|

گفت‌وگو با دکتر مسعود دلخواه

یک اجرای مدرن از «شاه‌لیر»

رضا آشفته: مسعود دلخواه، استاد دانشگاه، کارگردان و بازیگر تئاتر و سینمای ایران، سوای تبحرش در کارگردانی، بازیگری جذاب است که بازی‌های موفقی از او در ذهن مخاطب باقی مانده. او در نمایش‌های «روال عادی»، «بوی خواب»، «می‌خواهم با میوسوو ملاقات کنم» و «دایی وانیا» در مقام بازیگر حضور درخشانی داشته. دلخواه سال 89 در نمایش «روال عادی» دکتر خاکی بازی ماندگاری ایفا کرد که به همین دلیل یک‌بار دیگر این بازی در سال 96 و این‌بار در کنار کوروش سلیمانی تکرار شد. مفیستو، زمین انسان‌ها، ارخش، ویتسک، خانمچه و مهتابی، فاوست، دژاوو و بیگانه ازجمله نمایش‌های مهمی از کارنامه کاری دکتر مسعود دلخواه هستند که او آنها را کارگردانی کرده است. دلخواه قرار است مردادماه امسال نمایش «شاه‌لیر» را روی صحنه ببرد. این نمایش در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا خواهد شد. دلخواه در سال 96 برنده جایزه بهترین کارگردانی از «کانون ملی منتقدان تئاتر ایران» برای اجرای نمایش «بیگانه» آلبر کامو شد که سال 95 در چهارسو اجرا کرده بود و همچنین جایزه بهترین دراماتورژی را از بخش بین‌الملل سی‌وششمین جشنواره تئاتر فجر برای اجرای نمایش «مفیستو»ی آرین منوشکین در تالار مولوی و تابستان 96 دریافت کرد. با او درباره این موفقیت‌ها و اجرای شاه‌لیر در سال 97 گفت‌وگویی کرده‌ایم که می‌خوانید.

امسال «شاه‌لیر» را با حضور چه بازیگرانی اجرا خواهی کرد؟ اکبر زنجانپور در نقش لیرشاه، مرتضی اسماعیل‌کاشی در نقش دلقک و رحیم نوروزی در نقش امیر کرنوال حضورشان قطعی شده است و در روزهای آینده با گزینه‌های دیگر مذاکرات نهایی را انجام می‌دهم. آیا تمرین‌های شما شروع شده است؟ تمرینات از 15 فروردین‌ماه، هفته‌ای چند جلسه در سالن اصلی تئاتر شهر انجام می‌شود. شما کارگردانی هستید که همواره متن‌ها را برای اجرا دراماتورژی می‌کنید. آیا برای «شاه‌لیر» هم این اتفاق می‌افتد؟ رویکرد نویی به این کار دارم و در روزهای آینده روتوش نهایی و دراماتورژی به پایان می‌رسد و یک اجرای مدرن از شاه‌لیر پیش‌روی مخاطب قرار می‌گیرد. بازی شما در نمایش «روال عادی» به‌یادماندنی شده و این نمایش بعد از چند سال دوباره در سال گذشته تکرار شد؛ تکرار یک بازی برای یک بازیگر چه حس‌وحالی را خواهد داشت؟ من معتقدم که در این جهان، تکرار چیزهای خوب، خوب است، ولی هر چیزی را که داریم تکرار می‌کنیم، با توجه به شرایط، باید تغییراتی در آن به وجود بیاوریم که این تغییرات می‌تواند تا حدودی محتوایی یا شکلی - از لحاظ شیوه و فرم اجرائی- باشد. در همه دنیا هم این روال هست که اجراهای خوب در طول سال‌ها به شکل رپرتوار به صحنه می‌روند؛ در خود ایران هم این اتفاق می‌افتد و درواقع کپی‌برداری‌شده از غرب است که گاهی به شکل درست و گاهی هم به شکل غلط کاربرد پیدا کرده. شکل درست این است که خیلی از تماشاگران که آن اجرا را ندیده‌اند، مایلند آن را ببینند و حتی اگر کسانی آن را دیده‌اند دوباره دوست دارند ببینندش و ما این دو نیاز را احساس کردیم؛ درست یک‌سال پس از اجرا و در این شش سال گذشته بارها از خیلی‌ها شنیده‌ام که به ما می‌گفتند «روال عادی» خوب بوده و ما آن را ندیده‌ایم، دوباره اجرایش کنید یا آنهایی که دیده بودند، دلشان می‌خواست دوباره ببینند. نمایش‌های خوب دیگری هم بوده‌اند که در این سال‌ها بازتولید شده‌اند که من اسم نمی‌برم، اما بازتولید هیچ کمکی نکرده، چون عواملی دست در دست هم داده‌اند و اجرا با استقبال خوبی مواجه شده، اما بعدا می‌بینند که کار افت کیفی داشته، شاید به این دلیل باشد که بازیگرانشان عوض شده یا دلایل دیگری داشته است. هم‌زمانی بازی در «روال عادی» و اجرای «مفیستو» را چگونه هر شب سپری کردید؟ من هر شب ساعت هفت سر اجرا بودم تا 8:10 و بعد بلافاصله از مولوی می‌رفتم به ایرانشهر و سریع گریم می‌شدم و یک نسکافه می‌خوردم و ساعت 9 اجرای «روال عادی» شروع می‌شد تا یک‌ ساعت و ساعت 10:10 از آنجا برمی‌گشتم مولوی و باز هم یک ساعت دیگر از اجرای «مفیستو» را هر شب می‌دیدم. خیلی عجیب و جالب بود. انرژی دوچندان برای بازی و اجرای هم‌زمان؟ من تا 15 شب کارم را کامل ندیدم، اما برایم فیلم می‌گرفتند و آن را به من نشان می‌دادند. دقیقا دو ساعتی که نبودم می‌خواستم ببینم چه اتفاقی روی صحنه می‌افتد و بعد اشتباهات بازیگرهایم را به آنها بگویم. گروه فوق‌العاده‌ای بود و هر شب با عشق و علاقه تک‌تک‌شان سر کار می‌آمدند. این انرژی بود که من را از یک اجرای دیگر بدوبدو می‌کشانید آنجا که ببینم امشب در این نیم‌ساعت یا 45 دقیقه آخر کار چگونه سپری می‌شود و این‌گونه خستگی‌ام درمی‌آمد. این اتفاق نادری است. این انرژی از کجا می‌آید، آیا در کارهای قبلی‌تان هم این را تجربه کرده‌اید، با توجه به اینکه پیش از این هم با هنرجویان جوان کار کرده‌اید؟ همه در این کار درست مثل من با علاقه بسیار سر کار می‌آمدند، چه آنها که هنرجو و جوان بودند و چه آنهایی که مثل مرتضی اسماعیل‌کاشی، محمدرضا علی‌اکبری، ژیلا بنی‌ارشاد و مانند اینها بازیگران جوان حرفه‌ای هستند و حتی این موزیسین‌ها که از مشهد جذب کار شدند... همه اینها از کار لذت می‌بردند و شاید دلیلش این بود که همه به شکل خودجوش با دادن فراخوانی گرد هم آمدند بدون آنکه در گروه سوپراستاری باشد. نمی‌خواستیم برای گیشه کار کنیم و ما این لذت را در نگاه تماشاگر می‌دیدیم؛ با آنکه سه‌ساعت‌ونیم پای کار می‌نشستند و البته بازیگران هشت تا شش ساعت برای گریم و تمرین بدن و بیان به تالار می‌آمدند. با توجه به بلندبودن و سخت‌بودن متن «مفیستو» می‌خواهم بدانم که چگونه آن را برای اجرا آماده کردید؟ متن مسلما خیلی ریسک‌آمیز بود و خود ناصر حسینی مترجم هم می‌گفت چقدر این کار سخت است. ما 86 نفر بودیم: بازیگر، خواننده، نوازنده و عوامل، اما حدود 9 نفر در گروه نبودند و گروه روابط‌عمومی جدا از گروه بود. یکی از ویژگی‌های این کار این بود که این بچه‌ها از شهرهای مختلف جذب گروه شده بودند؛ از تبریز، مشهد، شیراز، قزوین، یزد و... آمده بودند. ما فراخوان دادیم و اینها جذب شدند. انتخاب اولیه و آن چیزی که باعث شد «مفیستو» را برای اجرا مناسب ببینید چه بوده است؟ یکی از نکات جذاب متن پرداختن به یک گروه حرفه‌ای تئاتر است؛ در یک شرایط خاص تاریخی، سیاسی و اجتماعی، می‌توانیم چه گزینه‌ها و انتخاب‌هایی داشته باشیم و این نمایش در اجراهایی که اتفاق می‌افتد، خوراک خوبی است برای آن خلاقیتی که من در ذهن داشتم. کلیت متن از رمان «مفیستو»، یکی از معروف‌ترین رمان‌های قرن بیستم آلمان و اثر کلاوس مان است. همچنین اقتباس آرین منوشکین از این رمان که خیلی معروف شده و ترجمه خوب حسینی‌مهر و تعداد کاراکترهای متنوعی که داشت. من می‌خواستم تعداد بیشتری از دانشجویان و هنرجویان تئاتر و حرفه‌ای‌های جوان را جذب کارم کنم. گفتم این متن تقریبا 30 بازیگر می‌خواهد، چه خوب! وقتی همسرایان را به متن اضافه کردم، وقتی نوازنده‌ها را هم اضافه کردم که اینها هم برخی‌شان هر شب ممکن است اجرائی داشته باشند و یکی باید جایگزینشان شود؛ بنابراین دیدم تعداد افراد بالاتر می‌رود. همه اینها یک‌طوری دست به دست هم داد و هم هنرمندان و هم تماشاگران درباره این پروژه نظر مثبت دادند. نظراتشان خیلی تأثیرگذار بود. ندیده‌ایم که کسی کار را دیده و با آن مخالفت کرده باشد. حتی ما از آنها می‌پرسیدیم که سه‌ساعت‌ونیم کار اذیتتان نکرد... و می‌گفتند: نه! و بعد از آنتراکت همگی به سالن برمی‌گشتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.