فيلمساز اينجايي يا فيلمساز فضايي
محمدرضا مقدسيان
هميشه اين مسئله مطرح بوده که فيلمهايي که در جشنواره فيلم فجر نمايش داده ميشوند يا اساسا فيلمهايي که در کشور توليد ميشوند، به چه اندازه قابليت دارند که سوگيري آنها به شکلي دستوري مشخص شود يا در تحقيقي مدون مشخص شود که چطور بايد فيلم بسازند، روي چه موضوعاتي تمرکز کنند و در نهايت اهداف فرهنگي نظام را پيگيري کنند يا نه؟ براي پاسخ به اين سؤال در ابتدا بايد ديد سينما چقدر قابليت پذيرش دارد و تا چه اندازه اين موضوع شدني است.در سينماي دنيا از هاليوود تا بقيه کشورها، دستهاي از سوگيريهاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي به جامعه محل اثر فيلم يا جوامع ديگري که اين فيلمها در آنها عرضه ميشوند، وجود دارد.سؤال اين است که چطور ميتوان به اين نقطه اثر دست پيدا کرد. آيا اين مدل بر مبناي يک قانونگذاري اتفاق افتاده است يا فيلمسازي بهعنوان جزئي از رفتارها و حرکت اجتماعي کاملا پيوندخورده با دیگر شئون فرهنگي و اجتماعي است و نميتوانيم فيلم و سينما را از دیگر رفتارهاي اجتماعي که در يک جامعه رخ ميدهد، جدا کنيم.بايد ديد سينما چه تأثيري بر جريانسازي و ايجاد سوگيري دارد. در اينجا جريان مرغ و تخممرغ مطرح ميشود که اول بايد سينما اصلاح شود تا جريان اطراف خود را تحت تأثير قرار دهد يا جريانهاي سياسي، فرهنگي و اجتماعي هستند که سينما را به اين سمت ميبرند؟ پاسخ اين است که نميشود ديد کدام تأثير بيشتري دارند؛ اما از طرف ديگر هم نميتوان يکي را بر ديگري اولي دانست.با اين رويکرد نميتوان همه بار را بر دوش سينما گذاشت. يک توضيح مشخص وجود دارد؛ اينکه سينما، سينماگر و فيلم از دل اجتماعي که در آن زندگي ميکنند، بيرون ميآيد و فيلمساز از فضا وارد نميشود. هنرمند فيلمساز و هنرمند فيلمنامهنويس در اجتماعي زندگي ميکنند که همه خوبيها و بديها را در دل خود دارد و در نهايت همه آن اتفاقات، بايدها و نبايدها برونريز است که منجر به ساخت يک اثر سينمايي ميشود.اگر قائل به اين باشيم که هنرمند آزادانه فکر ميکند و دغدغهمند به ماجرا نگاه ميکند و اولويتهاي ذهني خود را تبديل به فيلم سينمايي ميکند، بايد بپذيريم که خروجي جشنواره فيلم فجر بهعنوان جايي که فيلمسازهاي ايراني دغدغهها و مسائل خود را به شکل فيلم سينمايي منتقل و اجرا ميکنند، ويتريني از وضعيت موجود فکري، فرهنگي و اجتماعي جامعه ايراني است. اگر در اين مرحله انتظار داشته باشيم که اصلاح همه مسائل و مشکلات، نگاهها، اتفاقات فکري، فرهنگي و اجتماعي را بايد فيلمسازها انجام دهند، به بيراهه رفتهايم.اگر واقعگرا باشيم، بايد بپذيريم که جشنواره فيلم فجر آينه تمامنماي مشکلات، مسائل و اولويتهاي فکري، روحي و فرهنگي جماعت سينمايي است که در نهايت بخش بزرگي از جامعه ايراني را نمايندگي ميکنند. اگر مقوله فقر، نااميدي، شکستخوردگي و مسائل اينچنيني دستمايه قرار ميگيرند، بايد بدانيم که اين واقعيتها وجود دارد و فيلمساز با ذهن و نگاه حساس خود آنها را برجسته کرده است.جشنواره سيوششم فيلم فجر از حيث تنوع آثار و تنوع نگاه به موضوعات در مقایسه با جشنواره دو، سه دوره اخير وضعيت بهتري داشت. وقتي درباره تنوع صحبت ميکنيم، به اين معنا نيست که تنوع زياد را ملاک خوببودن فيلمها قرار ميدهيم؛ بلکه دو مقوله متفاوت کنار يکديگر را بررسي ميکنيم. وقتي از تنوع صحبت ميکنيم؛ يعني سينما بهعنوان مديايي که بايد مخاطبان گستردهتري را پوشش دهد و در سال آينده سينمايي بتواند گونههاي مختلف سينمايي را ارائه کند تا سلايق مختلف انگيزه حضور در سينما را پيدا کنند. بايد اين تنوع به صورت نسبي در قياس با دو دوره قبلي فيلم فجر اتفاق افتاده باشد و ما در گونههاي مختلف سينمايي نگاههاي مختلف سينمايي را ميتوانيم کم و بيش داشته باشيم. اينکه از نظر کيفيت فيلمسازي و فيلمنامهنويسي وضعيت چگونه است، مقوله ديگري است. به همان اندازه که درباره مسائل فني و تکنيکي در سينما در حال پيشرفت هستيم، همچنان پاشنه آشيل ما فيلمنامهنويسي است و اين بحثي است که در زمان مناسب بايد به آن پرداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.