|

فکر و عمل سیاسی اکتبر

گروه اندیشه: انقلاب اکتبر همواره نام پیروزی بوده است. چه آن را گرامی بداریم و چه از آن بدمان بیاید، این نکته‌ای انکارناپذیر است: اکتبر 1917 نام انقلاب را به نام پیروزی گره زد. بدین‌ترتیب باور انقلابی در فرم مدرن آن زاده شد. از آن پس، انقلاب اصیل همواره یک انقلاب پیروزمند است. ارتباط میان این‌دو پیش‌فرض بازاندیشی در این انقلاب است. بدیع‌بودن این پیکربندی بین انقلاب و پیروزی تاکنون فراموش شده. مسلما قرن نوزدهم زیر سایه انقلاب سپری شد، خواه ترس از انقلاب و خواه امید به وقوع آن. انقلاب فرانسه به‌تنهایی ایده‌ای پیش کشید از اینکه یک انقلاب پیروز در اروپا چه شکلی است. گرچه این انقلاب راه را برای امپراتوری باز کرد، مدافعان و مخالفان همگی تصدیق می‌کنند که تا انتهای جریان طبیعی خود پیش رفت. در نتیجه، انقلابیون قرن نوزده همچنان رو به انقلاب فرانسه داشتند. این انقلاب در حکم الگویی بود از شکست و سرخوردگی توأم با آن، خیانت‌های مدام و ماخولیا. سال 1848 آغاز دوران ماتم بود. و کمتر از ربع قرن بعد، کمون پاریس بار دیگر آغازگر انقلاب بود. ولی در اکتبر 1917 درست عکس این روند اتفاق افتاد. ازین پس، انقلاب نه فقط می‌توانست پیروزمند باشد بلکه می‌توانست مدعی پیروزی تمام‌عیار باشد، و در کل جامعه دگرگونی به بار آورد. مارکس در کتاب «درباره مسأله یهود» میان انقلاب اجتماعی و انقلاب سیاسی تمایز قائل می‌شود. مناسبت و اهمیت انقلاب 1917 بسیار روشن است: این نخستین انقلاب به‌واقع اجتماعی بود که صرفا محدود نبود به تغییرشکل سیاسی بلکه هدف آن «رهایی کل بشر» بود. انقلاب 1917 فقط به تغییر ساختار و توزیع قدرت سیاسی بسنده نکرد، بلکه نفس ساختار پایه‌ای روال‌های اقتصادی و اجتماعی را دگرگون کرد. انقلاب 1917 ما را با سؤالی مواجه می‌کند: چگونه می‌توان در فرمی کاملا متفاوت به هدف انقلابی‌کردن حیات اجتماعی رسید؟ اهمیت کنونی و مناسبت انقلاب 1917 برای ما دقیقا همانی است که برای روسیه زمان خود بود. این انقلاب صراحتا به پارادوکس خود رهایی اشاره می‌کرد، پارادوکسی که همه مبارزات رهایی‌بخش قبل و بعد از آن گرفتارش بوده‌اند. این پارادوکس که سوژه انقلاب تنها درون فرایند خود انقلاب و از طریق آن ظهور می‌کند. اقدام انقلابی بایست خودش عامل خود را به بار بیاورد. انقلاب 1917 آزمون بارزی از این پارادوکس است و منطق دوری آن را به صحنه می‌آورد. صدسال پس از اکتبر 1917 این انقلاب کماکان محمل فکر و عمل سیاسی است. پرونده حاضر به اجمال به بررسی برخی جنبه‌های این انقلاب می‌پردازد. به جز گفت‌وگو با اکبر معصوم‌بیگی، مابقی مقالات برگرفته از شماره ویژه مجله Crisis and Critique است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.