همدلی، مهارتی ضروری برای کودکان
فریبرز محمدیفارسانی.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس
همدلی نه یک ویژگی ذاتی، بلکه مهارتی اکتسابی است. منظور از همدلی، تشخیص احساسات دیگران، احترام و بهادادن به این احساسات و در نهایت، رفتار مهربانانه و صادقانه با دیگران براساس درک کامل این احساسات است. هرچند خلقوخوی ژنتیکی افراد، بر همدلی اثرگذار است، بخش عمدهای از این مهارت حاصل یادگیری است. همدلی مهارتی است که عده بسیار کمی واقعا میدانند چیست و چگونه باید آن را به دیگران ابراز کنند یا از دیگران انتظارش را داشته باشند. بنابراین ضروری است که به کودکان آموزش داده شود که همدلی واقعا به چه معناست. در آموزش این مهارت به کودکان، «اولین نکته» این است که کودکان ببینند بزرگسالان چگونه همدلی میکنند؛ درحالیکه برخی کودکان به طور ذاتی قلب مهربانی دارند، در بیشتر موارد آنان نیاز دارند که همدلی بزرگسالان اطراف خود را الگو قرار دهند. این مدلسازی با ارتباطاتی که والدین از همان ابتدا با کودک دارند، شروع میشود. والدینی که به مسائل کودک خود توجه و علاقه نشان داده و واکنشهای مثبت عاطفی به آن نشان میدهند، در حال آموزش عملی همدلی به کودکان خود هستند؛ وقتی به نیازهای عاطفی کودکان توجه میشود کودکان یاد میگیرند چگونه به نیازهای عاطفی دیگران توجه کنند. «نکته دوم»، صحبت با کودکان درباره نیازهای عاطفی است. بسیاری از والدین معتقدند صحبت درباره نیازهای عاطفی کار مشکلی است؛ در نتیجه، بیشتر وقت خود را سعی در پوشاندن و مخفی نگهداشتن عواطف میکنند. صحبتکردن با کودک درباره عواطف و اینکه چطور افراد آنها را تجربه میکنند، ایده بسیار خوبی است. لازم است والدین، نام عواطف را به کودک بگویند و به او آموزش دهند که اینها طبیعی است؛ درباره اینکه چطور میشود در موقعیتهای مختلف عواطف را بهطور مثبت بروز داد با آنان صحبت کنند و به آنان آموزش دهند که چطور برای عواطف دیگران ارزش قائل شوند و در موقعیتهای مختلف چطور به آنها پاسخ دهند. «نکته سوم»، توجه به موقعیتهای واقعی است. هیچچیز مثل یک موقعیت واقعی نمیتواند همدلی والدین را برای کودکان مدلسازی کند. والدین باید این موقعیتها را در محیط اطراف جستوجو و با کودکان درباره آنها صحبت کنند؛ مثلا وقتی یک آمبولانس با آژیر عبور میکند والدین میتوانند درباره اینکه خانواده یک فرد مصدوم چه احساساتی دارند با کودک خود صحبت کنند. «نکته چهارم»، کمکگرفتن از بازی است. کودکان وانمودبازی را دوست دارند. والدین میتوانند از این علاقه کودکان به بازی نقش دیگران، در آموزش همدلی استفاده کنند؛ مثلا به کودک خود نقش شخص دیگری را بدهند؛ بعد یک لحظه بازی را متوقف کنند و از او بخواهند درباره احساسات آن فرد در آن لحظه فکر یا تصور کند. بهاینترتیب کودک بر عواطف دیگران متمرکز میشود. والدین با ارتقای کودک خود در مهارت همدلی، هدیه بزرگی به آنان میدهند. افرادی که مهارت همدلی را دارند از زندگی خود بسیار لذت میبرند، زندگی برایشان معنادار است و از ارتباطات خود بیشتر بهره میبرند. همدلی مهارتی ارزشمند و ضروری برای آینده کودکان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.