|

بساط بي‌بساطي

احمد غلامي.سردبیر

هر جمعه به‌واسطه مرتضي، يكي از پسرهاي خانواده ميهمان آنان بودم. سر ظهر سفره بزرگي پهن مي‌كردند و انواع خوراكي‌ها را توي آن مي‌چيدند و همه كنار سفره مي‌نشستند. بهترين باقالي‌پلوها و خورشت بادمجان‌ها و كشك بادمجان‌هاي دنيا را آنجا خورده بودم. دوغ‌هاي مادر، كه من هم ديگر به او مي‌گفتم مادر، حرف نداشت. پر از ادويه‌هاي مختلف بود كه بويش هوش را از سر مي‌برد. آنچه اين جمعه‌ها را جذاب مي‌كرد، سفره غذا نبود، آدم‌هاي آن بودند. پسرهاي خانواده كه شش نفر بودند با يك خواهر كه همان‌جا زندگي مي‌كرد. غذا را كه مي‌خوردند سفره جمع مي‌شد و زن‌ها مي‌افتادند به جان ظرف‌هاي كثيف و تلنبارشده توي ظرفشویی، يكي مي‌شست و يكي آب مي‌كشيد، يكي خشك مي‌كرد و زود تمام می‌شد. دختر خانواده در همين موقع مشغول تهيه چاي بود و تا زن‌ها دست از كار مي‌كشيدند و مي‌نشستند، سيني پر از چايِ تازه‌دم را مي‌آورد. آفتاب از پنجره مشرف به حياط به داخل اتاق مي‌تابيد و به همه چيز تلألويي خاص مي‌داد. شكم‌ها كه سير شده بود، اول بحث‌هاي سياسي درمي‌گرفت و چون به اختلاف‌نظر و دعوا مي‌كشيد اين بحث‌ها چندان پا نمي‌گرفت و با شوخي و خنده فيصله پيدا مي‌كرد. اما بحث درباره آينده و اينكه چه بايد كرد كه پول درآورد و اصولا الان چه كاري مي‌گيرد و پول توي آن است، مشتاقان بيشتري داشت. يكي دو تا از پسرها اصرار داشتند بايد زد توي كار بسازبفروشي و كار را هم بايد از همين خانه پدري آغاز كرد، جايي را براي آنان اجاره كرد و اين خانه فرسوده را كوبيد و ساختماني نو بنا كرد. در اين‌جور مواقع انتظار مي‌رفت پدر يا مادر واكنشي نشان دهند اما آنان ساكت زل مي‌زدند به پسرهايشان و منتظر حرف‌هاي بقيه مي‌شدند. پسراني كه پيشنهاد كوبيدن خانه را داده بودند، از موفقيت يكي دو نفر از رفقاي مشترك مثال مي‌زدند و ترجيع‌بند حرف‌هايشان اين بود: «مگر ما از آنها كمتريم، ما عرضه اين كارها را نداريم!» يكي از آن دو نفر عصباني ‌گفت: «شما بفرماييد!» پسر مخالف ‌گفت: «دست توي بسازبفروشي زياد شده، بايد زد توي كار مرغداري. اولويت همه آدم‌ها شكم‌شان است. تا آدم توي دنيا هست گوشت و تخم‌‌مرغ حرف اول را مي‌زند.» همه يكصدا گفتند: «برو بابا دلت خوش است. چيزي كه زياد است مرغ است و تخم‌مرغ. گول گراني‌اش را نخور، بالا و پايين مرغ دست خودشان است.» يكي ديگر از پسرها گفت: «بزنيم تو كار پرورش شترمرغ.» همه زدند زير خنده و آن را شوخي گرفتند. گوينده ابرو درهم كشيد و استكان ديگري چاي برداشت كه برادر ديگر گفت، اين چاي من است... پيشنهاددهنده پرورش شترمرغ كم نياورد. چاي را سر كشيد و گفت: «بي‌شعورها الان توي دنيا شترمرغ حرف اول را مي‌زند. هم مرغ است و هم شتر.» صداي اعتراض همه بلند شد كه نبايد جلسه را به شوخي برگزار كرد و بايد براي خلاصي از اين بي‌پولي دست به دست داد و كاری كرد. يكي گفت: «مثلا چه كاري؟» يكي از پسرها گفت: «بزنيم توي كار پسته. برويم اطراف تهران كشاورزي كنيم، پسته بكاريم و صادر كنيم.» يكي گفت:‌ «برو بابا دلت خوش است. كار پسته ايران تمام است، پسته‌هاي اروپا با بسته‌بندي درجه يك تمام بازار دنيا را گرفته، تازه پسته سياسي است.» بالاخره همه با اما و اگرهاي بسيار زيرآب فكر باغ پسته را زدند. من با شعف حرف‌ها را دنبال مي‌كردم و چشم مي‌دوختم به دهان هر كسي كه حرف مي‌زد و سرم مدام اين طرف و آن طرف مي‌رفت. با آخرين حرف كه مي‌شنيدم قانع مي‌شدم و حق را به آن آدم مي‌دادم تا اينكه نفر بعدي نظرم را عوض مي‌كرد. پدر لام تا كام حرف نمي‌زد. در سكوت به حرف‌ها گوش مي‌داد، نه آنها را تأييد و نه تكذيب مي‌كرد. مادر از اينكه بچه‌هايش دورش جمع شده بودند خوشحال بود و انگار همين برايش كافي بود، نه دلش پول بيشتري مي‌خواست نه جاي بزرگ‌تري. همان موقع خوشبخت‌ترين آدم روي زمين بود و اين را مي‌شد از توي چشم‌هايش فهميد. زن‌ها كم حرف مي‌زدند و اگر حرفي مي‌زدند يا خلاف‌نظر شوهرشان بود و توي ذوق‌شان مي‌زدند كه اگر تو اين‌كاره بودي وضع ما اين‌طوري نبود یا آنان كه تازه‌عروس بودند در تأييد حرف‌هاي شوهرشان لبخند مي‌زدند و سری تكان مي‌دادند. اين عوامل باعث مي‌شد بحث با شدت و حدت بيشتري جلو برود و اختلاف‌نظرها بالا بگيرد. در اين موقع صداها درهم گره مي‌خورد و دعوا مي‌شد. در اوج عصبانيت يكي تكه خنده‌داري مي‌انداخت و دعوا به خنده و لودگي تبديل مي‌شد و باز اين لودگي بهانه‌اي مي‌شد كه هركس، ديگري را به صفتي متهم كند. يكي به تن‌پروري متهم مي‌شد، يكي به خودرأيي، ديگري به انحصارطلبي، يكي به موذي‌گري، يكي به فرصت‌طلبي و يكي به مال‌ا‌ندوزي و اينكه از كمك به ديگران طفره مي‌رود. در اين ميان حرف‌ها گاه با اغراض شخصي هم همراه بود. زن‌‌ها وارد اين گود نمي‌شدند. آنها ادامه اين بحث‌ها را به خانه‌هايشان مي‌بردند و دق دل‌شان را سر شوهرشان خالي مي‌كردند. دختر خانه با آوردن سيني دوم و سوم چاي، بحث‌ها را هم آرام مي‌كرد، آنان كه سن‌وسال بيشتري داشتند خودشان را كنار مي‌كشيدند و به پشتي تكيه مي‌دادند و معنايش اين بود كه ديگر مايل به ادامه بحث نيستند. هفته اول فكر مي‌كردم كارهاي بزرگي در راه است كه آينده‌ام را مي‌سازد. بالاخره به‌واسطه آشنايي عميق‌ام با مرتضي حتما كاري هم دست ما مي‌دادند اما اين‌طور نشد. جمعه‌هاي زيادي سفره‌ها پهن شد و غذاهاي لذيذي بلعيده شد و حرف‌ها باز تكرار شد و به نتيجه نرسيد. روزي حوصله‌ام سر رفت و از پدر كه تنها روي مبل مخصوص خودش نشسته بود، پرسيدم: «پدر نظر شما چيست؟ چه كار بايد كرد، هر هفته نمي‌شود كه طرحي داد و كاري نكرد و باز هفته آينده روز از نو روزي از نو...» پدر جوابم را نداد، تمايلی به حرف‌زدن نداشت انگار. مرتضي به كمكم آمد و گفت: «راست مي‌گوید پدر، بالاخره بايد چه كار كنيم؟» پدر به مرتضي گفت: «مي‌بيني؟» مرتضي گفت: «چي را؟» پدر عصاي چوبي‌اش را به سمت سقف گرفت و گفت: «آن ترك روي سقف را.» تركي روي سقف خانه بود كه مثل مار باريكي از ميان سقف تا كنج ديوار كشيده شده بود. گفتم: «مرتضي خطرناك است، سقف نريزد!» مرتضي سكوت كرد. انگار تا به حال آن ترك را نديده بود. صورتش از شرم سرخ شد. پدر گفت: «هر وقت سقف خانه پدري‌تان را درست كرديد كارهاي ديگر را هم مي‌كنيد.» بعد دوباره سكوت كرد. مادر پادرمياني كرد و گفت: «پي اين خانه خيلي محكم است. با اين ترك‌ها سقفش نمي‌ريزد. آيه يأس نخوان پيرمرد!» با صداي مادر فضاي خانه عوض شد. مادر هميشه همه چيز را از حالت بد به بهترين حالت برمي‌گرداند. بالاخره بساطِ جمعه‌ها با مرگ مادر كم‌رونق شد و دیگر از آن شور و حال و بحث‌هاي عجيب و غريب خبري نبود. چند سال بعد هم پدر از دنيا رفت. با اينكه سقف خانه نريخت اما بساط جمعه‌ها برچيده شد و هركس به فراخور كم و زيادبودن مشغله‌اش به خواهري كه در خانه پدر ماندگار شده بود، سر مي‌زد و از حالش جويا مي‌شد. جمعه‌هاي اول خواهر خيلي سعي كرد جمعه‌ها را احيا كند، اما نشد كه نشد. آن بساط بي‌بساطی جمعه‌ها هرچه نداشت يك چيز داشت و آن چيزي نبود جز...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.