تازهکاران را چه شد؟!
یوریک کریممسیحی
هیچ کاری از وسط شروع نمیشود. هر کاری را آغازی باشد و آغازگری، آغازگرانی. اما اگر موضوع آغاز و سرآغازْ امروز به کارمان نیاید، صرفا تاریخ خواهد بود و بس. ما امروز به احترام و اعتبار ابرهیمخان عکاسباشی زیر سقف جهانی گرد آمدهایم که او در این سرزمین بنا نهاد، تا مگرم هر یکمان، مخلوق جهان خود را - که عکس باشد- به چشم ساکنان بیرون از جزیره آفرینش خود آشکار کنیم؛ تا با این مردمان، با دیگر هنرمندان و هنرمندان عکاس، با آثار آفریده آنان، مکالمه کنیم. بگوییم، بشنویم، چشم بگشاییم و بیناتر و شنواتر شویم و بیندیشیم و از رهگذر این مکالمه فرهنگی با خالق و مخلوق، لذت ببریم، لذت کشف و آفرینش؛ لذتی که شاید آمیخته به درد باشد؛ درد شناختن رنجهای بشر بر کره خاکی یا درد آگاهییافتن؛ آگاهیای که پالایشمان میکند و اعتلایمان میدهد. جزیرهای که هنرمند بهتنهایی در آن ساکن میشود، آسان یا با مشقت، تا لهیب درونش را با آفرینش اثری آرام کند، تنها جزیره اقیانوس عالم هنر و آفرینش نیست، مخاطب را نیز جزیرهای هست که او ساکن آن است و از آنجا به مکالمه با اثر هنری میایستد، مکالمهای که آغازی دارد، اما خوب است و لازم است که بیپایان باشد. مکالمهای که گشودن دروازه اندیشیدن و استقلالداشتن است و رواداری و احترام به عقیده دیگران است. هنرمند، اثرش را برای خودش، برای دلش و احساسش، برای اندیشهاش خلق میکند و لازم، بلکه واجب است که به خود راست بگوید و با خود و به هرآنچه او را بههم آورده است، وفادار باشد. اما آنگاه که از خصوصیبودن اثرش دل میکند و به چشمودل دیگران مینمایاند، دیگر کارش تمام است و باید خود را از اثرش کَنده کُنَد و هم خود مستقل باشد و هم استقلال را برای اثرش محترم بشمارد. سرآغازها را در یک کلام میتوان عرصه بیتجربگی و َیازمودگی دانست، لیکن گاهوبیگاه، بهسببی، کار تازهکاری خوب و پخته از تنور درمیآید؛ سببی که میتواند پختگی او در تنورهای دیگر باشد، تنور شیوه زندگیکردن، خواندن، اندیشیدن، و صاحب سلیقهشدن، یا که شاید صاحبِ قوه خلاقیتی در سرشت خود باشد که آن را قریحه و گاه نبوغ میخوانند. تازهکاری که پا به گُنگراهِ تار و بیمرزی به نام هنر میگذارد، در چه سودایی است؟ این پرسش جوابی روشن و یکه ندارد. پاسخهای فرضی و احتمالی چندانند که احصا نتوان کرد: شهرت، ثروت، محبوبیت... اما همه آنانی که دوربین به دست گرفتند و عکاسی را آغاز کردند، کدامشان مگر با هدف عکاسی دوربین برداشتند؟ با کدام پختگی فکری و تجربه؟ کدام بستر و اقتضا؟ یکی عکاس شد، چون هدیه تولدش دوربین لوبیتل یا زِنیتی بود (در سالهای دور نامها این بود، امروز نامهای دیگری جولان میدهند و دورانسازند) هدیه عموی کوچکش یا خاله آمده از سفرش، یکی عکاس شد چون باید از مراسم شیرینیخوران خواهر بزرگش عکس میگرفت... هرچه هست نوپای نازُکتَنی که قدم در راه سنگلاخ و بادوَزِ هنر نهاده، از جنونی قابلچشمپوشی نه در رنج، که در لذتی جنونآمیز است و اگر بتواند که بر چشمپوشی چشم بپوشد و از پیچ تند عافیتجویی بهسلامت بگذرد، آنگاه پَهنراهی خواهد دید که رفتن دارد! رفتنی که کمتر رفتهای سر به سلامت برده است! آنکه پای در این راه بگذارد دیگر نمیتواند که راه عافیت و سلامت را باز یابد. اگر میتوانست از همان پیچ تند بازگشته بود. تازهکار یاغی است. اگر نیست، همچون کهنهکارانی که به آنان خواهد رسید، محافظهکار است. یاغیگری در سرشت تازهکاری است، چراکه تازهکار شناختی از خطر در راه ندارد. ازاینرو نو میآورد و نو میآفریند. شاید که شکست بخورد و نتیجه کارش نظرگیر نباشد، اما در هر حال او پیروز است. پیروزی او در نوجویی است و نترسیدن و بیکلّگی؛ در وفاداری به خود، به نظر خود، منش فکری خود، احساس خود. او هنوز آن اندازه باسواد نشده که «دیگری» لکان را بشناسد و برای او عکس بگیرد و برایش تره خرد کند. برای همین است که باعث غبطه قدیمیها میشود. تازهکاری «هنرمند» است که شجاعت و بیاعتناییاش به مقبولِ دیگران بودن، و بهصرفهبودن، و دیگر صورتهای محافظهکاری و جزماندیشی را حفظ کند. از سویی دیگر، آنچه تا دیروز نو بود، امروز کهنه به شمار میآید و تازه امروز را فردا منسوخ خواهند انگاشت. پس، تازهکار را شایسته و بایسته است که سویه شجاعت و نوجویی و سنتشکنیاش را محفوظ بدارد تا که با تجربه و پختگی و کارکشتگی باز بتواند که جوینده باشد، حتی اگر یابنده نباشد. ازاینرو جوشش درونش همواره مجال بیرونجهیدن را خواهد داشت و احتیاط و آهستگی درپوش و سرپوشی برای این جوشش نخواهد بود و به درجازدن و محافظهکاری و مصلحتاندیشی و آبباریکهایبودن نخواهد اندیشید. پس، ای تازهکار! ای کهنهکار! تازهکار بمان!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.