واکنشها به انتصاب جان بولتون
تکمیل ترکیب تندروها در کاخ سفید
روز پنجم تعطیلات نوروز در ایران بود که دونالد ترامپ باز هم در حساب توییتر خود از اضافهشدن یک تندروی دیگر به دولت ایالات متحده خبر داد. او اعلام کرد که جان بولتون قرار است بهزودی بهعنوان مشاور امنیت ملی رئیسجمهوری آمریکا مشغول به کار شود. بولتون کار خود را از نهم آوریل، یعنی 20 فروردین، به جای هربرت مکمستر آغاز خواهد کرد. بولتون، سیاستمدار تندروی جمهوریخواهی که به نظرات تند و بیمحابا و خصمانه علیه ایران شهرت دارد.
این تغییر کمی پس از تغییرات در دستگاه سیاست خارجی رئیسجمهوری آمریکا به وقوع پیوست. ترامپ پیشتر هم در توییتر خود، وزیر خارجه این کشور، یعنی تیلرسون را برکنار کرده و مایک پمپئو، رئیس سازمان سیا را بهعنوان وزیر جدید خارجه ایالات متحده و جینا هسپل را بهعنوان اولین زنی که در رأس سازمان سیا قرار میگیرد، معرفی کرده بود.
همه برکناریهای ترامپ از جمله موافقان توافقنامه برجام بودند و چهرههای جدید همگی با ضدیت با ایران و مخالفت با برجام شناخته میشوند. دراینمیان جان بولتون شاید رادیکالترین گزینهای بود که ترامپ میتوانست او را انتخاب کند. بولتون از جمله حامیان گروهک منافقین (سازمان مجاهدین خلق) است و البته در چند برنامهای که این گروهک ترتیب داده شرکت داشته و به سخنرانی پرداخته است.
نخستین مصاحبه بولتون
جان بولتون در نخستین مصاحبهاش بعد از معرفی از سوی رئیسجمهوری آمریکا، در گفتوگویی با رادیو New York AM 970 درباره برجام گفت: کاملا با ارزیابی رئیسجمهوری درباره این توافق موافقم و تصور نمیکنم که این توافق از طریق مذاکراتی که با اروپاییها داشتهایم، اصلاحپذیر باشد. به گزارش ایسنا، بهنقل از العالم، بولتون ادامه داد: گاهی باید با واقعیت روبهرو شد و پذیرفت که این توافق، همانطورکه رئیسجمهور هم گفت، از همان ابتدا توافق بدی بوده است و بهتر نمیشود. او احتمالا اواسط «می» تصمیم نهاییاش را در این زمینه اتخاذ میکند. این هم یکیدیگر از موضوعاتی است که زمانی که وارد کاخ سفید شوم، سخت روی آن کار خواهیم کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، هم بهتازگی اعلام کرده بود که «توافق هستهای با ایران مشکلدار است و اگر کنگره و طرفهای اروپایی حامی آمریکا در برجام (یعنی فرانسه و آلمان که بهطور مشخص قرار است به اصلاح برجام بپردازند) این اشکالات را تا میانه ماه می، یعنی دهه آخر اردیبهشت سال جاری، اصلاح نکنند، ایالات متحده از این توافق کنار میکشد. اصلاحات مدنظر ترامپ، درباره برنامه موشک بالستیک ایران و بازرسی از تأسیسات نظامی ایران است. او همچنین خواهان این است که محدودیتهای وضعشده برای برنامه هستهای ایران، تاریخ انقضا نداشته باشد.
انتقاد وندی شرمن به تصمیم ترامپ
بااینحال وندی شرمن، عضو ارشد تیم مذاکرهکننده آمریکایی در جریان مذاکرات هستهای ایران و شش قدرت جهانی، بعد از انتصاب بولتون در یادداشتی که در اختیار نیویورکتامیز قرار داده، انتخاب جدید ترامپ را مصادف با کوتاهبودن عمر برجام ارزیابی کرده است. شرمن در این یادداشت نوشته است: «علیرغم پایبندی ایران به برجام، دولت ترامپ بهدنبال ازبینبردن این توافق هستهای است و انتصاب «جان بولتون» تأییدکننده کوتاهبودن عمر برجام است». براساس گزارش العالم، شرمن در این یادداشت ضمن تأیید پایبندی ایران به برجام متذکر شده که ظاهرا ترامث متعهد به ازبینبردن این توافق است. او در ادامه گفته است که اگر ترامپ به تاریخ دوازدهم می تعلیق تحریمهای هسته ایران را تمدید نکند، احتمال ازبینرفتن برجام بسیار زیاد است. شرمن در ادامه به اثرات این اقدام احتمالی ایالاتمتحده پرداخته و نوشته است: «در وهله اول و مهمتر از همه، احتمالا (ایران) سریعتر و بدون محدودیت برای غنیسازی اورانیوم پیش میرود، سپاه پاسداران اعلام خواهد کرد که غرب هرگز قابلاعتماد نبوده است. این مسئله میتواند امنیت اسرائیل و دیگر همپیمانان آمریکا را در معرض خطر قرار
دهد». او بعد از آن نتیجهگیری کرد که در پی این پیامدها، درخواستهای آمریکا برای اقدام نظامی علیه ایران بهعنوان تنها گزینه موجود افزایش مییابد و با توجه به اینکه بولتون، هدایت شورای امنیت ملی آمریکا را برعهده خواهد داشت، توقف پیشروی به سوی یک درگیری نظامی دشوار خواهد بود. شرمن که بعد از امضای توافق هستهای، یعنی برجام بازنشسته شد، در نهایت نوشته است: «ترامپ با لغو برجام، ایران را منزوی نمیکند بلکه آمریکا را به انزوا میکشاند و موجب میشود که شرکا و همپیمانان این کشور، چین و روسیه را به عنوان شرکای قابل پیشبینیتر و معتمدتر مورد ارزیابی قرار دهند. هیچچیز درخصوص این تصمیم لغو برجام، به افزایش امنیت آمریکا منجر نمیشود و پیامدهای ناشناخته و مخربی را به همراه خواهد داشت. اگر اعتماد و اعتقاد به آمریکا که بهسختی به دست آمده است، زمانی از بین برود، به سادگی برنمیگردد. بولتون و ترامپ نباید این اشتباه بزرگ را مرتکب شوند». جیمی کارتر، رئیسجمهوری پیشین ایالات متحده، هم انتصاب بولتون را بزرگترین اشتباه ترامپ تا به امروز دانسته است.
افشاگری وزیر پیشین دفاع اسرائیل
روزنامه اسرائیلی هاآرتص به نقل از شائول موفاز، وزیر پیشین دفاع اسرائیل در سالهای 2002 تا 2006، نوشت که او بولتون را از زمان حضورش بهعنوان سفیر ایالات متحده در سازمان ملل میشناخته است. موفاز که در جریان یک کنفرانس خبری سخنرانی میکرد، گفت که بولتون در آن زمان تلاش کرده بود وی را برای حمله به ایران متقاعد کند. به گزارش ایسنا، بهنقل از هاآرتص، مایکل اورن، سفیر پیشین رژیم صهیونیستی در آمریکا، هم درباره انتخاب بولتون گفت: انتصاب بولتون این پیام روشن را به ایران میفرستد اينکه روزهای توافق هستهای رو به پایان است. بولتون بهعنوان شخصی که از این توافق متنفر است شناخته میشود.
استقبال اسرائیل از انتصاب بولتون
این روزنامه اما در تحلیلی جداگانه، انتصاب بولتون را به نفع اسرائیل قلمداد کرده و نوشته است: «اکنون که جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا شده است و ترامپ ضربالاجلی را برای اروپاییها قرار داده تا توافق را اصلاح کنند، جامعه اطلاعاتی اسرائیل این وضعیت را فرصتی برای کسب امتیازات بیشتر از تهران در مذاکرات جدید میان آمریکا و اروپا درباره توافق هستهای میبیند. اسرائیل نهتنها امیدوار به تغییراتی در توافق هستهای، از جمله دائمیشدن محدودیتهای هستهای ایران است، بلکه بر این باور است که میتواند نیروهای تحت حمایت ایران را از جنوب اسرائیل و از نزدیکی مرزهای اراضی اشغالی عقب براند، برنامه هستهای تهران را محدود کند و حمایت ایران از حزبالله لبنان را کاهش دهد».
توصیه مایکل لدین به بولتون
مایکل لدین، تحلیلگر و مقام سابق آمریکایی، هم بعد از انتخاب بولتون و اولین مصاحبهاش که اعلام کرد به فکر اصلاح برجام است، در نامهای به او توصیه کرد: «بهجای تلاش برای «اصلاح» برجام، به فکر تغییر نظام ایران باشد». به گزارش فارس، لدین در نامهای سرگشاده در پایگاه «پی. جی. مدیا» به بولتون توصیه کرده به «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، بگوید «توافق هستهای با ایران مسئلهای حاشیهای است و به یک سیاست واقعی برای ساقطکردن رژیم جمهوری اسلامی نیاز داریم».
لدین نوشته است: «راهبردی که برای ما پیروزی بههمراه میآورد، تضعیف این رژیم و حمایت از دشمنان داخلی آن است. این همان کاری است که ما با امپراتوری شوروی که دشمنی بهمراتب قدرتمندتر از جمهوری اسلامی بود، کردیم. آن زمان، خودمان هم از سرعت فروپاشی آن امپراتوری غافلگیر شدیم. اطمینان دارم که میتوان در قبال ایران هم به نتیجهای مشابه دست یافت. امتحانش کن».
واکنش وزیر دفاع آمریکا
جیمز متیس، وزیر دفاع آمریکا، اما در جریان یک کنفرانس خبری در واکنش به انتصاب بولتون گفته است: «من بدون هیچ حساسیت و مشکلی، مشتاق همکاری با او هستم. آخرینباری که چک کردم، او یک آمریکایی است و من مطلقا هیچ نگرانیای ندارم. از همین الان به شما میگویم که مناسبات ما بر مبنای همکاری خواهد بود».
واکنش مقامات ایرانی
در ایران اما اسحاق جهانگیری، معاون اول دولت و امیردریابان شمخانی، دبیر شورایعالی امنیت ملی، انتخاب بولتون را بدون پاسخ نگذاشتند. جهانگیری در واکنش به این انتصاب گفت: «اینگونه نیست که گروهی که مهمترین افتخارشان حقوقگرفتن از سازمان منافقین است سر کار بیایند، درحالیکه این سازمان حدود ۱۷ هزار نفر از مردم ایران را به شهادت رساندند و مردم از آنها نفرت بسیاری دارند و این افراد تهدیدات علیه ملت ایران را آغاز كردند و فکر ميکنند که ملت ایران با این تهدیدات جا میزند یا اتفاقی در ایران ميافتد».
شمخانی نیز در اظهاراتی مشابه، همراهی بولتون با گروهک منافقین (سازمان مجاهدین خلق) را مورد اشاره قرار داد و گفت: «برای یک کشور به ظاهر ابرقدرت مایه شرمساری است که مقام مسئول امنیت ملی آن حقوقبگیر یک فرقه تروریستی با سابقه کشتار 17 هزار نفر از شهروندان بیگناه ایران باشد». حسین امیرعبداللهیان، معاون اسبق عربی- آفریقایی وزارت خارجه که حالا دستیار ویژه رئیس مجلس در امور بینالملل است، هم در حساب توییتر خود در واکنش به انتصاب بولتون نوشت: «ترامپ با انتصاب تندروهایی همانند جان بولتون درواقع سیاست هراسافکنی فزاینده و اخذ امتیاز بیشتر در قبال برجام، منطقه و برنامه دفاعی جمهوری اسلامی ایران را دنبال میکند. آقای ترامپ! سیاست دوشیدن ریاض در ایران مقتدر هرگز جواب نمیدهد». وزارت خارجه ایران اما تاکنون نسبت به این انتصاب عکسالعملی نشان نداده و سکوت کرده است.
مشاور امنیت ملی ترامپ چه کاری انجام میدهد
به گزارش دویچهوله، مشاور امنیت ملی، طبق تعریف، هماهنگکننده سیاست خارجی و امنیتی دولت و یکی از مهمترین مشاوران رئیسجمهوری است. او به رئیسجمهوری گزارش مستقل ارائه میکند و از جمله در جریان دیدار با پلیس فدرال (افبیآی) یا وزارت دفاع (پنتاگون) در کنار رئیسجمهوری خواهد بود. دفتر بولتون در کاخ سفید در کنار دفتر ریاستجمهوری آمریکا قرار دارد و «دستیار رئیسجمهوری در امور امنیت ملی» عنوان رسمی مقام جدیدش خواهد بود.
مشاور امنیت ملی نهتنها دستورالعملهای روزانه امنیتی رئیسجمهوری را سازماندهی میکند، بلکه همچنین به جمعآوری یافتههای وزارتخانهها و سرویسهای امنیتی مختلف که سپس در شورای امنیت ملی (NSC) مورد بحث قرار میگیرند، میپردازد. افزون بر این، او تدابیر مختلف برای مواجهه با بحرانهای موجود را هماهنگ و استراتژیهایی را دراینباره تدوین میکند. او باید در جریان عمل به چنین وظایفی، همواره خطمشی رئیسجمهوری آمریکا بهخصوص سیاستهای اقتصادی و دیپلماتیک او را مدنظر داشته باشد. علاوه بر این قرار است پست مشاور امنیت ملی عاری از تأثیر جریانهای سیاسی باشد.
جان بولتون کیست
جان بولتون سیاستمدار 69ساله آمریکایی است که همه او را به تندروی در مواضعش بهویژه درباره ایران و کرهشمالی میشناسند. بولتون لیسانس خود را در رشته هنر گرفته اما تحصیلات تکمیلی و دکترای خود را در رشته حقوق گذرانده است. او را بهعنوان تحلیلگر ثابت شبکه فاکسنیوز میشناسند. شبکهای که متعلق به جمهوریخواهان تندرو است. با نگاهی به کارنامه بولتون دریافت میشود که او سابقه اجرائی چندانی ندارد و بیشتر مواضع و برخی تحرکات رادیکالی اوست که به او چهرهای جنگطلب بخشیده است. بااینحال نمیتوان از نقش او در جریان جنگ آمریکا علیه عراق و سقوط دولت بعثی صدام حسین چشم پوشید. بولتون از ۱۱ مي 2001 تا 2005 بهعنوان معاون وزیر امور خارجه در امور کنترل تسلیحات و امور امنیت بینالمللی در دولت بوش پسر مشغول به کار شد. او در این سمت مسئول پیشگیری از اشاعه سلاحهای کشتارجمعی بود. بولتون همچنین از سال 2005 تا 2006 هم بهعنوان سفیر ایالات متحده آمریکا در سازمان ملل حضور داشت. بولتون از جمله افراد کلیدی در مطرحشدن این ادعا بود که صدام حسین، رهبر وقت عراق، سلاح کشتارجمعی دارد؛ ادعایی که ایالات متحده و بریتانیا به اتکای آن به عراق
حمله کردند و بعدا روشن شد که غلط بوده است.
برنی سندرز سناتور ارشد دموکرات در توییتی درباره بولتون نوشته بود: «جان بولتون بخشی از تلاش برای گمراهکردن ایالات متحده در جنگ فاجعهآمیز عراق بود و از اقدام نظامی علیه کرهشمالی و ایران حمایت کرده است. او در زمان سفیری آمریکا در سازمان ملل در سال 2005 بیش از حد افراطی بود و اکنون فردی اشتباه برای موقعیت مشاور امنیت ملی است».
با اینکه ترامپ تصمیم حمله این کشور به عراق را اشتباه توصیف کرده است، اما بولتون نهتنها این تصمیم را درست خوانده بلکه پیشتر خواستار حمله پیشدستانه به کرهشمالی هم شده بود.
جک استراو وزیر سابق خارجه انگلیس هم قبلا در گفتوگویی که با شبکه بیبیسی داشته، درباره بولتون و نقش او در دولت بوش پسر چنین اظهارنظر کرده بود: «جان بولتون را گذاشته بودند که مواظب کالین پاول باشد. جان بولتون آدم دیک چنی در وزارت خارجه بود و همه سعی خود را میکرده تا تلاشهای سه کشور اروپایی (اشاره به مذاکرات هستهای در دهه 80) را بیاثر کند. همه سعی من بر این بود که توافقی صورت بگیرد. اتفاقا راجع به این موضوع با دکتر حسن روحانی شوخی میکردم. به دکتر روحانی میگفتم ما سه وزیر خارجه اروپایی سپر انسانی شما هستیم.
استراو در همان مصاحبه اعلام کرده بود که بولتون یکی از افرادی بود که بوش را متقاعد کرده بود ایران را در کنار عراق و کرهشمالی محور شرارت قلمداد کند و این به دلیل میل او برای حمله نظامی به ایران بوده است. جان بولتون خود در مقالهای در «نیویورکتایمز» در سال ۲۰۱۵ خط مشی مشاور جدید امنیت ملی را چنین تعریف کرده بود: «ما باید برای جلوگیری از بمبهای ایران این کشور را بمباران کنیم».
این سیاستمدار از سال ۲۰۱۰ تاکنون در گردهمایی سالانه سازمان تروریستی مجاهدین خلق شرکت میکند. او در آخرین گردهمایی این سازمان که جولاي ۲۰۱۷ (تیر ۱۳۹۶) در پاریس برگزار شد، تأکید کرد که باید تلاش برای تغییر رژیم ایران را ادامه داد. بولتون در سخنرانی خود خطاب به مجاهدین مدعی شده است: «تا قبل از سال ۲۰۱۹، ما که اینجا هستیم، در تهران جشن خواهیم گرفت».
او همچنین دو ماه پیش از این انتصاب در مقالهای در روزنامه والاستریتژورنال نوشت: «سیاست آمریکا باید بهگونهای باشد که انقلاب اسلامی ایران را پیش از رسیدن به سالگرد ۴۰سالگیاش تمام کند». البته مشاور جدید ترامپ در آخرین مصاحبهاش با شبکه فاکسنیوز اظهار كرد که موضعگیریهایش در زمینههای گوناگون مربوط به گذشته بوده و در آینده بهعنوان مشاور رئیسجمهوری باید اطمینان حاصل کند که دونالد ترامپ برای تأمین امنیت ملی از تمامی گزینهها برخوردار است.
نگاه جهاني به بولتون
انتخاب جان بولتون به سمت مشاور امنيت ملي کاخ سفيد، با واکنشهاي متعدد و متفاوت در مطبوعات جهان مواجه بود. مثلا نشريه «اکونوميست» در گزارشي با نظري مخالف معتقد است که انتصاب بولتون خطر جنگ را افزايش نخواهد داد و مينويسد: «... ترديدها درباره تمايل ترامپ درباره ورود به جنگي تازه ناشي از اظهارات قبلي اوست که مخالف مداخلات خارجي آمريكا بود. او حضور آمريكا در جنگ در ليبي، سوريه و افغانستان را اشتباه ميدانست همچنين ورود به جنگ در عراق. او معتقد است ما جهان بهتري داشتيم اگر رؤسايجمهوري آمريكا امور خارجي را ناديده ميگرفتند و به مسائل داخلي ميپرداختند... واقعيت آن است که درباره جان بولتون نيز احتمالا ترامپ با ايدئولوژي و تئوريهاي او همدلي زيادي نخواهد داشت همچنين جيمز متيس، وزير دفاع ترامپ، خواستار باقيماندن آمريكا در برجام و مخالف حمله نظامي عليه کرهشمالي است».
به گزارش تابناک، «ديويد ايگناتيوس»، ستوننويس «واشنگتنپست»، اما در يادداشتي اشاره ميکند با انتصاب اخير بولتون کابينه «جنگ» ترامپ تکميل شده و مينويسد: «در حال حاضر مردم در داخل و خارج از آمريكا ترسيدهاند. بولتون در اظهارات جنگطلبانهاش موضعي مشابه ترامپ را دارد. همکاران سابق بولتون او را فردي پيچيده توصيف ميکنند. آنان ميگويند بولتون انعطافناپذير است. درمورد ايران، همزماني انتصاب بولتون در زماني که ترامپ خود را براي خروج از برجام آماده ميکند معنادار است...».
«تايمز اردن» نيز در يادداشتي تحت عنوان «چرا خطر متوجه از جانب بولتون جدي است»؟ مينويسد: «اکثر سياستمداران و ديپلماتها درباره خطرات متوجه از جانب بولتون صحبت کردهاند. او افراطي است؛ فردي تندرو که معتقد است همه مشکلات جهان با قدرت نظامي آمريكا حل خواهد شد. او درمورد کرهشمالي نيز به ديپلماسي باور ندارد. درباره ايران بولتون مدعي شده که رژيم سياسي کنوني تهران تا سال ۲۰۱۹ ميلادي سقوط خواهد کرد. کار بولتون ارائه مشاوره و تحليل اطلاعات براي رئيسجمهوري آمريكا خواهد بود اين موضوع ازآنرو خطرناک است که ترامپ تماشاي تلويزيون را بر خواندن روزنامه ترجيح ميدهد. درنتيجه، بولتون ميتواند اعمال نفوذ زيادي بر تصميمات ترامپ داشته باشد. در مقابل پمپئو و بولتون تنها صداي عاقل باقيمانده در کابينه ترامپ، جيمز متيس وزير دفاع است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.