|

رئيس مرکز عربي مطالعات ايران در گفت‌وگو با «شرق»:

جنگي بين آمريکا و روسيه درنمي‌گيرد

درحالي‌که برخي رسانه‌ها تقابل قريب‌الوقوع آمريکا و روسيه بر سر سوريه را در بوق و کرنا کرده‌اند، محمدصالح صدقيان، رئيس مرکز عربي مطالعات ايران، با منتفي‌دانستن تقابل ميان اين دو قدرت بزرگ، بر اين باور است واکنش آمريکا فراتر از واکنش سال گذشته اين کشور نخواهد بود. از نظر اين کارشناس مسائل خاورميانه، هدف آمريکا از اين اقدام، واردآوردن فشار رواني به ايران بوده و اسرائيل نيز در اين ميان مي‌کوشد با تشديد تنش در سوريه، بر اقدامات غيرانساني خود سرپوش بگذارد.

‌در‌حالي‌که ترامپ به‌تازگی از لزوم خروج نظاميان آمريکا از سوریه سخن گفته بود، چه چيزي باعث شد آمريکا به حمله شيميايي در سوريه چنين واکنش شديدالحني نشان دهد؟ علت تهديد آمريکا را براي حمله به سوريه، بايد در موفقيت‌هاي دولت سوريه و همچنين روسيه در واردآوردن ضرباتي مهلک به تروريست‌ها در منطقه غوطه شرقي و دوما جست‌‌وجو کرد که در آن قرار بود همه اين تروريست‌ها به سمت طرابلس عقب رانده شوند. بسياري از تحليلگران سياسي بر اين باورند تعيين وضعيت غوطه شرقي و دوما، آينده سوریه و نحوه توازن قوا در اين کشور را ترسيم خواهد کرد. در چنين شرايط حساسي، آمريکا و متحدانش که منافع خود را در خطر مي‌ديدند، کوشيدند با مطرح‌کردن اتهام حمله شيميايي به اين منطقه، در اين انتقال تعللی حساب‌شده ايجاد کنند. جالب اينکه بعد از پيروزي نيروهاي دولتي در حلب نيز شاهد حمله آمريکا به فرودگاه شعيرات بوديم. بنابراين چنين واکنشي از سوي واشنگتن بعد از تحولات اخير در غوطه شرقي و دوما چندان دور از انتظار نبود. در واقع آمريکا با اين تهديدات دو هدف را دنبال مي‌کند؛ يکي گرفتن امتيازات سياسي، امنيتي يا مالي از کشورهاي عرب منطقه به‌ویژه عربستان و ديگري، فشارآوردن به ايران و روسيه قبل از تصميم‌گيري درباره برجام. ‌امکان مداخله گسترده‌تر آمريکا در سوريه و ايجاد تقابل نظامي با روسيه را چقدر جدي مي‌دانيد؟ در‌حال‌حاضر، آمريکا و اسرائيل با هدف ضربه‌زدن به منافع ايران در سوريه، در تلاش هستند به لحاظ رواني فشارهايي را به تهران وارد کنند. بعيد به نظر مي‌رسد واکنش آمريکا به اين مسئله، شديدتر از واکنش سال گذشته این کشور باشد که فرودگاه الشعيرات را هدف قرار داد. البته محدودبودن حملات آمريکا به سوريه، دليل داخلي نيز دارد. در‌حال‌حاضر، کاخ سفيد وضعيت پايداري ندارد، به‌ویژه بعد از برکناري رکس تيلرسون، وزير خارجه سابق آمريکا و همچنين هربرت مک‌مستر، مشاور امنيت ملي اين کشور. از سوی ديگر، ترديدهايي نيز درباره آينده جيمز متيس، وزير دفاع اين کشور، وجود دارد و همه اين عوامل باعث مي‌شوند وضعيت مديريت کاخ سفيد در هاله‌اي از ابهام قرار بگيرد. در چنين شرايطي، بعيد به نظر مي‌رسد آمريکا بخواهد درگير يک جنگ بزرگ و تمام‌عيار شود. علاوه بر اين، آمريکا خلاف روسيه جايگاه مستحکمي در سوریه ندارد. اين در حالي است که مسکو از پايگاه قدرتمندي مانند طرطوس و حميميم در سوريه برخوردار است و همين مسئله يک مزيت نسبي به اين کشور در برابر آمريکا مي‌بخشد. همچنين هيچ دليلي وجود ندارد که آمريکا و روسيه جنگ نيابتي کنوني را به تقابلی مستقيم تبديل کنند؛ زيرا جنگ بين اين دو قدرت بزرگ، به معناي جنگ جهاني سوم خواهد بود که به نفع هيچ‌يک از اين دو کشور نيست. اساسا فرض تقابل مستقيم نظامي ميان روسيه و آمريکا، فرضی غلط است. ‌فکر نمي‌کنيد حضور جان بولتون در کاخ سفيد، آمريکا را به سوي رويکردي جنگ‌طلبانه‌تر سوق دهد؟ کاخ سفيد بر سه مؤلفه و عامل کليدي تکيه دارد که عبارت‌اند از وزارت خارجه، سازمان سيا و وزارت دفاع. در‌حال‌حاضر، وزارت خارجه و سازمان سيا به دلیل تغييراتي که در آنها به وقوع پيوسته، هنوز وضعيت مشخصي ندارند. در وزارت دفاع نيز اختلافاتی جدي ميان متيس و ترامپ وجود دارد. علاوه بر اين، خود جان بولتون هم به‌تازگی اشاره کرده که الزاما بر مواضع جنگ‌طلبانه قبلي خود تکيه ندارد که مي‌تواند به معناي تغيير نگرش او باشد. ‌نقش اسرائيل را در تحولات اخير چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟ اسرائيل علاوه بر مشکل ديرينه‌اش با فلسطينيان، درحال‌حاضر منافع خود را در منطقه در خطر مي‌بيند. حمله اخير اسرائيل به فرودگاه «تيفور» در سوريه را نيز در همين زمینه می‌توان تحليل کرد. به نظر من، اسرائيل به نيابت از آمريکا اين حمله را انجام داد تا از يک‌سو خواسته آمريکا در سوريه را پيش ببرد و از سوي ديگر، فشار رواني-امنيتي مضاعفي را بر ايران وارد کند. علاوه بر اين، اسرائيل در تلاش براي ايجاد يک بحران جديد در منطقه خاورميانه است تا به نوعي کشتارهاي اخير خود را در نوار غزه تحت‌الشعاع قرار دهد. ‌با اين اوصاف، آيا مي‌توان امکان يک جنگ نيابتي را ميان اسرائيل و سوريه متصور شد؟ اين امکان بسيار ضعيف است؛ زيرا اسرائيل با توجه به حضور نيروهاي مقاومت در سوريه، لبنان و عراق نمي‌تواند وارد چنين نزاعي شود. علاوه بر اين، تقابل با سوريه پاي ايران را نيز به اين نبرد باز خواهد کرد که منافع اسرائيل را به‌شدت به خطر مي‌اندازد. اسرائيل اگر قادر به چنين کاري بود، مدت‌ها پيش دست به اين کار زده بود؛ اما مشکلات داخلي اسرائيل و نزاع با فلسطينيان عملا دامنه عمل اين کشور را محدود كرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.