اندوختههای اندک آبیمان را از تاراج نجات دهد. پس بهتر است به جای گشتن بیهوده دنبال متهمان و مقصرانی که هرگز پیدا و محاکمه نخواهند شد، خودمان درباره آنچه به آن «نقد» داریم، مدیریت کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.