راه طولاني صلح خاورميانه
محمد ايراني.مديرکل خاورميانه و شمال آفريقاي وزارت خارجه
با اطمينان ميتوان گفت اخبار نظام بينالملل در سال جاري متوجه منطقه بسيار مهم و استراتژيک خاورميانه بود. آنچه ميتوان به صراحت به آن اذعان كرد، اين است که به دليل اهميت ژئوپليتيکي و ژئواستراتژيکي خاورميانه ديناميك تحولات در دو حوزه سياسي و امنيتي در اين منطقه به هم خورد. کانون بحران منطقه که به نوعي بسياري از بازيگران خرد و کلان را به خودش مشغول كرد، منازعات سوريه و سپس يمن بود و همچنان اين محوريت ديالكتيکي وجود دارد. يکي از نکتههاي مهم هارتلند خاورميانه، ورود و نقشآفريني بازيگران مختلف است که هر کدام به طور طبيعي منافع و سهمخواهي خود را دنبال ميکنند. هر چه بازيگران بيشتري وارد صحنه شوند، افق تيرهتر و سرنوشت منازعات پيچيدهتر رقم خواهد خورد. سهم بازيگران بينالمللي در اين بحرانها و اين روياروييها به اندازه بازيگران منطقهاي و محلهاي نبوده است. يک بار ديگر به اتفاق صحنه را مرور ميکنيم: در خلال سال 96 در حوزه نظامي وضعيت بحراني دولت مرکزي سوريه نسبت به گذشته بهبود يافت. ديگر بحث کنارهگيري بشار اسد با فشار نظامي منتفي شد، اگرچه تلاشها براي حذف او از طرق سياسي و فشار نرم همچنان ادامه دارد. همچنين پيشرويهاي ارتش سوريه و متحدانش توانست بخشهاي زيادي از خاک اين کشور را برگرداند و حوزههاي مرکزي و جنوبي را به سود خود تثبيت کند که به همين لحاظ در مذاکرات سياسي سهم خود و همپيمانانش افزايش يابد و دست برتر را پيدا کنند. اما اين را هم ميدانيم که رويارويي در صحنه سوريه صرفا منازعه نظامي نيست. در محور سياسي، بازيگران غيرمنطقهاي در قياس با گذشته به مراتب فعالتر شدهاند. ايالات متحده آمريکا و برخي دولتهاي اروپايي که تا پيش از اين سهم زيادي در تحولات سياسي سوريه نداشتند، بهويژه در ششماهه دوم سال 96 تلاشهاي زيادي در زمينه نقشآفريني سياسي مربوط به پرونده سوريه كردند و هر چه آمريکاييها در مذاکرات خود با روسيه از موضع بالاتر نسبت به گذشته اين تحولات را دنبال کردند، فرانسويها با ارائه طرحهايي درصدد جذب بيشتر مخالفان دولت و البته با نيمنگاهي به همپيمانان دمشق برآمدند که البته خودشان آن را مديون سياستهاي رئيس جديد يعني آقاي امانوئل مکرون ميدانند. به هر صورت با دخالت نظامي ترکیه در عفرين سوريه، بار ديگر وضعيت در شمال اين کشور دستخوش تحول شده و وضعيت نامعلومي را به نمايش گذاشته است. احتمال گرفتاري ترکها که منافع سياسي خود را ملتزم به محور ايراني_روسي ميدانند، در محور نظامي اين گرفتاري احتمالي وارد بود. شمال سوريه و بخشهاي کردنشين آن دچار شرايط پيچيدهاي شده که البته کمترين نقش را در آن دولت مرکزي دارد. استمرار اين روند افق تحولات را بيش از گذشته تيره و تار نشان میدهد؛ پس بايد گفت هر چه در صحنه ميدان، اوضاع و احوال ارتش همراه با همپيمانان روسي و ايراني خود اميد را به اين محور بازگردانده، اما در صحنه سياسي وضعيت همچنان پيچيده و مبهمتر از گذشته است. بحران سوريه بحراني نيست که در آن فقط يک طرف تعيينکننده نهايي باشد. در واقع رسيدن به ساحل ثبات و بازگشت آرامش به تمامي جغرافياي سوريه نيازمند ارادهاي جمعي است، ارادهاي که حتما قادر نخواهد بود از طريق لولههاي تفنگ خود را بر سرنوشت سوريه تحميل کند، بلکه حاصل توافق و تفاهم سياسي است. بنابراين بايد راهي طولاني در پيش باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.