ورود ایران به دروازههای اتحادیه اقتصادی اوراسیا
میثم کاکاوند . کارشناس ارشد و تحلیلگر اقتصادی
در روزهای اخیر منابع مختلف روسی و ایرانی، ازجمله یوری یوشاکوف، مشاور رئیسجمهور روسیه و مهدی سنایی، سفیر ایران در مسکو، خبر از نهاییشدن توافق منطقه آزاد تجاری میان ایران و اتحادیه اوراسیا دادهاند. مذاکرههای کارشناسی مربوط به قرارداد موقت تجارت آزاد (تعرفه ترجیحی) که از دو سال پیش آغاز شد، اکنون به اتمام رسیده و آماده امضا است. به گفته مقامات دو طرف، جدولی از کالاهایی که قرار است شامل کاهش یا حذف تعرفه شود، تهیه شده و احتمالا ایران اردیبهشت عضو این اتحادیه خواهد شد. براساساین قرار است در اردیبهشت در قزاقستان و در اجلاس نخستوزیران کشورهای عضو، موضوع موافقتنامه تعرفه ترجیحی ایران و اوراسیا به امضای نهایی برسد. این مسئله پس از اجرائیشدن میتواند تأثیر بسزایی در روانسازی تجارت منطقهای گذاشته و خلأ موجود در روابط اقتصادی دو طرف را از بین ببرد. با وجود آنکه ایران اشتراکات فرهنگی، تاریخی و همچنین نزدیکی جغرافیایی خوبی با کشورهای شوروی سابق دارد؛ اما هرگز نتوانسته است از چنین ظرفیتهایی برای گسترش مراودات اقتصادی دوجانبه استفاده کند. دستیابی به توافق تجارت آزاد موفقیت بزرگی برای ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، بلاروس و ارمنستان است و اهمیت زیادی در گسترش روابط ایران با کشورهای جداشده از اتحاد جماهیر شوروی سابق دارد. درحالحاضر ایران با هر پنج کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا دارای موافقتنامه سرمایهگذاری دوجانبه است؛ بنابراین همگرایی بیشتر به نظر دشواری چندانی نخواهد داشت. اهمیت نزدیکی ایران به این اتحادیه، با درنظرگرفتن این نکته که دیگر همسایگان ایران بهویژه در منطقه خلیج فارس به دلایل سیاسی تمایلی به نزدیکی با ایران ندارند، دوچندان میشود. به جز اهمیت از منظر اقتصاد سیاسی، اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای صادرات نیز بازار هدف مناسبی به حساب میآید؛ چراکه هم به لحاظ جمعیت 180 میلیونی این اتحادیه و هم به لحاظ مکملبودن با اقتصاد ایران شرایط مناسبی را دارد. البته این در صورتی است که تجربه روسیه تکرار نشود و ایران بتواند در عمل ارتقای تجارت را با این اتحادیه در دستور کار قرار دهد؛ چراکه روسیه نیز زمانی فرصت طلایی ایران به شمار میآمد که بهخوبی از آن بهرهبرداری نشد و کمکم این دریچه به روی ایران بسته شد. نکته مهم دیگر دراینباره این است که تجارت با اوراسیا باید متولی خاصی داشته باشد و این مهم هنوز در کشور پیگیری نشده است. درهرحال باید در نظر داشت که پیوند ایران با اتحادیه نیازمند انجام پیشنیازهایی است؛ ازجمله این موارد میتوان به تسهیلات تعرفهای، پیوند راههای ارتباطی بهویژه حملونقل ریلی، گسترش روابط بانکی و خطوط اعتباری و تشویق بخش خصوصی دو طرف اشاره کرد. درهرحال باید گفت گسترش تعاملات ایران با این اتحادیه منافع دوجانبه بسیاری را به همراه دارد؛ چراکه از یک سو، روسیه در عرصه اقتصادی با تشکیل اتحادیه اوراسیا سعی دارد تا یک نوع رقیب جدی در مقابل اتحادیه اروپا و آمریکا ایجاد کند و تعامل با ایران به واسطه ظرفیتهای اقتصادیاش میتواند موقعیت این اتحادیه نوپا را مستحکم کند. از سوی دیگر ایران نیز هرچند با اجرائیشدن برجام گزینههای بیشتری را برای تجارت در دسترس دارد؛ اما همچنان احتیاط طرفهای دیگر مانع از تغییر محسوسی در این زمینه شده است. بنابراین با توجه به همراهینکردن این اتحادیه با سیاستهای آمریکا به نظر میرسد نزدیکی با آن برای ایران هم عملیتر و هم مفیدتر باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.