سال ترامپ، سال تغييرات
اميرعلي ابوالفتح.كارشناس آمريكا
همواره تغيير دولت در ايالات متحده با تغييرات در جهتگيريها، اولويتها و برنامهها همراه بوده است؛ بهويژه اگر تغيير دولت با تغيير حزبي نيز همراه باشد. بااينحال، شايد در چند دهه گذشته، هيچگاه به اندازه انتقال قدرت از دولت دموکرات باراک اوباما به دولت جمهوريخواه دونالد ترامپ، جهتگيريهاي کلان دولت ايالات متحده آمريكا تغيير نکرده است. علت اين تحول، در ماهيت انتخابات سال 2016 آمريكا نهفته است. در اين انتخابات، فقط رئيسجمهوري يا حزب حاکم بر قوه مجريه تغيير نکرد، بلکه نظام سياسي- فکري ايالات متحده از ماهيت تدافعي وضع موجود، به ماهيت تهاجمي تغيير وضع موجود، تغيير يافت. مردم خسته از وضع موجود، در سال 2016 به مردي دل بستند که به جنگ تشکيلات حاکم آمده بود و از تغيير در همه ابعاد زندگي، از وضعيت اقتصادي - معيشتي تا وضعيت نژادي، فرهنگي و وضعيت سياسي سخن ميگفت. اين مرد- دونالد ترامپ - آمده بود تا «آمريكا را دوباره شکوهمند کند»؛ درحاليکه رقيب او، هيلاري کلينتون، تأکيد داشت: «ايالات متحده همين الان نيز شکوهمند است». با توجه به چنين جدال فکري و پيروزي نماينده جريان تجديدنظرطلب در انتخابات سال 2016، میشد پیشبینی کرد ايالات متحده در دوران رياستجمهوري دونالد ترامپ تا چه اندازه تغيير کند. اتفاقا بيشترين تغييرات نیز در سال نخست رياستجمهوري ترامپ متصور بود که آن نيز رخ داد. در اين مدت، مفهوم هويت آمريكايي، ارزشهاي آمريكايي، اولويتهاي آمريكايي و دستور کار آمريكايي دچار تحول شد. آمريكاي سال 2017 ديگر آمريكاي مهربان و پذيراي مهاجران نبود. رئيسجمهوري منتخب اکثريت ملت آمريكا، با گردش نوک يک قلم، 150 ميليون تبعه هفت کشور مسلمان را از ورود به خاک آمريكا منع کرد و وعده او براي ساخت ديواري عظيمتر و نفوذناپذیرتر از ديوار برلين در مرز مشترک آمريكا و مکزيک، با حمايت ميليونها آمريكايي همراه شد. از ديد مليگرايان آمريكايي که ترامپ آنان را نمايندگي ميکند، آمريكايي واقعي، آمريكايي سفيدپوست چشمآبي اروپاييتبار است و سياهان، لاتينتبارها و مسلمانان يا «جنايتکار» و «بيمار جنسي» هستند يا تروريستهایی که از کشورهايي آمدهاند كه شبيه «چاه توالت»اند. البته هرکدام از اين اتهامات و توهينها که از زبان ترامپ خارج شده، موجي از خشم و اعتراض را به همراه آورده است؛ بااينحال، هنوز با اين ادبيات نژادپرستانه رئيسجمهوري آمريكاست؛ زيرا جامعه آمريكا در کليت خود در آستانه غلتيدن مجدد به دوران احياي نژادپرستي و بيگانهستيزي قرار دارد. بسياري از ارزشهاي آمريكايي مانند آزادي بيان، آزادي تجمعات و آزادي مطبوعات نيز در سال گذشته با تهديد و تحديد مواجه شدهاند. ترامپ با ابداع واژه «اخبار جعلي»، به جنگ رسانهها رفت و رسانهها نيز رئيسجمهوري آمريكا را فاشيست و ديکتاتور خطاب کردند. تجمعات اعتراضي به وضعيت نژادي در آمريكا -در شهر شارلوتزويل- به خشونت کشيده شد و نژادپرستان با اتکا به قدرت رئيسجمهوري آمريكا، به نمايش قدرت پرداختند. افول ارزشهاي آمريكايي، به اخلاق عمومي نيز سرايت کرد؛ تاجاييکه سال 2017 سال خيزش عمومي جامعه عليه آزار جنسي از سوي مردان قدرتمند لقب گرفت و حتي تا مرحله تأثيرگذاري بر انتخابات ويژه سناتوري ايالت آلاباما و کاهش کرسي جمهوريخواهان در سناي ايالات متحده نيز پيش رفت. ناتواني در تغيير قانون بيمههاي درماني مقرونبهصرفه، موسوم به «اوباماکر» و توانمندي در تغيير قوانين مالياتي، از ديگر جنبههاي تقابل جريان مدافع وضع موجود با جريان مخالف وضع موجود بود که در نهايت به کسب پيروزي براي هر دو جريان انجاميد. اين در حالي بود که دونالد ترامپ، علاوه بر بهرهمندي از مزاياي قدرت در سمت رياستجمهوري، از عواقب آن نيز بيبهره نماند؛ تاجاييکه در کانون جنگ تمامعيار سياسي ميان جهانگرايان روسستيز و مليگرايان روسپسند قرار گرفت. مليگرايان تجديدنظرطلب تلاش کردند در سياست ضديت با روسيه تغييراتي ايجاد كنند و ولاديمير پوتين را از فردي در جايگاه رقيب به فردي در جايگاه شريک تبديل کنند. با اين اقدام، جهانگرايان خشمگین که قدرتنمايي روسيه پوتين را مغاير حفظ هژموني ايالات متحده قلمداد ميکنند، به جنگ کاخ سفيد آمدند و پرونده تباني ترامپ و نزديکانش را با روسها مطرح کردند. اين نبرد که درحالحاضر به نفع جهانگرايان روسستيز در جريان است، پايههاي سياست و حکومت در آمريكا را لرزاند و نهادهاي قدرت را در معرض آزمونی جدي قرار داد. اگر ريچارد نيکسون به سوءاستفاده از قدرت و بيل کلينتون به دروغگويي در يک رسوايي اخلاقي متهم شدند، اينبار دونالد ترامپ جادهصافکن مداخلات خارجي، آنهم از طرف «دشمني» مانند ولاديمير پوتين، در روند دموکراسي آمريكايي معرفي شده است. تعيينتکليف اين پرونده ميتواند يکي از حساسترين و مهمترين تحولات سياسي، حقوقي و امنيتي ايالات متحده در سال 2018 باشد. جهتگيري خارجي ايالات متحده آمريكا با تسلط مليگرايان آمريكايي بر دولت، در پي آغاز رياستجمهوری دونالد ترامپ در سال 2017 تغيير کرد. تا آن مدت، بينالمللگرايي مشارکتجويانه، سرلوحه سياست خارجي آمريكا قرار داشت؛ البته در تمام سالهاي پس از جنگ جهاني دوم، آمريكاييها هرگاه منافع ملي آمريكا را بر مصلحت بينالمللي ارجح تشخيص ميدادند، در عمل به يکجانبهگرايي و ناديدهگرفتن خواست جامعه بينالملل، ترديدي به خود راه نميدادند؛ بااينحال، از اعتراف به يکجانبهگرايي نيز سر باز ميزدند تا وجهه آمريكا در بين متحدان اين کشور خدشهدار نشود. اما براي مليگرايان آمريكا، حتي پایبندي لفظي به بينالمللگرايي مشارکتجويانه نيز اقدامي مغاير با منافع ملي ايالات متحده قلمداد ميشود و در این نگرش، عمل به شعار «نخست آمريكا» بايد در تمام حوزههاي بينالمللي به اجرا گذاشته شود. به همين دليل، دولت دونالد ترامپ به عنوان نماينده جريان مليگراي آمريكايي، از پيمان اقليمي پاريس خارج شد، پيمان مشارکت ترانسپاسیفيک را کنار گذاشت، عمدهترين نهاد علمي و فرهنگي سازمان ملل -يونسکو- را ترک کرد و از اجراي يکي از عمدهترين توافقهای مهاجرتي سازمان ملل سر باز زد. دولت ترامپ در سراسر سال 2017 تلاش کرد برخي از مهمترين توافقهای بينالمللي و منطقهاي را که مغاير منافع ايالات متحده توصيف ميکند، تغيير دهد. به عنوان مثال، ترامپ تغيير در بزرگترين بازار مشترک جهان -پيمان تجارت آزاد آمريكاي شمالي، نفتا- را خواستار شد و سياست حمايتگرايانه تجاري را در دستور کار دولت خود قرار داد. رئيسجمهوري آمريكا همچنين تهديد کرد در قراردادهاي تجاري با کشورهايي مانند ژاپن، کرهجنوبي و چين تجديدنظر خواهد کرد تا به گفته او، در مفاد غيرمنصفانه آنها عليه کارگران آمريكايي تغيير حاصل شود. برخورد با توافقهای بينالمللي در دولت ترامپ، فقط به موضوعات اقتصادي و تجاري محدود نماند. رئيسجمهوري آمريكا در يک سال بارها تهديد کرد اين کشور را از توافق هستهاي با ايران خارج خواهد کرد و بدون ذرهاي نگراني از خشم عمومي، قدس را به عنوان پايتخت اسرائيل به رسميت شناخت. البته اتخاذ موضع بهاصطلاح قدرتمندانه در عمل به شعار «نخست آمريكا»، در سال 2017 نشانههاي کمسابقهاي از انزواي ايالات متحده را به نمايش گذاشت؛ بهويژه زماني که اکثريت کشورهاي عضو سازمان ملل با وجود هشدار واشنگتن به قطع کمکهاي مالي خود، عليه تصميمي -بهرسميتشناختهشدن قدس به عنوان پايتخت اسرائيل- رأي دادند که به موضوعي حيثيتي براي شخص رئيسجمهوري آمريكا بدل شده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.