آیا ایتالیا غیرلیبرال میشود؟
دومینیک مویسی . نویسنده و پژوهشگر
در سال 1841، جوزپه وردی اپرای درخشان و مشهور خود را با عنوان «ناباکو» به اتمام رساند. در این اپرا، آواز تکنفرهای وجود داشت که سرنوشت عبریان در صحرا را توصیف میکرد. این آواز سالها بعد به شعار میهندوستان ایتالیایی در مبارزاتشان برای آزادی این کشور از امپراتوری اتریش بدل شد. در سال 2011 و در سالگرد 150سالگیاش، این اپرا از سوی ریکاردو موتی در رم و بهعنوان ادای دینی به دموکراسی اجرا شد. سیلویو برلوسکونی، نخستوزیر وقت ایتالیا، در آن اجرا حاضر بود و روز بعد در حالی از خواب بیدار شد که روزنامههای ایتالیایی چنین تیترهایی زده بودند: «برلوسکونی به دست وردی سرنگون شد». البته دقیقتر آن است که بگوییم برلوسکونی که اندکی بعد مجبور به استعفا شد، خودش، خودش را در نتیجه فساد اخلاقی و مالی سرنگون کرد. با توجه به اینکه ایتالیا به یک انتخابات سرنوشتساز در چهارم مارس نزدیک میشود، چنین ارجاعات تاریخیاي بار دیگر در کانون توجه قرار میگیرند؛ ولی در جایی که ایتالیاییها در سال 1841 علیه اتریش قیام کرده بودند، امروز آنها به واسطه ائتلاف راست و راست افراطی به سمت «الگوی اتریشی» از حاکمیت حرکت میکنند. از دیگر سو، درحالیکه برلوسکونی در سال 2011 از عرش به فرش آمده بود، حالا به مهرهای تأثیرگذار بدل شده است. برخی رأیدهندگان به او باور دارند و برخی دیگر نیز از ترس یک گزینه بدتر، به او روی آوردهاند. درعینحال، نتیجه انتخابات را بههیچعنوان نمیتوان پیشبینی کرد؛ زیرا این فرایند آنقدر پیچیده شده است که حتی فرهیختهترین رأیدهندگان از درک آن عاجزند. به لطف یک قانون انتخاباتی جدید، حدود 40 درصد از کرسیهای پارلمانی به کاندیداهایی میرسد که بیشترین رأی را کسب کنند و بقیه کرسیها نیز به تناسب رأی تقسیم میشوند. بااینحال، میتوان دو وضعیت را برای انتخابات پیشرو متصور شد؛ نخست، تحریم انتخابات بالا خواهد بود، بهویژه در میان جوانان. شرایط با می 68 متفاوت است؛ یعنی زمانی که دانشجویان در سراسر ایتالیا به خیابانها ریختند. امروز، جوانان ایتالیایی از صندوقهای رأی رویگرداناند؛ هرچند احتمال بهخیابانآمدنشان نیز کاملا منتفی نیست. دوم، این انتخابات ایتالیا را دچار انشقاق میکند؛ نه فقط از نظر سیاسی و اجتماعی، بلکه به لحاظ جغرافیایی. جنبش پوپولیستی پنجستاره، بهویژه در جنوب ایتالیا، قدرت گرفته و محبوبیت حزب راست افراطی «اتحاد شمالی» نیز در شمال رو به افزایش است. در این میان، ونیزیها نیز بیش از هر زمان دیگری رؤیای خودمختاری یا حتی استقلال را در سر میپرورانند. این ترس که ایتالیا میتواند به دورانی بازگردد که بیشتر روی کاغذ وجود داشت، بار دیگر قوت گرفته است. از دیگر سو، ایتالیا میتواند بار دیگر عنوان «مرد مریض اروپا» را در هفتههای آتی به خود اختصاص دهد، بهویژه اگر این انتخابات به ایجاد اکثریتی پارلمانی نینجامد. روسیه به سهم خود از این وضعیت استقبال میکند و بدون تردید از هیچ اقدامی در این مسیر کوتاهی نخواهد کرد. اتحاد میان «بهپیش ایتالیا» برلوسکونی و «اتحاد شمالی» ماتئو سالوینی نیز که نورعلینور خواهد شد؛ چون میتواند ایتالیا را در تضادی شدید با دیگر اعضای مؤسس اتحادیه اروپا قرار دهد. به همین نحو، یک پیروزی بزرگ برای حزب پنجستاره نیز ناخوشایند خواهد بود. انگیزه برای تغییر وضع موجود آنقدر در میان رأیدهندگان ایتالیایی قوی است که حتی ناتوانی حزب پنجستاره در اداره رم نیز نظر آنها را تغییر نداده است؛ رم همان شهری بود که این حزب در سال 2016 میلادی شورای شهر آن را به دست گرفت. تنها سناریوی خوشبینانه که البته بسیار نامحتمل نیز به نظر میرسد، اتحاد میان حزب چپ معتدل ماتئو رنزی، نخستوزیر پیشین ایتالیا و «بهپیش ایتالیا»ی برلوسکونی است. دولت تشکیلشده از ائتلاف این دو حزب، میتواند به ابقای پائولو جنتیلونی، نخستوزیر فعلی، در قدرت منجر شود. این مسئله موجبات خوشنودی آلمان، فرانسه و همچنین کمیسیون اروپا را نیز فراهم خواهد کرد. البته با وجود وضعیت نامساعد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ایتالیا، بازارهای مالی نسبتا آرام بودهاند. سرمایهگذاران به نظر نه از پیروزی حزب پنجستاره ترسی دارند و نه نگران نرخ بیکاری 33درصدی در میان جوانان این کشور هستند؛ اما آیا آنها خطری که سومین اقتصاد بزرگ قاره سبز را تهدید میکند، دستکم نمیگیرند؟ نتیجه انتخابات ایتالیا هرچه باشد، پیامدهای آن نهفقط دامن ایتالیا و اتحادیه اروپا، بلکه دامن دموکراسی در سراسر جهان را خواهد گرفت. بعد از چهارم مارس مشخص نیست با چه ایتالیایی مواجه خواهیم بود؟ آیا ایتالیایی از این انتخابات سر در میآورد که به امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در پیشبرد پروژه اتحادیه اروپا کمک خواهد کرد یا به آغوش پوپولیستی اقتدارگرا میغلتد که در حال درنوردیدن اروپای مرکزی است؟ چه رأیدهندگان ایتالیایی این مسئله را درک کنند، چه درک نکنند، انتخاب آنها نه میان احزاب سیاسی، بلکه میان رژیمهای سیاسی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.