|

کتابی درباره جمال‌زاده

«جمال‌زاده، خاطره، برداشت، اسناد» کتابی است از دکتر ناصرالدین پروین، پژوهشگر تاریخ مطبوعات ایران، درباره محمدعلی جمال‌زاده که در انتشارات جهان کتاب منتشر شده است. دکتر ناصرالدین پروین که خود از دوستان محمدعلی جمال‌زاده و سال‌ها همنشین او بوده است، در این کتاب‌ برداشت‌های خود را از شخصیت و افکار جمال‌زاده نوشته است. کتاب از سه بخش تشکیل شده است: بخش یکم شامل خاطره‌های دکتر ناصرالدین پروین از محمدعلی جمال‌زاده است؛ دکتر پروین در این بخش از کتاب هرچه را از جمال‌زاده دیده و شنیده و دریافته، با صراحت نوشته است و با نگاهی انتقادی شخصیت جمال‌زاده را با همه ویژگی‌های مثبت و منفی که در او دیده معرفی کرده است. بخش دوم کتاب به جمال‌زاده روزنامه‌نگار اختصاص دارد و در بخش سوم اسنادی چاپ شده که جمال‌زاده خود به مولف کتاب سپرده بوده است. بخش اول کتاب با شرح دیدارها و همنشینی‌های مولف با جمال‌زاده آغاز می‌شود. مولف در آغاز این بخش می‌نویسد که به‌جز مجموعه «یکی بود، یکی نبود» و تا اندازه‌ای «دارالمجانین» دیگر قصه‌های جمال‌زاده را چندان دوست نداشته است، اما سرانجام دیداری با او دست داده و به گفته مولف از اولین دیدار تا وقتی که جمال‌زاده از دنیا می‌رود با او «کشاکش» داشته است. او در ادامه این بخش بی‌آن‌که به ستایش محض از جمال‌زاده بپردازد یا او را یکسره مورد انتقاد قرار دهد، با واقع‌بینی به معرفی جنبه‌های مختلف شخصیت او پرداخته است؛ شخصیتی که به گفته دکتر پروین «پر از تضاد» بوده است و چنانکه گفته شد مولف در بخش اول کتاب کوشیده است جنبه‌های مثبت و منفی شخصیت جمال‌زاده را با هم ببیند. بخش دوم کتاب همان‌طور که پیش از این در معرفی کتاب به آن اشاره شد، درباره فعالیت‌های جمال‌زاده در حوزه روزنامه‌نگاری و نوشته‌های مطبوعاتی او است و در بخش سوم کتاب نیز که به شماری از اسناد به‌جامانده از جمال‌زاده اختصاص دارد، نامه‌هایی را می‌خوانید که شماری از چهره‌های مهم فرهنگی به جمال‌زاده نوشته‌اند. از جمله این نامه‌ها می‌توان به نامه‌های عباس زریاب‌خویی، مجتبی مینوی، پرویز ناتل‌خانلری، احسان طبری و هوشنگ مرادی‌کرمانی به جمال‌زاده اشاره کرد. آن‌چه می‌خوانید قسمتی است از بخش اول کتاب؛ مولف در این سطرهایی که می‌آید به انتقاد از برخی روحیات جمال‌زاده پرداخته است: «جمال‌زاده برای خود ماموریتی اخلاقی قائل بود و بی‌درنگ به اندرزگویی و راهنمایی‌هایی می‌پرداخت که اکثر بدیهی، انجام‌ناشدنی و دور از منطق بودند. هنگامی که جمله خود را با عزیز من شروع می‌کرد، می‌خواست بگوید حرف حساب این است که من می‌گویم، گوش کن! اغلب از خودش به صورت سوم‌شخص یاد می‌کرد و در این حالت، بیشتر منظورش نشان دادن برتری‌های خود بود...» اما در جایی دیگر از همین بخش از کتاب از مهربانی‌های جمال‌زاده نیز این‌گونه یاد کرده است: «... علاوه بر دست‌ودلبازی نسبت به معاشرانِ همیشگی و مسافرانِ اهل فرهنگ، چون مهربان بود و دردکشیده، حال‌وروز درماندگان و دورافتادگان را درمی‌یافت. به رستوران می‌بردشان و اگر نیاز مالی داشتند و مطمئن می‌شد که دروغ نمی‌گویند، دستشان را هم می‌گرفت.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.