|

از ممانعت از جنگ تا خون و خون‌ریزی

دیپلماسی و ورزش؛ دو روی یک سکه

برگزاری بازی‌های المپیک و پارالمپیک زمستانی پیونگ‌چانگ در کره جنوبی و اعزام تیم همتای شمالی‌اش به این رقابت‌ها خیلی‌ها را بر آن داشت تا روی این دوره از بازی‌های المپیک اسم «المپیک صلح» بگذارند؛ تورنمنتی که بعد از یکی، دو دهه به ظاهر هم که شده به اختلافات دو کشور پایان داد و باعث سفر اعضای بلندپایه دو کشور به کشور همسایه شد. این قدرت جدیدی است که «ورزش» در قرن بیستم به دست آورده است. البته ماجرای این بازی‌ها و استفاده از قدرت دیپلماسی ورزش برای اولین‌بار نیست که رخ می‌دهد، بلکه از قرن بیستم نمونه‌های مشابهی رخ داده که هر‌کدام به نوبه خود بر دیپلماسی ورزش مهر تأییدی می‌زند. دیپلماسی کریکت هند و پاکستان دو کشوری هستند که پیش از این طعم جادویی دیپلماسی ورزش را چشیده‌اند؛ این دو کشور که هرکدام برای خودشان غول‌هایی مدعی در ورزش کریکت هستند، سعی کردند با برگزاری یک مسابقه کریکت به اختلاف‌نظرهای سیاسی‌شان پایان دهند. انجام آن بازی تاریخی چنان بازتاب رسانه‌ای در سطح دنیا داشت که خیلی زود سران دو کشور را واداشت تا کنار هم بنشینند و به اختلافاتشان از طریق گفت‌وگو پایان دهند. سال 2005 مسئولان هند و پاکستان بخش قابل تأملی از مشکلات لاینحلشان را به واسطه همان بازی کریکت حل کردند. دیپلماسی پینگ‌پنگ این یکی از معروف‌ترین رقابت‌هایی است که ورزش نقش یک دیپلمات بلندپایه بسیار پرنفوذ را بازی کرده است. درست در روزهای پرالتهاب جنگ سردی که بین قدرت‌های جهان شکل گرفته بود در سال 1971 و در میان اختلاف شدید دو دولت چین و آمریکا، چینی‌ها تیم ملی پینگ‌پنگ آمریکا را یک هفته دعوت و با آنها بازی کردند. یک سال بعد رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نیکسون، به ملاقات مائو زدونگ چینی رفت. نخست‌وزیر چین آن روزها جمله‌اي به‌یادماندنی به زبان آورد: «در هیچ برهه‌ای از تاریخ، ورزش این‌قدر در دیپلماسی بین‌المللی مؤثر نبوده است». پینگ‌پنگ یک‌ بار دیگر سال 2011 و در ماه نوامبر گره‌گشای یک مشکل سیاسی دیگر شد. این بار به لطف تورنمنتی که در قطر برگزار شد کشورهایی که از قدیم با هم مشکل داشتند، دور هم جمع شدند: کره شمالی و کره جنوبی، هند و پاکستان و چین و آمریکا. ورزش عامل درگیري سیاسی! این سکه روی دیگری هم دارد؛ درست است که ورزش توانسته بارها به عنوان حلال مشکلات سیاسی وارد عمل شود ولی بعضا مواردی هم بوده که اختلافات سیاسی مهمی را رقم زده است؛ نمونه‌اش اتفاقی است که سال 1969 در جریان تقابل تیم‌های ملی فوتبال هندوراس و السالوادور افتاد. نتیجه آن اختلافات فوتبالی به جنگی چهار روزه بین دو کشور انجامید که دو هزار کشته بر جا گذاشت. درگیری سرزمینی بین دو کشور نزدیک به 30 سال تداوم داشت و به قطع روابط دیپلماتیک دو کشور در همه ‌زمینه‌ها انجامید تا اینکه این دو تیم در رقابت‌های انتخابی جام‌جهانی به عنوان رقیب به مصاف هم رفتند و اختلافات شعله‌ور شد. دیگر موردی که خون‌ریزی کمتری داشت، مربوط به رقابت‌های هاکی روی یخ است؛ رقابت‌هایی که بلوک شرق و غرب را مقابل هم قرار داد، آن‌هم در دوران جنگ سرد. این موضوع باعث شد بسیاری از رقابت‌های مهم از سوی کشورهای مختلف تحریم شوند: اشغال مجارستان در سال 1957 کاری کرد که آمریکا و کانادا قید حضور در رقابت‌های جهانی هاکی در مسکو را بزنند. بعد از آن در سال 1962 به‌خاطر ساخت دیوار برلین، جمهوری دموکرات آلمان اجازه نیافت در رقابت‌های جهانی به مصاف آمریکا برود. در دهه 70 و 80 بعد از تلطیف روابط بین بلوک‌ها مسابقات بسیاری بین شوروی سابق با آمریکا یا کانادا برگزار شد تا اینکه بالاخره نوبت به مسابقه مشهور «معجزه روی یخ» رسید که برخلاف انتظارها، آمریکایی‌ها در بازی‌های المپیک توانستند شوروی سابق را شکست دهند. بازی‌های المپیک و دیپلماسی هم‌زمان با برگزاری رقابت‌های مختلف جهانی که در سطوح گوناگون نقشی پررنگ در دیپلماسی ایفا کرده انجام بازی‌های المپیک هم نقش مهمی در دیپلماسی داشته است؛ سال 1896 بود که پی‌یر کوبرتن، اولین رئیس کمیته بین‌المللی المپیک در کنفرانسی خبری صحبت‌های مهمی را مطرح کرد که به نقش و تأثیر ورزش بر مشکلات اجتماعی و سیاسی تأکید داشت. با این‌حال در جریان جنگ سرد المپیک هم تحت‌تأثیر قرار گرفت؛ آمریکا بازی‌های المپیک مسکو را تحریم کرد و بعد روسیه بازی‌های لس‌آنجلس را. اعتراضات سیاسی هم در بازی‌های المپیک تأثیر بسیار زیادی داشت و ورزشکاران با نمادهای مختلفی به وضع اجتماعی و سیاسی موجود در کشورشان اعتراض کردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.