پيش از آنکه خيلي دير شود
مادلين آلبرايت وزير امور خارجه پيشين ايالات متحده، روز گذشته با نوشتن يادداشتي در نيويورکتايمز با عنوان «آيا پيش از آنکه خيلي دير شود، جلوي ترامپ را ميگيريم؟» فاشيسم امروز را تهديدي جديتر از هر زمان ديگر پس از پايان جنگ جهاني دوم عنوان کرد. خانم آلبرايت در ابتداي مقالهاش وقايع 73 سال پيش در چنين روزهايي در پايان جنگ جهاني دوم را مورد اشاره قرار داد که ايتالياييها بنيتو موسوليني ديکتاتور فاشيست را مقابل در يک ايستگاه گاز در ميلان به دار آويختند و دو روز بعد از آن آدولف هيتلر ديکتاتور آلمان نازي در پناهگاهش خودکشي کرد و بهنظر ميرسيد فاشيسم ديگر مرده است. وي در ادامه به تشکيل سازمان ملل متحد، اعلاميه جهاني حقوق بشر، فروريختن ديوار برلين در سال 1989 و ظهور دموکراسيهاي نوين در آمريکاي لاتين، آفريقا و آسيا اشاره کرد و نوشت: «تقريبا در همه جا، به نظر ميرسيد که ديکتاتورها کنار رفتند و دموکراتها وارد ميدان شدند. آزادي اوج گرفت». آلبرايت ميپرسد: «امروز در عصر جديدي به سر ميبريم که آزموني است بر اينکه آيا پرچم دموکراسي را ميتوان در ميان تروريسم، درگيريهاي فرقهاي، مرزهاي شکننده، رسانههاي اجتماعي سرکش و طرحهاي کلبيمسلکانه مردان بلندپرواز در اهتزاز نگه داشت؟ پاسخ روشن نيست. شايد تشويق شويم که بگوييم اکثر مردم در بيشتر کشورها همچنان ميخواهند آزادانه و در صلح زندگي کنند اما نميتوان ابرهاي توفاني را که جمع شدهاند، ناديده گرفت. در واقع، فاشيسم و گرايشهاي منجر به فاشيسم اکنون تهديدي جديتر از هر زمان ديگر از پايان جنگ جهاني دوم است». نشانههاي هشداردهنده از نگاه وي «قدرتگرفتن احزاب حاکم در مجارستان، فيليپين، لهستان و ترکيه است که همه متحدان ايالات متحده هستند». آلبرايت از مشهودبودن «خشم خام که فاشيسم را تغذيه ميکند، در امتداد اقيانوس اطلس» سخن به ميان ميآورد. پيروزيهاي احزاب راست در آلمان، خطر افزايش استبداد ولاديمير پوتين در روسيه، نيکولاس مادورو در ونزوئلا و شيجين پينگ در چين از مواردي است که خانم آلبرايت به آنها اشاره ميکند. وي همچنين در حوزه مديترانه از عبدالفتاح السيسي در مصر و بشار اسد در سوريه نام ميبرد و به رؤساي جمهوري در آفريقا نيز ميپردازد اما در اين ميان، رياستجمهوري دونالد ترامپ را بيشترين بخت بروز فاشيسم بهشمار ميآورد. وزير خارجه پيشين آمريکا معتقد است آمريکا بايد نقش حامي آزادي را در جهان برعهده بگيرد اما ترامپ خلاف آن عمل ميکند. «ترامپ به طور مداوم نفوذ مثبت آمريکا در شوراهاي جهاني را کاهش داده است. او به جاي تقويت ائتلافهاي بينالمللي براي برداشتن مشکلات جهاني، به دکترين «هر ملتي را براي خود» دامن ميزند و سبب انزواي آمريکا در پرداختن به منافع تجاري، تغييرات اقليمي و صلح خاورميانه شده است. او به جاي ديپلماسي خلاق، به همسايگان و متحدان ايالات متحده توهين کرده است، از موافقتنامههاي کليدي بينالمللي خارج شده است، سازمانهاي چندجانبه را مسخره ميکند و وزارت امور خارجه را از منابع و نقش خود محروم ميکند. آقاي ترامپ به جاي آنکه به ارزشهاي يک جامعه آزاد پايبند باشد، با ناديدهگرفتن آن ديکتاتورها را تقويت کرده است. ديگر نيازي نيست ديکتاتورها از انتقاد از نقض حقوق بشر و آزاديهاي مدني بترسند. برعکس، آنها ميتوانند به کلمات خود آقاي ترامپ استناد کنند تا اعمال سرکوبگرانه خود را توجيه کنند». حمله ترامپ به قوه قضائيه آمريکا و رسانهها، دفاع او از شکنجه و خشونت پليس، حمله به مهاجران و کشورهايي که از آن ميآيند و تشديد جدايي مذهبي، اجتماعي و نژادي از جمله مواردي است که به گفته آلبرايت به «رستاخيز فاشيسم» ميانجامد. تغييرات مداوم سياست ترامپ در رابطه با کرهشمالي و تهديد او براي خروج از توافق هستهاي ايران، حمايت او از تعرفههاي حمايتگرايانه و ايجاد اختلافات غيرضروري و بهخطرانداختن ميليونها شغل وابسته به صادرات و پاکسازي اخير تيم امنيت ملي از موارد مطرحشده در اين مقاله است. آلبرايت مينويسد: «اول اينکه مطبوعات آزاد دشمن مردم آمريکا نيستند؛ محافظ آنان هستند. دوم، ما بايد اين اصل را تقويت کنيم که هيچکس، حتي رئيسجمهور، بالاتر از قانون نيست. سوم، ما بايد با تمام توان فرايندهاي دموکراتيک را تقويت کنيم، احترام کساني را که با آنها مخالف هستيم، حفظ کنيم، به سراغ نامزدهاي انتخاباتي مطلوب برويم و از اين جمله نااميدکننده دست برداريم که هيچ کاري نميتوان کرد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.