سايه ترامپ و پوتين بر سر اروپا
پيروز ايزدي.كارشناس اروپا
هرچند اروپا در سال ١٣٩٦ شاهد بهبود رشد اقتصادي، کاهش ميزان ورود مهاجران از خاورميانه و شمال آفريقا و تضعيف موج پوپوليسم با توجه به عدم موفقيت احزاب پوپوليستي بهويژه در فرانسه و هلند بود، اما همچنان با مشکلات عديدهاي دستوپنجه نرم کرد. بحران امنيتي ناشي از نگراني کشورهاي حوزه بالتيک و اروپاي شرقي از تهديد نظامي روسيه، به ويژه با توجه به تأکيدات ترامپ در زمينه ضرورت تقبل مسئوليتهاي بيشتر در زمينه امور دفاعي و افزايش هزينههاي نظامي و تمايل بيشتر به انزواگرايي در سياست خارجي آمريکا، لزوم تقويت اتحاد دفاعي و امنيتي را در اروپا بيش از پيش گوشزد کرد و به انعقاد يک پيمان جديد همکاريهاي دفاعي اروپا (PESCO) به منظور افزايش سهم هزينههاي تحقيق و تکنولوژي دفاعي و افزايش بودجههاي دفاعي منجر شد. مبارزه با تروريسم لزوم انجام هماهنگيهاي اطلاعاتي و امنيتي در ميان کشورهاي اروپايي را ايجاب کرد و در کنار آن مسائل مرتبط با جذب مهاجران در بدنه اصلي جوامع اروپايي و جلوگيري از طرد و به حاشيه راندهشدن آنان را مطرح کرد که ميتوانست زمينهساز ترويج گرايشهاي افراطي در ميان آنان و توسل آنان به خشونت باشد. شکافهاي موجود در ميان کشورهاي شمال و جنوب اروپا درخصوص سياستهاي مالي و ميان کشورهاي شرق و غرب اروپا در زمينه رعايت حکومت قانون تداوم يافت. بحران جمعيتشناختي به دليل نرخ پایين زادوولد و مشکلات ناشي از آن به لحاظ تأمين نيروي کار و فشار بر صندوقهاي بازنشستگي همچنان دورنماي تيره و تاري را براي اتحاديه اروپا رقم زد. مشکلات مربوط به اتخاذ يک سياست مهاجرتي که بتواند هم از مشکلات کشورهاي جنوب اروپا مانند يونان و ايتاليا که محل ورود اوليه مهاجران است بکاهد و هم ملاحظات کشورهاي شرق اروپا را که حاضر به پذيرش سهميههاي تعيين شده براي آنان نيستند در نظر بگيرد، همچنان حل ناشده باقي مانده است. موضوعات مربوط به آينده منطقه يورو و ايجاد اتحاد بانکي و مالي و ساختار مجدد اتحاديه با توجه به اختلافات موجود بر سر ايجاد مکانيسمهايي براي کمک به بازپرداخت بدهي ها، تضمين مشترک سپردهها و انتشار اوراق بهادار اروپايي که با مخالفت کشورهاي شمال مانند آلمان و هلند روبهرو شد که از هرگونه انتقالات مالي که با مخالفت رأيدهندگان روبهرو ميشد، ابا داشتند و نيز اصرار کشورهاي شمال در زمينه انجام اصلاحات ساختاري در اقتصادهاي کشورهاي جنوب از طريق اتخاذ سياستهاي رياضتي و کاهش کسر بودجه همچنان در سال گذشته در اروپا مورد بحث قرار داشت؛ مسئله کسري دموکراتيک در اتحاديه اروپا و ضرورت تقويت نهاد پارلمان اروپايي نيز از جمله چالشهايي است که همچنان روياروي اتحاديه اروپا قرار داشت. مخالفت با اتحاديه اروپا در ميان بخشهايي از مردم و بهويژه کساني که به دليل جهانيشدن و صنعتيزدايي، در مناطق و بخشهاي پيراموني زندگي و فعاليت ميکنند که با اقتصاد جهاني چندان گره نخوردهاند و اغلب به دليل تحصيلات پايين از مهارتهاي لازم براي جذب در اقتصاد جهاني برخوردار نيستند، تداوم پيدا کرد. مذاکرات مربوط به برگزيت و آينده روابط بريتانيا با اتحاديه اروپا به ويژه با توجه به ملاحظات مربوط به روابط ويژه ميان ايرلند شمالي و جمهوري ايرلند ادامه يافت و اين در حالي است که توانمندي نظامي قابل ملاحظه بريتانيا همکاري دفاعي با آن کشور را در شرايط موجود اجتنابناپذير کرده است. گرايشهاي گريز از مرکز در کشورهاي عضو اتحاديه اروپا در نتيجه تعميق بحرانهاي اقتصادي بهويژه در اسپانيا و به بنبست رسيدن دولت مرکزي اسپانيا در زمينه ارائه يک راهحل معتبر در اين خصوص با توجه به نتايج انتخابات منطقهاي در کاتالونيا و نيز وجود گرايشهاي مشابه در اسکاتلند در بريتانيا، ونتو و لمباردي در ايتاليا و کرس در فرانسه از ديگر چالشهايي بود که برخي کشورهاي اروپايي با آن دستبهگريبان بودند. همچنين، با وجود شکست احزاب پوپوليست در انتخابات هلند و فرانسه، اين احزاب با بهرهبرداري از مسائل هويتي، امنيتي و اقتصادي توانستند در آلمان و اتريش به موفقيتهايي دست يابند به گونهاي که در آلمان حزب آلترناتيو براي آلمان (AfD) براي نخستين بار با کسب حدود ١٣ درصد آرا به پارلمان فدرال (بوندستاگ) راه يافت و در صورت شکلگيري يک ائتلاف بزرگ ديگر در آلمان به عنوان اصليترين حزب مخالف فعاليت خواهد کرد و حزب آزادي اتريش توانست به عنوان شريک ائتلافي وارد کابينه اين کشور شود. همچنين گفتني است که جريان پوپوليستي در کشورهاي شرق اروپا و از جمله در لهستان، مجارستان و جمهوري چک با قدرت بيشتري يکه تازي ميکند و آخرين نمونه بارز آن در اواخر سال ٩٦، پيروزي ميلوش زمان در انتخابات رياست جمهوري چک بود. در سال ١٣٩٦، واگرايي بين اروپا و آمريکا با پيروزي ترامپ ابعاد تازهاي يافت و دو طرف بر سر مسائلي مانند خروج آمريکا از توافقنامه اقليمي پاريس، برجام و رقابت اقتصادي با يکديگر اختلافات عمدهاي پيدا کردند. در اين ميان، با توجه به عقبنشيني آمريکا از ايفاي نقش فعال در امور بينالمللي، اشتغال آلمان به مسائل داخلي و تشکيل دولت ائتلافي و گرفتاريهاي بريتانيا در ارتباط با خروج از اتحاديه اروپا، فرصت براي نقش آفريني و تحرکات ديپلماتيک بيشتر فرانسه در اروپا و در صحنه بينالمللي به رهبري امانوئل مکرون فراهم شد. مکرون که توانست با طرح ايدههاي نو و فراتررفتن از تقسيمبندي سنتي چپ و راست، جريان راست افراطي را در کشور خود شکست دهد، اکنون خود را ميراث دار دوگل و ميتران ميداند و تلاش ميکند با انرژي فراوان از يک سو به ارتقاي نقش بينالمللي فرانسه بپردازد و از سوي ديگر با ابتکارات خود همگرايي اروپايي را تقويت کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.