بريتانيا ۲۳ ديپلمات روس را اخراج ميکند
لندن-مسکو در اغما
ابر سياهي که بر روابط لندن- مسکو سايه انداخته هر لحظه سنگينتر ميشود. همانطور که انتظار ميرفت، بريتانيا در واکنش به اتفاقي که براي جاسوس سابق روس در اين کشور رخ داد، دست به اقدامي تلافيجويانه زده است. طبق اعلام ترزا مي، نخست وزير اين کشور، 23 ديپلمات روس از بريتانيا اخراج خواهند شد. اين اقدام را بايد تندترين واکنش بريتانيا به اقدامات روسيه در 30 سال گذشته دانست. خانم مي اين ديپلماتها را مأموران اطلاعاتي روسيه دانسته که تحت عنوان ديپلمات در بريتانيا فعاليت دارند. اين 23 ديپلمات روس حالا يک هفته فرصت دارند که خاک بريتانيا را ترک کنند. دولت بريتانيا در اقدامي ديگر دعوت خود را از سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه براي ديدار از اين کشور نيز پس گرفته است. اين تصميم بعد از آن گرفته شد که روسيه در مهلت مقررشده از سوي بريتانيا، نتوانست دليل قانعکنندهاي درباره حمله به سرگئي اسکريپال و دخترش با گاز عامل اعصاب ارائه دهد. خانم مي روز گذشته در پارلمان اين کشور اينطور گفت: «هيچ نتيجه ديگري نميتوان جز اين گرفت که دولت روسيه عامل حمله به آقاي اسکريپال و دخترش و همچنين تهديد جان ديگر شهروندان بريتانيايي در شهر سالزبري بوده است». جوليان برايت وايت، سفير بريتانيا در شوراي حقوق بشر سازمان ملل، اين اقدام روسيه را توهيني به اين شورا دانست. جالب اينکه نماينده روسيه در اين شورا بدون اشاره به اين حادثه، صحبتهاي خود را به نقض حقوق بشر سياهپوستان در آمريکا اختصاص داد. بريتانيا پيشتر اعضاي ناتو را هم در جريان تحقيقات خود در اين زمينه قرار داده بود. در اين جلسه اعضاي ناتو نگراني عميق خود را درباره استفاده از سم اعصاب ابراز کرده و آن را نقض آشکار عرف و توافقهاي بينالمللي خواندند. جالب اينکه رکس تيلرسون، وزير امور خارجه سابق آمريکا نيز در يکي از آخرين اظهارنظرهاي خود پيش از اخراج، از اين موضع لندن که روسيه مسئول اين حمله بوده، حمايت کرده بود. طبق اعلام رسانههاي بريتانيايي، عامل اعصابي که در حمله به اين جاسوس سابق روسيه و دخترش استفاده شده، از نوع جنگي بوده و از جمله عوامل اعصاب است که در کشور روسيه توليد ميشود. بااينحال، روسيه قويا منکر هرگونه مداخله در اين جريان شده و اتهامات بريتانيا را نمايشي در پارلمان اين کشور ميداند. مسکو همچنين در واکنش به ضربالاجل لندن، اعلام کرده بود تا زماني که نمونه گاز استفادهشده در اين حمله به دستش نرسد، دراينباره اعلام نظر نميکند. کرملين همچنين مدعي شده که اقدام بريتانيا عليه اين کشور را بيجواب نخواهد گذاشت. با اين تفاسير دور از انتظار نخواهد بود که روسيه نيز در روزهاي آتي تصميم به اخراج ديپلماتهاي بريتانيايي بگيرد؛ امري که ميتواند بر تنش ميان روسيه و غرب و بهویژه اتحاديه اروپا دامن بزند.
رابطه روسیه و بریتانیا بعد از اسکریپال پاتریک وینتور . دبیر سرویس دیپلماسی گاردین این گفته ترزا می، نخستوزیر بریتانیا، که به احتمال زیاد دولت روسیه سرگئی اسکریپال، جاسوس دوجانبه، را مسموم کرده است، باعث شده که روابط این دو کشور به پايینترین سطح خود بعد از بحران موشکی در دهه 1980 برسد. خانم می پیشتر نیز در دورانی که در سمت وزیر کشور بریتانیا خدمت میکرد، در غائله قتل الکساندر لیتویننکو وضعیت مشابهی را تجربه کرده است و حالا میداند که باید از واکنشی که آن زمان نشان داده، پا فراتر بگذارد. در آن زمان، بریتانیا به مسدودکردن بخشی از داراییهای روسیه، قطع همکاری اطلاعاتی با این کشور و اخراج تعدادی از دیپلماتهای روسیه اقدام کرد. هرچند بریتانیا 24 ساعت به روسیه فرصت داده تا ثابت کند علت قتل اسکریپال، رفتار خودسرانه تعدادی از عاملان تندرو بوده، بعید است که السکاندر یاکوونکو، سفیر روسیه در بریتانیا، بتواند بوريس جانسون، وزیر خارجه بریتانیا، را متقاعد کند که این قتل در اثر اهمالکاری رخ داده است. اعتماد میان بریتانیا و روسیه سالهاست که رنگ باخته است و چندان دور از انتظار نیست که یاکوونکو مدعی شود که روسیه قربانی یک توطئه جاسوسی شده است که دستپخت رسانههاست. درواقع بهنظر دست مِی بسته است و هیچ گزینهای ندارد جز تأيید اینکه دولت روسیه به شکلی غیرقانونی از اعمال قدرت علیه بریتانیا مرتکب شده است. این مسئله نهتنها وزارت خارجه بریتانیا را مجبور به پاسخگویی مناسب میکند، بلکه همچنین باید حمایت آمریکا و دیگر کشورهای اروپایی را برای اقدامات چندجانبه نیز جلب کند. برگزیت و بیتفاوتی دونالد ترامپ در قبال رفتارهای پوتین کار وزارت خارجه بریتانیا را برای پاسخگویی مناسب به روسیه دشوار میکند. بریتانیا همواره یکی از نیروهای ضدروسی در اروپا بوده است و دیدار ماه دسامبر جانسون با سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در مسکو نیز دستاوری قابلتوجهی نداشت. کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز درباره روسیه دستورالعملها و منافع تجاری خود را مدنظر قرار میدهند. فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، با اشاره به چهارمین سالگرد الحاق کریمه به روسیه تأکید کرده که تحریمها بر روسیه کارگر نبوده است. شورای رقابتپذیری اتحادیه اروپا روز دوشنبه رژیم تحریمهای فعلی را تمدید کرد. در این حال، آنگلا مرکل که بار دیگر به عنوان صدراعظم آلمان منصوب شده، ابراز امیدواری کرد که انتخاب مجدد ولادیمیر پوتین در چند روز آتی، شرایط را برای ازسرگیری فرایند صلح مینسک مهیا کند. بهنظر آلمان خلاف بریتانیا خواهان مشارکت بیشتر روسیه در اروپاست. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، روز دوشنبه از رویکرد فرانسوا اولاند، رئیسجمهور سابق فرانسه، درباره سوریه که مبتنی بر دفاع از همکاری با روسیه بود، بهشدت انتقاد کرد؛ با این استدلال که این رویکرد در سالهای گذشته هیچ دستاوردی برای فرانسه نداشته است. به همین نحو، به نظر می رسد که دولت جدید ایتالیا نیز به محض تشکیل، تحت تأثیر جناح راست پوپولیست طرفدار روسیه قرار گیرد. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که تحریمهای بریتانیا احتمالا نرخ رشد در روسیه را فقط به اندازه يك درصد کاهش داده است. در گزارشی که بهتازگی منتشر شده، سازمان اطلاعات استونی مدعی شده که پوتین «از تحریمهای غرب به عنوان توجیهی در برابر انتقادات از وضعیت اقتصادی استفاده میکند و این تحریمها تا حدی به او کمک میکند تا بر ضعف ساختاری و بنیادین این کشور سرپوش بگذارد». در چنین شرایطی، تنها گزینه بریتانیا میتواند اخراج چند دیپلمات روس باشد. حتی بریتانیا میتواند عذر سفیر روسیه را بخواهد و البته در عین حال، با این کار خود را از یک مجرای ارتباطی مهم با روسیه محروم میکند. این امر میتواند با اقدام تلافیجویانه مسکو ازجمله اخراج سفیر بریتانیا مواجه شود که بر وخامت اوضاع خواهد افزود. مت هنکاک، وزیر فرهنگ بریتانیا، روی کاغذ میتواند درخواست نظارت و بازرسی دراینباره بدهد که آیا رسانههای روسی از قبیل شبکه «راشاتودی» شرایط مجوز کار دارند یا نه. اما لغو مجوز رسانهها با دخالت دولت میتواند بریتانیا را همرده رژیمهای سرکوبگری همچون ترکیه قرار دهد. درمقابل دولت بریتانیا میتواند از چهرههای مردمی یا مربیان فوتبال ازجمله خوزه مورینیو رسما درخواست کند از حضور در شبکه «راشاتودی» خودداری کنند. علاوه بر این، دولت بریتانیا میتواند بر حجم تحریمها و احکام ضدپولشویی بر سر مسائلی همچون نقض حقوق بشر در روسیه بیفزاید. یک گزینه عملیتر، میتواند مسدودکردن داراییهای الیگارشهای روس وابسته به کرملین باشد؛ بهویژه اگر این افراد نتوانند منبع ثروت خود را در لندن روشن کنند. از لحاظ نظامی نیز بریتانیا از حضور نظامی در استونی برخوردار است و بدون تردید روسیه روی خوشی به استقرار نیروهای بیشتر ناتو در نزدیکی مرز بلاروس نشان نمیدهد. ناتو همچنین میتواند از طریق سرعتبخشیدن به پذیرش موقت اوکراین در این ائتلاف ناتو، فشار استراتژیک به مسکو را افزایش دهد. افزایش حمایت از نیروهای سیاسی ضدروسی در منطقه بالکان نیز یک گزینه است. بریتانیا تابستان امسال میزبان اجلاسی درخصوص منطقه غرب بالکان است و از این مسئله میتواند به عنوان ابزاری برای فشارآوردن به مسکو بهره گیرد. البته بریتانیا میتواند به اقدامات افراطیتری نیز روی بیاورد. لندن میتواند مسکو را به عنوان یک کشور حامی ترور معرفی کند. این مسئله دست این کشور را برای تحریمهای یکجانبه ازجمله منع خرید و فروش سلاح، ممنوعیت کمک اقتصادی و منع صدور ویزا باز میگذارد. بریتانیا حتی میتواند پیشنهاد قطع دسترسی بانکهای روسی به سیستم سويیفت را بدهد؛ سويیفت نظامی است که تراکنشهای مالی بینالمللی را میسر میکند. این مسئله میتواند توانایی روسیه در حوزه تجارت جهانی را تضعیف کند هرچند رویآوردن بانکهای روسی به نظام پرداخت روسی با عنوان «اسپیافاس» میتواند از تأثیر آن بکاهد. در پایان باید خاطرنشان کرد که همه این گزینهها نهتنها تبعاتی را برای امنیت اروپا دربر دارد، بلکه در عمل آب به آسیاب نگرش پوتین میریزد که میکوشد روسیه را در تقابل با غرب، بهویژه بریتانیا تعریف کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.