مصدق و آزادی مطبوعات
سیدعلی حسینی
هر سال وقتی به روز 29 اسفند سالروز ملیشدن صنعت نفت نزدیک میشویم، نام و یاد دکتر محمد مصدق، آن بزرگمرد آزاده و آزادیخواه و مردمدوست و میهنپرست در دلم جان تازهای میگیرد و من را با خود به خاطرات ایام کودکیام میبرد؛ یکسالو اندی قبل از کودتای 28 مرداد 1332 که حدودا دانشآموز سال دوم دبستان بودم و یک بار شاهد تظاهرات مردم در کوچهخیابانهای خاکی شهر کوچک زادگاهم (نور) که نام مصدق را فریاد میزدند و با مشتهای گرهکرده شعار میدادند: «یا مرگ یا مصدق». این فریاد آنچنان در ذهنم جا گرفته است که گویی همیشه برایم تازه است.در عوالم کودکی طبعا درک درستی از این اتفاق نداشتم و نمیدانستم مصدق چه شخصیت بزرگی است. اما از جوشوخروش مردم در حد ذهنیات کودکیام دریافتم که محبوب مردم است که اینچنین او را از عمق جان فریاد میزنند. تا اینکه بعدها دانستم که مصدق شخصیت گرانقدری است که برای استیفاي حقوق ملت محروم و ستمدیده ایران تمامقد به مبارزه با استعمار انگلیس برخاست و با همت و پایمردی و تلاش خستگیناپذیر خود و یارانش موجبات ملیکردن صنعت نفت ایران را فراهم کرد تا دست استعمار انگلیس را از غارت این ثروت ملی کوتاه كند. مصدق به آزادی بیان و مطبوعات، مندرج در اصل 20 قانون اساسی مشروطیت مبنی بر اینکه «عامّة مطبوعات غیر از کتب ضلال و مواد مضرّه به دین مبین، آزاد و ممیزی در آنها ممنوع است...» بهعنوان رکن چهارم مشروطیت اعتقاد و پایبندی عمیق داشت. مراجعه به آرشیو مطبوعات گوناگون سالهای دولت ملی مصدق، اعتقاد و پایبندی تام و تمام و غیرقابل انکار او را به آزادی بیان و مطبوعات به وضوح نشان میدهد. مصدق از مدافعان سرسخت قانون اساسی مشروطیت ازجمله آزادی بیان و مطبوعات بود، چنانکه در پیامش خطاب به ملت ایران در سال 1331 اظهار کرد: «برای حفظ قانون اساسی، من آنقدر که تاب و توانایی تحمل رنج و مشقت و تبعید و زندان را داشتهام تا سرحد مرگ به ملت حقشناس ایران آزمایش وفاداری دادهام و رنج سختترین حوادث را بر خود خریدهام».از این رهگذر است که مصدق در آغاز نخستوزیری خود در سال 1330 در ابلاغیهای به شهربانی دستور میدهد: «شهربانی کل کشور! در جراید ایران آنچه راجعبه شخص اینجانب نگاشته میشود، هرچه نوشته باشند و هرکه نوشته باشد، به هیچوجه نباید مورد اعتراض و تعرض قرار گیرد». مصدق اعتقاد داشت که مطبوعات آزاد، فساد و پلشتی را از مملکت و جامعه میزداید و موجب پاکسازی و پاکمانی جامعه و شفافیت و حسن جریان امور کشور میشود. او مطبوعات آزاد را از ارکان مشروطیت و چشم بیدار ملت میداند که خاطیان در مقابل این دیدگان بیدار و تیزبین کمتر یارای خبط و خطا دارند. مصدق در صفحه 106 خاطرات خود به رساترین وجه این اعتقاد خود را بیان میکند: «آزادی بیان و قلم از این جهت جزء ارکان مشروطیت است که مردم را به نیک و بدِ امور و افراد آگاه میکند... کسانی که از بیان و قلم هراس کنند، نهتنها مرتکب عملی ميشوند که مخالف قانون اساسی است، بلکه خدمت به اجانب و خیانت به وطن مینمایند». این نوشتار ادای احترامی است به دکتر محمد مصدق، از ارجمندترین و پاکدستترین مدافعان مصالح و منافع ملی و آزادی بیان و قلم که نام و یاد او به پاس خدمات درخشانش به ایران و ایرانی در صفحات تاریخ این مرز و بوم جاودانه خواهد ماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.