پرواز 3704 به آسمان
ميثم کاکاوند . کارشناس اقتصادي
«آيا خريد دهها فروند هواپيما اولويت اقتصاد کشور است؟»؛ اين تيتر و تيترهاي مشابه در تمام ماههايي که ايران بهشدت در حال مذاکره با شرکتهاي هواپيمايي بزرگ دنيا براي نوسازي ناوگان هوايي فرسوده خود بود، کليدواژه مخالفان خريد هواپيماهاي جديد بود. بديهي است که در مصيبتها و حوادث اينچنيني، جاي گروکشي سياسي نبوده و بايد همه گروههاي سياسي و اقشار مردم همصدا براي کاهش آسيبهاي پيشآمده تلاش كنند. با اين همه، تجربه پلاسکو، زلزله کرمانشاه، نفتکش سانچي و بسياري ديگر از حوادث کشور، نشان ميدهد در روزهاي ابتدايي حادثه و بحران، همه تمرکز مسئولان و افکار عمومي متوجه موضوع است؛ اما با گذشت تنها چند هفته همه و در رأس آنها بسياري از مسئولان دچار روزمرگي شده و نهتنها اقدامي براي جلوگیری از تکرار حوادث مشابه نميکنند، بلکه حتي حادثه مربوطه را نيز به دست فراموشي ميسپارند. بنابراين شايد دقيقا در همين روزها و تا هنوز گرد فراموشي بر ذهنها فروننشسته، بايد ابعاد موضوع را از همه جهت بررسي کرد تا شايد اميدي براي اقدامهايي براي پيشگيري از حوادث به وجود آيد. هواپيماي ایتیآر72 از بهترين و امنترين هواپيماها براي مسير کوتاه است؛ بهطوريکه در طول حضور 25ساله خود در ايران، اين اولين سانحه اين هواپيماست. منابع آگاه از موارد متعدد نقص فني همين هواپيماها سخن گفتهاند که با توجه به فرسودگي ناوگان هوايي چندان دور از ذهن نيست. البته عابدزاده، رئيس سازمان هواپيمايي کشوري، اعلام کرد: «تا جعبه سياه به دست ما نرسد، امکان اظهارنظر درباره علت سقوط هواپيما وجود ندارد». هرچند براي بررسي دقيق موضوع بايد منتظر نتيجه نهايي بود، با اين وجود مرور برخي موضعگيريها در هنگام تلاش براي نوسازي ناوگان هوايي، در اين روزها خالي از فايده نيست. اگرچه هماکنون سؤال و مؤاخذه از مسئولان و بهخصوص مقصران حادثه سقوط هواپيماي تهران-ياسوج بايد به قوت خود باقي بماند؛ اما در اين حين بايد به پيشزمينه موضوع بهویژه در ماهها و سالهاي اخير نيز نگاهي انداخت. پس از اجرائيشدن برجام و لغو تحريمها عليه صنعت هوانوردي ايران، مقامات ايران برنامههاي متعددي براي نوسازي ناوگان هوايي بهشدت فرسوده ايران در نظر گرفتند. بر اين اساس ايران تفاهمنامههايي را با شرکت ايرباس، بوئينگ و ایتیآر براي خريد بيش از 200 فروند هواپيماي جديد و مدرن به امضا رساند که با ادامه مذاکرات، در نهايت چند فروند ايرباس و ایتیآر جديد به ناوگان هوايي کشور اضافه شد. هرچند اين تفاهمنامهها از ابتدا با ابهاماتي در زمينههاي تأمين مالي و مسائل فني مواجه بود؛ اما مشکل اصلي، تحريمهاي آمريکا عليه ايران بود. از ابتدا کارشکنيهايي دراينباره از سوي طرف آمريکايي و بهطور خاص خزانهداري آمريکا انجام شد که ماحصل آن روند کند اجرائيشدن اين قراردادها بود. اين تمام ماجرا نبود؛ بهطوريکه مذاکرهکنندگان ايراني علاوه بر اينکه ناگزير به تلاش براي رفع کارشکنيهاي آمريکا بودند، در داخل کشور نيز فشارهاي بسياري را که بخش عمده آنها عمدتا به دلايل سياسي بود، تحمل کرده و ميکنند. اين در حالي است که به گفته مسئولان و کارشناسان، ايران نيازمند 500 فروند هواپيما برای نوسازي ناوگان هوايي خود است. با اين وجود منتقدان دولت و بسياري از مطبوعات مخالف دولت بارها اعلام کردهاند خريد هواپيما اولويت آخر مردم بوده و دولت را متهم به هوچيگري و سفسطه ميکردند و معتقد بودند با وجود تورم و بيکاري، ضرورتي براي خريد هواپيما، به گمان آنها از دولتهاي مخالف ايران، وجود ندارد. نکته عجيب آن است که اکنون و پس از حادثه اخير آنهم براي هواپيمايي که بيش از دو دهه از عمر آن ميگذرد، تمام انتقادات پيشين خود را فراموش کرده و يکباره خواستار برخورد با وزير راهوشهرسازي که از مدافعان جدي نوسازي ناوگان هوايي کشور است، شدهاند. اگرچه هدف دفاع از عملکرد وزير راه وشهرسازي و دولت در همه ابعاد نيست؛ اما شايد در اين روزها بد نباشد همه ما کلاه خود را قاضي کرده و بر سر جان مردم به دلیل سياسيکاري و اختلافات سياسي معامله نکرده و کار درست را صرف نظر از اينکه از سوی چه کسي انجام ميشود، درست ببينيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.