|

دموکراسی و همه‌پرسی

فرهاد خزائلی

یکی از ابزارهای مهم گسترش دموکراسی و پیاده‌سازی حاکمیت مردم، همه‌پرسی است. این امر مانند همه کشورهای دموکراتیک در قانون اساسی ایران نیز دیده شده است؛ ابزاری که می‌تواند در بن‌بست‌های سیاسی و اقتصادی، وسیله‌ای برای افزایش روحیه امید، انگیزه‌ای برای وحدت بیشتر و اطمینانی جهت پیاده‌سازی تصمیم‌های بزرگ باشد. اما در زمان حاضر، کلمه همه‌پرسی به حرف مگویی تبدیل شده است که گویی هدفی جز تزلزل کشور ندارد. تصور اینکه انتخابات دوره‌ای همچون ریاست‌جمهوری یا مجلس می‌تواند جلوه‌گر نظرات مردم باشد و نیاز به همه‌پرسی را مرتفع کند، یک تصور اشتباه سیستمی محسوب می‌شود. انتخاب فردی به ریاست‌جمهوری به معنی موافقت قاطع ملت با تمام سیاست‌های اجرائی نیست. برای مثال می‌توان ایران و سوئیس را در یک مقاله مشابه مقایسه کرد. در مقوله پرداخت یارانه، مردم سوئیس پای صندوق رأی رفته و از پیشنهاد دولت مبنی بر دریافت یارانه صرف‌نظر کردند. در نقطه مقابل درصورتی‌که چنین اتفاقی در کشور رخ می‌داد، شاید امروز این بحث و جدل درباره پرداخت‌کردن یا نکردن یارانه را نداشتم؛ مسئله‌ای که هنوز بعد از نزدیک به یک دهه، موضوع حساس در روزهای پایانی مجلس است و زندگی بسیاری از مردم را از روز اول تا به حال تحت‌تأثیر خود قرار داده است. انتخاب مسئولان، انتخاب فرد تصمیم‌ساز است. تفاوت معناداری میان تصمیم‌سازی و اجرای تصمیم وجود دارد. اجرای یک تصمیم نیازمند پشتوانه است. بزرگ‌ترین پشتوانه، اتفاق نظر مردم درباره تصمیم است. مردمی که در تصمیم گرفته‌شده دخالتی نداشته‌اند، حاضر به پذیرش مسئولیت خود نخواهند شد و به‌سادگی دولت را در شرایط سخت تنها رها خواهند کرد. توسعه کشور نیازمند اتحاد و حرکت جمعی جامعه و دولت است. در شرایطی که دولت قرار باشد تمام مسئولیت را به دوش بکشد و مردم خارج از دایره باشند، افق‌های توسعه در دوردست‌ها دیده خواهد شد. حوادث رخ‌داده در دی‌ماه گذشته، علیرغم تمام ناخوشایندی‌هایی که داشت، نشان داد که با وجود آنکه ملت در دو انتخابات گذشته حضوری چشمگیر داشته‌اند، ولی برخی مسائل نتوانسته است در این انتخابات به‌خوبی بیان شود. از دید دیگر، انتخاب جریان فکری رئیس‌جمهور به معنی تأیید کامل تصمیمات نیست و در برخی موارد نیاز کسب تأیید مجدد مردم ضروری است. مسلما مسئولان، خواسته‌ها و اختلافات را با کمک ابزارهایی همچون نظرسنجی دریافت می‌کنند، ولی ادعای مسئولان مبنی بر اینکه نظر اکثریت بر فلان اتفاق است، نمی‌تواند روش خوبی برای قانع‌کردن مخالفان باشد. میزان رأی ملت است و باور عموم بر این امر استوار شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.