دولتمردان چگونه با مردم سخن ميگويند
روزبه کردونی.پژوهشگر سیاستگذاری
بحران (Crisis) بر اساس تعاريف تحتاللفظي عبارت از شرايط سختي است که بايد در آن تصميم مهمي اتخاذ شود؛ مثلا زمان تغيير حال بيمار از حالي به حالي (يا بهتر يا بدتر)، آشفتگي و تغيير حالت ناگهاني و بالاترين مرحله يک جريان. آنچه ميتوان از اين تعاريف برداشت کرد، اين است که بحران، زمان تغيير و درعينحال زمان اخذ تصميمي مهم است. تصميمات مهم به صورت تودهوار اتخاذ نميشوند و معمولا نوآوران (Innovators) هستند که اين وظيفه خطير را بر خود روا ميدارند. بر اساس تئوري انتشار، پس از تصميمگيري نوآوران، اقليت زودپذير به اين تصميم رو ميآورند و پس از مدتي اکثريت زودپذير بهتدريج از تصميم دو گروه قبل تبعيت ميکنند. رهبران به گواهي تاريخ، کساني بودهاند که در شرايط بحراني تصميمي مهم گرفتهاند و با اصرار بر تصميم خود، بهتدريج تصميم خود را تبديل به جرياني عمومي کردهاند. اين رهبران بر اساس هدفي بزرگ به شکل يک ايمان تصميمي مهم گرفتهاند و ساير افراد را بر مبناي همين اعتقاد به مسيري جديد رهنمون کردهاند. نکته اما در نحوه بازگويي تصميم است که امکان ايجاد يک حرکت عمومي را فراهم ميآورد. مردم ابتدا از يک رهبر، هدفي بزرگ را ميشنوند و سپس شواهد عقلاني را به عنوان گواه آن هدف ميپذيرند. اين حرکت از چرا (هدف) به چه چيز (جزئيات امور واقع) است که تأثيري عميق برجا ميگذارد و دیگران را با تمام وجود به تصميم شما متعهد ميکند. تأثيرگذارترين سخنرانيهاي رهبران جهان نشان ميدهد موارد زير در آنها مشترک بوده است: استفاده از جملاتي قاطع براي بهرسميتشناختن مسئله/ بحران، برانگيختن همدلي از طريق سخنگفتن از سوی «ما»ي جمعي در برابر مشکلات، نشاندادن راهي جديد با تأکيد بر مسئوليت جمعي در جملاتي پرحرارت، اميدبخشي با استفاده از جملات تأکيدي، اعلام سازوکارها و برنامههاي کلي يا جزئي حل بحران، جمعبندي و برانگيختن مجدد احساس مسئوليت جمعي در قبال بحران. فيليپ زيمباردو و زنو فرانکو در پروژه پژوهشي معروف خود به اين موضوع پرداختند که قهرمانان چه ويژگيهايي دارند و تحت چه شرايطي ظهور ميکنند. از نظر اين دو، قهرمانگرايي چهار بُعد مستقل از هم دارد و شامل پويش و مطالبه ميشود، متضمن بخشي از خطر و ريسک پيشبينيپذیر و واقعي است، ميتواند فعال (اقدام) يا منفعل (مقاومت در برابر موضوع) باشد و ميتواند لحظهاي باشد يا زمان طولانيای تداوم داشته باشد. از نظر زيمباردو و فرانکو، تخيل قهرمانگرا از پنج اقدام تغذيه ميکند: ارزيابي انتقادي و دقيق هر موقعيتي که مستلزم اقدام قهرمانانه است، يادگرفتن سرسختي و نترسيدن از تضادهاي بينفردي در راستاي مقاومت در برابر قواعد غلط، تصورکردن سناريوهاي جایگزين آينده وراي وضع موجود (افق زماني گسترشيافته)، مقاومت در برابر وسوسه توجيهاتي که انفعال را موجه جلوه ميدهد، اعتقاد و اعتماد به اينکه ساير مردم نيز اهميت رفتار قهرمانگرايانه را همانطور که قهرمان درک کرده، خواهند فهميد. رهبران بزرگ و الهامبخش و همه سازمانها در جهان، در يک مسير فکر، عمل و ارتباط برقرار ميکنند و اين کاملا در جهت مخالف بقيه است. چرا؟ چگونه؟ چه چیز؟ سايمون سينک توضيح ميدهد: چرا بعضي سازمانها و بعضي رهبران ميتوانند الهامبخش باشند، جايي که ديگران نميتوانند. از روشنترين مسائل به طرف مبهمترين ميرويم؛ اما رهبران و سازمانهاي الهامبخش، صرفنظر از اندازه و صرفنظر از صنعتشان، همه ميانديشند، عمل ميکنند و ارتباط برقرار ميکنند؛ از درون به بيرون. موارد متعددي را ميتوان برشمرد که رهبران الهامبخش با سخنان و کلمات خود جامعه را به پيش بردهاند. فرانکلين روزولت در اولين نطق خود به مردمش ميگويد: «باور من اين است که تنها چيزي که بايد از آن ترسيد، خود ترس است». روزولت در ادامه ميگويد: در ساعات سياه زندگي ملتها و لحظات حساس از زندگي ملي، درک و حمايت مردم از دولت و رهبري صادق، شرط خروج از بحران است. در سال ١٩٤٠ چرچيل، نخستوزير انگلستان، خطاب به مردمش (همزمان با احتمال قريبالوقوع حمله نازيها به انگلستان) میگوید: «من اطمينان دارم اگر همه ما وظايف خود را بهدرستي انجام دهيم و هيچ چيز مورد بيتوجهي و فراموشي واقع نشود، آنگاه موفق خواهيم شد از سرزمين خود دفاع کنيم». برنامههاي جامع سياستمداران براي هيچکس الهامبخش نيست. سينک عنوان ميکند ما کساني را دنبال ميکنيم که رهبري ميکنند؛ نه به اين دليل که مجبوريم، بلکه به اين دليل که ميخواهيم. ما کساني را که رهبري ميکنند، دنبال ميکنيم؛ نه بهخاطر آنها، بلکه بهخاطر خودمان. اين همان کساني هستند که با «چرا» شروع ميکنند و اين توانايي را دارند که براي کساني که اطرافشان هستند، الهامبخش باشند يا کساني را پيدا کنند که براي آنان الهامبخش باشند. واقعيت اين است که بسياري از صاحبنظران بر اين باورند که مشکلات کنوني ايران از رهگذر راهحلهاي تکنيکي مرتفع نميشود. جامعه ايران به اميد و اميدآفريني نياز دارد. با اين وصف، بهتر آن است که رئيسجمهور و دولتمردان در مقام چهرههاي اميدبخش در جامعه حضور يابند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.