|

بحران سیستمی

«اقتصاد ايران بحراني است»؛ اين گزاره را بارها از سوي مسئولان شنيده‌ايم و بارها هم راه‌حل‌هاي مختلفي براي آن مطرح شده است اما ريشه اين بحران كجاست؟ كارشناسان بر اين عقيده‌اند كه بحران اقتصاد امروز ایران سیستمی شده است؛ یعنی برای حل آن باید کل سیستم‌ها به‌طور هماهنگ وارد عمل شوند. آنچه مشکل اقتصاد ایران را به حيطه سیاسی هم کشانده، پنج شوک بزرگ است که از اواخر دولت نهم پدیدار شد و در اواخر دولت دهم به اوج خود رسید. سیبل این شوک‌ها تولید بود و با نشستن یک‌به‌یک آنها بر مدار این سیبل، چرخ‌ها کم‌کم از حرکت باز ایستاد. نخستین شوکی که بر بدنه تولید ایران نشست، شتاب بی‌حساب واردات کالا بود. رقم‌هایی که تا پیش از سال 1384 از 30 میلیارد دلار تجاوز نمی‌کرد، در فاصله کوتاهی حتی به صد میلیارد دلار هم رسید. هنوز تولید از زیر ضربات واردات بلند نشده بود که با شوک بزرگ‌تری با نام هدفمندسازی یارانه‌ها مواجه شد. این شوک توانست در برخی موارد قیمت‌ها را تا 400 درصد افزایش دهد و هزینه تولید را با رشد بی‌سابقه‌ای مواجه کند. در ادامه شوک دیگری بلافاصله به‌تبع سیاست‌های بین‌المللی و البته سیاست‌های داخلی تثبیت قیمت، به بار نشست و نرخ ارز از 900 تومان به چهارهزار تومان افزایش یافت. این سه شوک توانست تولید را از رونق خارج کرده و دوره طولانی رکود را آغاز کند اما دو اقدام دیگر دولت دهم، آن هم در چند ماه پایانی دوره‌اش، نیمه‌جانِ تولید را هم گرفت. یکی از این اقدامات که به‌عنوان چهارمین شوک می‌توان از آن نام برد، واگذاری‌های دقیقه 90 احمدی‌نژاد در قالب رد دیون بود. بیش از 80 درصد واگذاری‌ها در دولت او در همان سه ماه پایانی صورت گرفت. اگرچه دولت وقت با این کار در نظر داشت شاخص عملکرد خصوصی‌سازی را بالا ببرد اما نتیجه این اقدام سپردن شرکت‌ها به دست بخش‌های غیرمتخصص و نهایتا ناکارآمدشدن و افت شاخص‌های آنها شد. شوک آخر هم استخدام‌های بی‌ضابطه‌ای بود که برای کم‌کردن نرخ بی‌کاری در دستور کار برخی شرکت‌ها و سازمان‌های دولتی قرار گرفت. استخدام افراد غیرمتخصصی که علاوه بر بار مالی‌ای که برای این شرکت‌ها به همراه داشت، به دلیل غیرمتخصص‌بودن افراد عملکرد شرکت‌ها را نیز تحت‌تأثیر قرار داد. شوک‌های نامبرده اقتصاد را دچار بحرانی کرد که با تصمیمات تک‌قوه‌ای و غیرفراگیر رفع‌شدنی نیست. اینکه سیاست‌های تک‌بعدی و تزریق پول برای حرکت‌دادن بنگاه‌های کوچک و نهایتا اقتصاد کشور چقدر می‌تواند چاره حل مشکلات اقتصاد باشد، در صفحات پیش‌رو تحلیل شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.