اخلاق در عصر رسانهها
«اصلا هول نكنيد. بالاخره يك روز صبح تصميم گرفتم از پنجره اتاقم بپرم. در اين كشور حتي يك خودكشي موفق هم راحت نيست. انگار يككم بابت شكستم خوشحالم، اما فقط خدا ميداند چرا. ولي هميشه ميشود بابت چيزهاي عجيبوغريب خوشحال شد... هيچوقت در زندگيام توقع شكست نداشتم. من در مقام يك انقلابي شكست خوردم... و وقتي به آن فكر ميكنم، حتي زماني كه معتاد شدم- روزي از روزها اين لذت به سادگي همراه با شوهرم از دستم رفت». اين شروع نمايشنامه «رستاخيز» آرتور ميلر است كه مدتي است با ترجمه شيما الهي توسط نشر چترنگ منتشر شده است. آرتور ميلر نمايشنامهنويس و نويسنده شهير آمريكايي است كه در سال 1915 متولد شد و امروز بسياري از نمايشنامههاي او شهرتي جهاني دارند. در ميان نمايشنامههاي آرتور ميلر، «آواي رستاخيز» جزو آثار متأخر اوست كه اولينبار در آگوست 2002 در تئاتر گوتري ميناپوليس به روي صحنه رفت. «آواي رستاخيز» نمايشنامهاي است با شش صحنه و يك پيشدرآمد و با ده شخصيت. مكان نمايشنامه نيز آنطور كه در ابتداي آن آمده، مكانهاي متعدد در كشوري دوردست است. «آواي رستاخيز» از نمايشنامههاي مهم و تأثيرگذار ميلر بهشمار ميرود و آنطور كه در توضيحات خود كتاب آمده، نمايشنامه از دل يك پرسش اساسي شكل ميگيرد؛ اينكه «اگر مسيح در دنياي امروز ظهور ميكرد چه اتفاقي ميافتاد». «آواي رستاخيز» يك كمديتراژدي است كه روايتي از وضعيت متزلزل اخلاق در عصري كه رسانهها بر بسياري از جنبههاي زندگي حاكماند ارائه ميدهد: «در كشوري نامشخص در آمريكاي لاتين ژنرال فليكس باريوز فرمانده فراري انقلاب را دستگير كرده است. شايعاتي مبنيبر معجزاتي از سوي اين مبارز انقلابي، كه با نامهاي مختلفي شناخته ميشود، وجود دارد. ژنرال قصد به صليبكشيدن او را دارد و حق پخش تلويزيوني آن به قيمت گزافي به شبكهاي آمريكايي فروخته شده است». نقد جامعه كالايي و مصرفي در جهان سرمايهداري موضوعي است كه در بسياري از آثار ميلر موردتوجه قرار گرفته و در «آواي رستاخيز» هم وجهي ديگر از اين ماجرا به تصوير كشيده شده است. در ديالوگ ابتدايي نمايشنامه كه بخشي از آن را در آغاز خوانديم، جنين كه يكي از شخصيتهاي نمايشنامه است خطاب به تماشاگران حرف ميزند. در بخشي ديگر از اين ديالوگ ميخوانيم: «ما اينجا بدجور به يك انقلاب نياز داريم. اما آن داستاني ديگر است. دلم نميخواهد ناله بكنم. راستش را بخواهيد حالا پس از مرگم، يا بهتر است بگويم پس از مرگ تقريبي و بازگشت دوبارهام به زندگي بيشتر احساس خوشحالي ميكنم. درد موضوع ديگري است؛ اما خب نميشود كه همهچيز را با هم داشت. پريدن از پنجره تجربه خيلي جالبي بود. يادم است موقع سقوط از طبقه سوم گذشتم و حس باشكوه رهايي تمام وجودم را پر كرد. مثل همانموقع كه در مدرسه بارنارد بودم و يكروز شنبه به جزيره كاني رفتم و سوار ترنهوايي شدم و چنان فرود آمدم كه انگار ديگر هرگز قرار نيست اوج بگيرم. اينبار خبري از اوجگرفتن نبود و با هوا يكي شدم، احساس كردم شفاف شدهام و همهچيز را مثل كركس، شبيه ببر واضح و شفاف ميديدم. از كنار درخت نوراي غولپيكرمان، كه لاشخوري جوان روي شاخهاش نشسته بود و شپشهايش را ميكشت، گذشتم. وقتي از طبقه دوم رد شدم، ابري به شكل پيانويي بزرگ بالاي سرم ديدم. تقريبا ميتوانستم مزهاش را توي دهانم حس كنم. بعد تركهاي پيادهرو را ديدم كه به من نزديك ميشد و چوب بستنياي كه لكه كمرنگ شكلات رويش بود. و هرچه كه ديدم عجيب به چشمم ارزشمند بود و براي لحظهاي فكر كردم به خدا باور دارم؛ يا حداقل به چشمهايش، يا چشمهايي كه همهچيز را دقيق زيرنظر داشت. پدرم برگشته كه كمك كند. دارم سعي ميكنم قدردان نگرانيهايش باشم، آنهم بعد اينهمه سال. مثل خيلي از ديوانهها گاهي ايده ابلهانه خاصي به ذهنش ميرسد. حالا هم با اينكه خودش فيلسوف است، معتقد است كه بايد بيخيال فكرهايي بشوم كه فقط به افكار ديگر ختم ميشوند. در عوض بايد روي مسائل واقعي و عيني تمركز كنم. ميگويد روسها از تمام انسانهاي تاريخ بيشتر عقيده و نظر داشتند آخر سر هم به فنا رفتند. اما آمريكاييها هيچ ايده و نظري نداشتند و پشت سر هم موفقيت نصيبشان شد. دارم سعي ميكنم هيچعقيدهاي نداشته باشم. پاپا شبيه كشورمان است؛ كشتي شناوري كه هيچكس نميداند مقصدش كجاست- نروژ، جاوه يا لسآنجلس؟ تنها ايمان داريم گنجي كه در نهان ميبوسيم و به آن عشق ميورزيم مرگ است».برخي نمايشنامههاي آرتور ميلر عبارتند از: «همه پسران من»، «مرگ فروشنده»، «بوته آزمايش»، «چشماندازي از پل»، «خاطرهاي از دو دوشنبه»، «پس از سقوط»، «حادثه در ويشي»، «قيمت»، «خلقت جهان و ديگر كارها»، «ساعت آمريكايي»، «ارتباطات آقاي پيتر» و «پايان تصوير».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.