پشت پرده بحران دوما
اردشیر زارعیقنواتی: بحران سوریه بعد از شکست «داعش» و پایان بهانه برای حضور نظامی کشورهای خارجی در خاک سوریه، همانگونه که انتظار میرفت و پیشبینی میشد به مرحله جدیدی وارد شده است که به نظر میرسد قدرتهای منطقه و بینالمللی در چارچوب جنگ نیابتی به احتمال زیاد وارد درگیریهای مستقیم میشوند. از آنجا که سوریه امروز کانون بحران و منازعات در سه سطح ملی، منطقه و بینالمللی است، انتظار پایان این بحران و روند خشونت، سادهانگاری و بهدور از منطق سیاسی است. اگر به آنچه در سوریه میگذرد با رخدادهای کلانتر در حوزه «جنگ سرد جدید» و «جنگ تجاری» در بالاترین سطوح قدرت جهانی در یک چارچوب دیالکتیکی و پیوستگی وقایع جهانی جهت کسب منافع و اعمال هژمونی نگاه شود، آنگاه بسیاری از زاویای پنهان بحران و سناریوهای در حال اجرا واقعیت عینی خود را به رخ میکشند. به نظر میرسد که سوریه همان برزخ وعدهدادهشده است که قرار است قبل از رسیدن به بهشت موعود یا جهنم گنهکاران به پروندههای عدیده در آن رسیدگی شود و مورد تسویهحساب قرار گیرد. آنچه داستان سوریه را بیش از پیش جالب میکند، حضور تمامی بازیگران عرصه منطقه و بینالملل در تمامی سطوح این بحران است که تاکنون حتی در بحبوحه جنگ جهانی دوم نیز هیچ جبههاي اینچنین فشردگی بازیگران جهانی را در خود نداشته است و آن ضربالمثل معروف «تمام راهها به رم ختم میشود» بعد از دوران شکوفایی امپراتوری روم باستان، امروز با مهندسی معکوس تنها در بحران سوریه میتوان نمونه آن را سراغ گرفت. درحالیکه دولت و ارتش سوریه بنا بر گزارش تمامی خبرگزاریهای بینالمللی تقریبا 95 درصد از «غوطه شرقی» در حومه دمشق را به کنترل خود درآوردهاند و تنها شهرک «دوما» در محاصره کامل ارتش این کشور، هنوز در دست گروه تروریستی «جیشالاسلام» قرار دارد. همه تحلیلگران و کارشناسان نظامی در این نکته متفقالقولاند که کار غوطه و حضور مخالفان در این منطقه تمام شده است. شنبه گذشته ناگهان خبری سرتیتر تمام خبرگزاریهای بینالمللی قرار گرفت که گویا ارتش سوریه با حمله شیمیایی به شهر دوما موجب قتل 49 تا 150 نفر (آمارهای متناقض) و همچنین مصدومیت حدود هزار نفر شده است. در شرایطی که گویا کسی نمیتواند این اخبار را تأیید کند، باز هم طبق معمول «دونالد ترامپ» با قطعیخواندن حمله شیمیایی از سوی دولت دمشق به شهرک دوما ضمن اینکه او را حیوان نامید، در توییتهای شبانه خود ضمن متهمکردن روسیه و ایران برای حمایت از بشار اسد، وعده انتقام داده است. چنان که بلافاصله تندروهای آمریکایی، مقامات اسرائیلی و عربستان از آمریکا برای حمله نظامی به سوریه دعوت کردهاند و روز دوشنبه نیز پایگاه نظامی ارتش سوریه در شهر حمص با هشت موشک که به نظر میرسد توسط اسرائیل انجام شده باشد، مورد حمله قرار گرفت. از طرف دیگر مقامات رسمی در سوریه، روسیه و ایران با تکذیب چنین حملهاي آن را یک سناریو برای دخالت نظامی در سوریه معرفی و تمام اتهامات را رد میکنند. فارغ از اینکه در کدام سوی ماجرا قرار گرفته باشیم باید یک اصل مهم را رعایت کرد و آن اینکه هر اقدامی باید تابع انگیزه و هدف مشخص جهت دستیابی به موفقیت باشد، درحالیکه شهر درحالتسلیم دوما و همچنین تبعات جانبی بازی با کارت حملات شیمیایی برای تمامی بازیگران آن از قبل مشخص است. در چنین شرایطی پاسخ به این سؤال که نیرویی که در حال پیروزی نهایی است، چرا باید دست به اقدامی بزند که از قبل میداند تمام قدرتهای جهانی مخالف خود و حتی افکار عمومی بینالمللی علیه او، بسیج ميشوند و این اقدام نیز هیچ بازده نظامی برای او ندارد و میتواند کلید حل این معمای همیشگی باشد. خبر حمله به شهرک دوما در حومه دمشق دقیقا کپیبرداری ناشیانه از سناریوی مسمومیت «سرگئی اسکریپال» جاسوس روسی امآی6 در بریتانیا با یک عامل شیمیایی است که از همان لحظه ابتدایی انگشت اتهام «ترزا می» نخستوزیر به سوی دولت مسکو و شخص «ولادیمیر پوتین» نشانه رفت و متعاقب آن سریال اخراج دهها دیپلمات روسی از کشورهای غربی کلید خورد. بعد از چند هفته بهراهانداختن موجی که در راستای تشدید جنگ سرد جدید رقم خورده بود، روز سهشنبه سوم آوریل آزمایشگاه «پورتون دان» بریتانیا اعلام کرد نمیتواند منبع و منشأ دقیق سم اعصاب استفادهشده علیه سرگئی اسکریپال و دخترش را تعیین کند. به همین دلیل در حوزه تحلیل و کارشناسی باید با رصد انگیزهها و سود و زیان رخدادها از جمله همین خبر حمله شیمیایی به شهرک دوما، از درون خروارها خبرهای متناقض بتوان حقیقت را بیرون کشید و متکی به خبرهای غیرمستند نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.