آمریکا، کره شمالی و ایران
کوروش احمدی . کارشناس روابط بینالملل
سرمقاله «شرق» مورخ 21 اسفند به قلم جناب جاوید قرباناوغلی را به نظر من از جهاتی که در زیر آمده، میتوان نقد کرد. ضمن اینکه من همیشه از نوشتههای ایشان بهره بردهام، امید است این نقد با نظر مثبت و با توجه به هدف آن که کمک به ارتقای مباحث مربوط به سیاست خارجی در داخل کشور است، نگریسته شود: آقای قرباناوغلی نوشتهاند: اوباما درباره چرایی ابتکار دیدار با کاسترو، در توییتی نوشت: «اگر برای ۵۰ سال کاری میکنی و از آن جوابی نمیگیری، باید چیز دیگری را امتحان کنی». تصور میکنم این عبارات اوباما کلید فهم موافقت فوری خلف او دونالد ترامپ، برای ملاقات با کسی است که چند هفته قبل در عباراتی تحقیرآمیز «مرد موشکی کوچک» توصیفش کرده بود.
توضیح: تصور اینکه جمله اوباما را بتوان کلید فهم موافقت ترامپ با ملاقات با کیم جونگ اون تصور کرد، بسیار دشوار است؛ چراکه 1- مقایسهکردن اوباما با ترامپ نادرست است و ترامپ را سیاستمداری معقول شمردن که کاری منطقی کرده نادرستتر. 2- به معنی خلط مسئله ساده و روشن کوبا با بحران بسیار پیچیده و چندلایه کرهشمالی است. 3- اعلام موافقت ترامپ با این ملاقات، اقدامی است دفعتی، بیریشه، غریزی و فکرنشده. شواهد حاکی است که بدون مشورت با مشاورانش این تصمیم را گرفته و تیلرسون در زمان اعلام این تصمیم در آفریقا بود که به این امر علنا اذعان کرد؛ بنابراین مقایسهکردن آن با سیاست اوباما درباره کوبا که سالها روی آن کار شده بود، هیچ مبنایی ندارد. 4- این ملاقات اگر صورت گیرد، فینفسه نمیتواند حاصلی داشته باشد؛ چراکه هیچ تدارکی برای آن در سطوح کارشناسی و مقامات میانی دیده نشده و تنها برآورنده نیاز کیم برای مصرف داخلی و خارجی خواهد بود. 5- مسئله کرهشمالی بسیار پیچیدهتر از آن است که با این شعبدهبازیها بتواند به جایی برسد. نوشتهاند: دیدار دونالد ترامپ و کیم جونگ اون از آن نظر «مهم و تاریخی» است که در صورت وقوع و دستیابی به تفاهم، به شبهجنگ اتمی که بارها رهبر کرهشمالی از آن حرف میزند، پایان داده و از سوی دیگر پس از فروپاشی دیوار برلین و تحول در روابط آمریکا و کوبا، جهان ازبینرفتن آخرین بقایای جنگ سرد را نیز شاهد خواهد بود.
توضیح: واقعا جا ندارد که تا این حد فوری چنین برداشت سریعی از چنین حرکت بیپایه و اساس و فکرنشدهای صورت گیرد و شأنی برای آن دیده شود. این میتواند ناشی از بیتوجهی به سوابق حدودا 30ساله این بحران باشد. کرهشمالی برنامههای بسیار پیشرفته هستهای، موشکی و شیمیایی دارد، متهم است که در پی صادرات تکنولوژیهای مربوطه است، متهم است که تهدید متعارف و هستهای شدیدی علیه کرهجنوبی و ژاپن است. متهم به نقض فاحش حقوق بشر است و... . حال چطور کسی مثل ترامپ که برجام را فاجعه و بدترین توافق تاریخ میداند، میتواند با یک ملاقات با کیم «تحول تاریخی» بیافریند. آیا کرهشمالی حاضر است به ناگاه از همه این داشتههایش صرفنظر کند؟ نوشتهاند: درباره دلایل چرخش کیم جونگ اون بهعنوان رهبر بلامنازع کرهشمالی و کسی که تقریبا تمام رقبای خود را از سر راه برداشته و دونالد ترامپ، رئیسجمهوری که در مدت کمی بیش از یک سال از زمان ورود به کاخ سفید در چند مرحله با تصمیمات شگفتیساز بر همه پیشبینیها خط بطلان کشیده، ... . توضیح: اولا کدام چرخش در کیم جونگ اون؟ اگر منظور آمادگی برای ملاقات با ترامپ است، کیم و پدرش سالها در پی چنین ملاقاتی بودهاند؛ چراکه به یک کشور منزوی امکان عرض اندام و کوس برابریزدن با یک اَبَرقدرت را میدهد. ثانیا سوابق ترامپ حاکی از پیشبینیناپذیربودن او نیست. تنها معدودی از تصمیمات ترامپ پیشبینیناپذیر بوده، یکی همین تصمیم به ملاقات با کیم. چند اقدام شگفتیساز دیگر را میتوان ذکر کرد؟ تاکنون تقریبا همه تصمیمات ترامپ پیشبینیکردنی و مطابق قولهای انتخاباتی او و ناشی از اولویت او برای حفظ پایگاه رأی شدیدا محافظهکارانهاش در داخل بوده است. نوشتهاند: میتوان از نقش احتمالی دولتهای منطقه شرق آسیا در تغییر روند سخن گفت. با توجه به اینکه در صورت وقوع جنگ بین آمریکا و کرهشمالی، قربانی اول آن کرهجنوبی و ژاپن هستند، به نظر میرسد نقش این دو کشور در برونرفت از بحران و سایه مخوف جنگ درخورتأمل باشد. توضیح: «نقش احتمالی» و «درخور تأمل» چرا؟ موضوع روشنتر از این حرفهاست. رئیسجمهور فعلی کرهجنوبی از حزب دموکراتیک است که از جمله «بر مبنای صلح با کرهشمالی» در انتخابات می 2017 کمپین کرد و برنده شد. با توجه به این مهم توضیحات بعدی جایی ندارد. برعکس، ژاپن معتقد است که باید سیاست «حداکثر فشار» بر کرهشمالی و عدم مذاکره را مادام که کیم از سلاح هستهای صرفنظر نکرده، ادامه داد و بعد از اعلام خبر ملاقات، مجددا بر ادامه فشار و «هستهایزدایی قابل راستیآزمایی و غیرقابل برگشت» تأکید کرد. نوشتهاند: احتمالا چین نقشی محوری را در متقاعدکردن رهبر کرهشمالی برای کنارگذاشتن جنگ لفظی و انتخاب مذاکره ایفا کرده است؛ چراکه اولا این کشور بیشترین تأثیر را بر رهبری کرهشمالی داشته و همچنین تنها منفذ حیات کرهشمالی و معیشت حداقلی مردم این کشور است. توضیح: توجه به صرف اینکه پیشنهاد ملاقات با ترامپ را کیم جونگ اون داده و او و پدرش و پدر بزرگش همواره خواستار امضای پیمان صلح و اعاده روابط دیپلماتیک با آمریکا بودهاند، موضوع فشار چین را منتفی میکند. روشن است که «بقا» مهمترین هدف حکومت کرهشمالی است. این امر لزوم پرداختن به نیاز چین به فشار بر کرهشمالی و...، برای قانعکردن کیم به مذاکره را منتفی میکند. بهعلاوه، اولا رابطه چین و کرهشمالی به علت همراهی چین با تحریمها خوب نیست، ثانیا چین بیش از آنکه نگران رابطه اقتصادیاش با آمریکا باشد، نگران ازهمپاشیدهشدن رژیم کیم و اعاده وحدت کره و تبدیلشدن آن به عرصه نفوذ آمریکا در مرزهایش و نیز نگران فروپاشی کرهشمالی، گرسنگی و قحطی و سرازیرشدن دهها میلیون کرهای به چین است. بنابراین چین به نوعی این وسط بندبازی میکند و قطعا اینطور نیست که فشار چین باعث تمایل کیم به ملاقات با ترامپ شده باشد. نوشتهاند: باید اعتراف کرد مسیری که ترامپ و کیم جونگ اون در آن گام نهادهاند، احتمالا باعث کاهش تنش و ایجاد فضایی جدید در این منطقه از جهان خواهد شد؛ توضیح: این حاکی از سادهکردن صورتمسئله و بیتوجهی به پیچیدگیهای موضوع است. نوشتهاند: پیشبینی میشود هرگونه تفاهم یا توافق آمریکا با کرهشمالی، با وجود انتظار عقلانی تسری آن به نرمشدن موضع ترامپ درباره ایران و توافق هستهای، میتواند موضع این کشور را در قبال ایران تحتتأثیر کشورهای یادشده سختتر کند. توضیح: چرا چنین است. آیا توضیحی لازم نیست داده شود که چرا نرمشدن در یک سو موجب سختشدن در سوی دیگر میشود. نوشتهاند: تحولات روابط کرهشمالی و آمریکا، دلیل روشن دیگری بر درستی رهیافت مذاکرات ایران با کشورهای ١+٥ و دستیابی به توافق هستهای است. در شهریورماه سال جاری آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در مصاحبه با روزنامه فرانکفورتر الگماینه تأکید کرد میتوان برای حل بحران کرهشمالی از برجام الگوبرداری کرد. توضیح: در درستی رهیافت مذاکره با 1+5 شکی نیست اما چرا تحولات روابط کرهشمالی «دلیل روشن دیگری» بر این رهیافت است؟ اینکه مرکل چه گفته، چطور میتواند دلیلی بر این امر باشد. نوشتهاند: ... به طور طبیعی برای ما بهعنوان واضع ایده، قاعدتا نباید ملاقات با مسئولان آمریکایی هنوز در حکم «تابو» باشد؛ تاجاییکه تلاش رئیسجمهور امانوئل مکرون در زمان مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز ناکام گذاشته میشود. توضیح: چه کسی گفته ملاقات با مسئولان آمریکایی هنوز برای ما در حکم تابو است. بحث ملاقات با تیلرسون را میگذارم برای وقتی دیگر، درباره ملاقات روحانی با ترامپ، اول اینکه با توجه به سوابق، امکان نداشت در یکی، دو روز درباره ملاقاتی با آن اهمیت در نیویورک تصمیم گرفت. دوم اینکه روحانی رئیس کشور نیست و برای آن ملاقات باید هماهنگی میکرد و مهمتر از همه هدف ترامپ از آن ملاقات ابلاغ او التیماتومی به ایران بود و نه مذاکره. نوشتهاند: موارد فوق در زمره تحولاتی است که باید آن را جدی گرفت و برای کاهش تنش با آمریکا که در صورت استمرار ممکن است به مرحله کنترلناپذیری برسد، اقداماتی انجام داد. توضیح: چه تصمیمی باید گرفت. وقتی ترامپ حاضر به مذاکره نیست و بیمحابا فقط فحاشی میکند، چه اقداماتی باید بشود. البته من معتقدم که اقداماتی میتوان کرد و باید کرد اما این اقدامات فقط میتواند عملی و مثلا در منطقه و... باشد. چندی پیش ایشان در همین روزنامه «شرق» توصیه کرده بودند که ایران باید در قبال عربستان خطی مثل خط آیتالله رفسنجانی را در پیش بگیرد. آیا ایشان نمیداند که ایران و بعد از قضیه سفارت همهجور آماده مذاکره و مفاهمه بوده و این عربستان است که شرایطش تغییر کرده و آماده هیچ رقم مذاکرهای نبوده و نیست. حرف جبیر درباره «حرفهای خندهدار» یادشان نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.