عراقچی در همایش ملی دیپلماسی آب و فرصتهای هیدروپلیتیک غرب آسیا مطرح کرد
جنگ را به صلح تبدیل میکنیم
شرق: ايران با 15 كشور در همسايگي خود مركز مشترك دارد و بر اساس آمارهاي ارائهشده در همايش ملي ديپلماسي آب و فرصتهاي هيدروپليتيك غرب آسيا، با 12 کشور از این تعداد، منابع آبی مشترک دارد. پيشبيني ميشود كه جنگهاي آينده، بر سر آب باشد. اين ايده مخالفاني هم دارد و هستند گروهي كه ميگويند بيش از آنكه آب عامل جنگ باشد، وسيلهاي بوده كه كشورها را پشت ميز مذاكره، گرد هم جمع كرده است. عباس عراقچي، معاون وزير خارجه در اين رابطه معتقد است: آب ظرفیت بزرگی دارد که به منازعه تبدیل شود، ولی آب در طول تاریخ بیشتر به جای اینکه موضوع منازعه و درگیری باشد، موضوعی برای همکاری بوده است. اگرچه بخش عمده منابع آب ايران در داخل مرزهاي سياسي كشور تأمين ميشود اما همان اندك منابع آب مشتركي كه با همسايگان داريم، براي ما بسيار حياتي است بنابراين براي تأمين منافع خود نياز به گفتوگو داريم. به گفته دكتر پاپلييزدي، دبير انجمن هيدروپليتيك، موضوع ديپلماسي آب فقط به مديريت منابع آبي مشترك محدود نميشود بلكه تبعات ناشي از مسائل مديريتي آب را هم شامل خواهد شد. سدسازيهاي تركيه و ريزگردهاي عراق كه از تبعات مديريت بد منابع آب است، در اين چارچوب مورد بررسي قرار ميگيرد. ديروز همایش ملی دیپلماسی آب و فرصتهای هیدروپلیتیک غرب آسیا، توسط انجمن ژئوپلیتیک ایران در دانشکده جغرافیای دانشگاه خوارزمی برگزار شد. در اين همايش عباس عراقچي، معاون وزير خارجه، سياست اصلي ايران را جلوگيري از خروج آب از كشور با شرط رعايت حق همسايگان معرفي كرد. او با نگاهي به مديريت غلط آب در ايران و هدررفت زياد آن در مزارع و همچنين نحوه نادرست مصرف، گفت: با وجود نقايص موجود هنوز از حوزه تأمين آب صحبت میکنیم و به دنبال اين هستيم كه وزارت خارجه از خارج آب بیاورد. باید ببینیم مشکل آب چگونه حل میشود و به دنبال مدیریت مصرف آب باشیم. عراقچي كمبود آب در سيستانوبلوچستان را ناشي از سياستهاي غلط كشور در مديريت تالابها و سدها دانست و افزود: تبعات اين مديريت غلط ازبينرفتن كشاورزي و مهاجرت است. آسانترین کار این است که برویم از افغانستان آب بیاوریم و بگوییم وزارت خارجه چه کار میکند. در حالی که با ایدههای مختلف میتوان مصرف آب را مدیریت کرد. او اضافه كرد: قبل از اینکه متمرکز بر دیپلماسی آب شویم، باید سهم دیپلماسی آب را مشخص کنیم. ١٠ تا ١١ میلیارد مترمکعب آب از کشور خارج میشود. تقریبا حدود ٩ میلیارد مترمکعب آب وارد میشود. میزان نزولات آسمانی کشور حدود ٤٠٠ میلیارد مترمکعب است و حدود سهچهارم آن تبخیر میشود. باید مدیریت کنیم و جلوی تبخیر نزولات آسمانی را بگیریم که البته به سرمایهگذاری زیاد نیاز دارد. معاون سیاسی وزیر خارجه درباره دیپلماسی آب گفت: آنچه امروز به عنوان دیپلماسی آب شناخته شده، دیپلماسی آبهای فرامرزی است. آب ظرفیت بزرگی دارد که به منازعه تبدیل شود، چه بین دو روستا، شهر یا کشور، ولی تاریخ نشان میدهد آب در طول تاریخ بیشتر به جای اینکه موضوع منازعه و درگیری باشد، موضوعی برای همکاری بوده است. او تأكيد كرد: مذاکره بر سر آب و رسیدن به معاهده درباره منابع آبی کار راحتی نیست. معاهده هیرمند محصول دهها سال مذاکره است. معاهدات مشابهی در اطراف کشور داریم مثل اروندرود. اداره مرزی ما در وزارت خارجه بحث مدیریت آبهای مرزی را انجام میدهد و معاهدات با افغانستان درباره نحوه اجرای صحیح معاهده هیرمند است. معاون وزیر خارجه با اشاره به اينكه تا سال 2025 همه كشورهاي منطقه از جمله ايران دچار خشكسالي ميشوند، از تلاش كشورها براي مقابله با خروج آب از كشورهايشان خبر داد. عراقچي افزود: سیاستهای کلان کشور در این جهت است که جلوی خروج آب از کشور گرفته شود، نه اینکه ما با خروج آب از کشور باعث تشنگی همسایگان شویم. اما وقتی مردم ما به آب نیاز دارند طبیعی است جلوی خروج آب از کشور گرفته شود و همسایگانمان نیز چنین هستند. او همچنين به استفاده از تجارب بينالمللي براي مديريت مصرف در كشور تأكيد كرد. به دنبال صلح آب هستيم محمدحسين پاپلييزدي رئيس انجمن ژئوپليتيك در گفتوگو با «شرق» به تشريح اهداف همايش پرداخت و گفت: ما يكسري رودخانه مرزي داريم. براي رودخانه هيرمند قرارداد بينالمللي داريم. براي رودخانههاي هيرمند، ارس و اروندرود هم قراردادهايي نوشته شده است. او اضافه كرد: ديپلماسي آب فقط منحصر به رودخانههاي مرزي نيست. در حال حاضر تركيه سدهاي بسيار بزرگي در اين كشور ساخته است. اين كشور حقابه زيستمحيطي عراق و سوريه را نميدهد. تالابهاي اين كشورها خشك شدهاند و ريزگردهايي كه شما در اهواز و غرب كشور ميبينيد، به دليل خشكشدن تالابهاي عراق، سوريه و بخشي از تالابهاي ايران است. بخشهاي بزرگي از تالابهاي منطقه به دليل سدسازيها خشك شدهاند و نتيجه آن بروز اين ريزگردهاست. پاپلييزدي ادامه داد: تركيه بخش زيادي از آبهاي اين كشور را پشت سد ذخيره كرده و رها نميكند تا مشكل ريزگردها حل شود. اين كشور 21 سد روي فرات دارد. هفت تا هشت سد تركيه به اندازه كل آبهاي ايران گنجايش دارد. ما كمي دير مذاكرات بر سر آب را شروع كرديم اما دانشگاهيها و استادان اين حرفها را زدهاند. انجمن هيدروپليتيك هم در اين مسير پيشگام شده است. اميدواريم همه دست به دست هم دهند كه مسائل مرتبط با آب حل شود. او يادآور شد: همه معتقد هستند كه جنگ آينده بر سر آب است. ما ديپلماسي آب گذاشتيم كه با مذاكره و گفتوگو به صلح آب برسيم و جلوي جنگ آب را بگيريم. رئيس انجمن ژئوپلیتيك ادامه داد: هدف اين همايش اين است كه با مذاكره و تعامل بتوانيم آب را به مايه صلح تبديل كنيم و حق و حقوق رودخانههاي مرزي را بهطور كامل بگيريم. مسائل داخلي آب و ...، بحثهاي متفاوتي است كه بايد روي آن سرمايه گذاشته شود تا مذاكرات انجام شود. ديپلماسي آب محور صلح و امنيت سيديحيي رحيمصفوي، رئيس همایش ملی دیپلماسی آب و فرصتهای هیدروپلیتیک غرب آسیا، نيز بيان كرد: جمهوری اسلامی ایران درحالحاضر با 15 کشور دارای مرز مشترک است که با 12 کشور از این تعداد منابع آبی مشترک دارد. این آبهای مشترک میتوانند هم عاملی برای تعامل میان کشورهای منطقه و هم عامل ایجاد تنش میان آنها شوند. او افزود: برقراری دیپلماسی آب میان کشورهای همسایه براي مدیریت منابع آب بهمنظور جلوگیری از بهوجودآمدن بحرانهای آبی در آینده داراي اهميت است. دیپلماسی آب مجموعهای از اصول، تحرکات، اقدامات و فرایندهای مرتبط با دستگاه سیاست خارجی و نهادهای دولتی و غیردولتی است که به صورت همکاری مستقیم یا پنهان در حوزههایی نظیر تولید، توسعه، کنترل و مصرف منابع آب و میان سایر کشورها و مجامع بینالمللی و از سوی یک دولت به صورت خاص و یک ملت به صورت عام در جهت تأمين منابع آب و همچنین ارتقای منافع و امنیت ملی انجام میشود. رئیس همایش ملی دیپلماسی آب و فرصتهای هیدروپلیتیک غرب آسیا تأمين امنیت ملی منطقه، توسعه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور و منطقه، تعامل با کشورهای همسایه بر اساس منافع مشترک و مقابله با تهدیدات مشترک و همچنین ظرفیتهای نفوذپذیری سیاسی موضوع آب در منطقه را از جمله نتایج مهم در شکلگیری دیپلماسی عمومی در حوزه آب در منطقه غرب آسیا عنوان کرد. صفوي ادامه داد: در سال 55 میزان آب قابل دسترس مردم ایران چهارهزارو 500 مترمکعب بوده که این میزان در سال 92 به هزارو 600 مترمکعب کاهش یافته و بر اساس پیشبینیها، در سال 1404 مقدار آب قابل دسترس مردم هزاروصد مترمکعب خواهد بود. برهمیناساس ایران یکی از خاصترین کشورهای دنیا از نظر هیدروپلیتیک و آسیایمیانه مناقشهبرانگیزترین منطقه در این زمینه است. ورود آب به ایران از طریق هفت رودخانه و خروج آن از طریق 41 رودخانه انجام میشود. او در ادامه صحبتهای خود با تأکید بر لزوم استفاده از قدرت نرم در موضوع منابع آبی در منطقه، گفت: ایران به اندازه کافی هزینههای هشت سال جنگ تحمیلی را پرداخت کرده، به همین دلیل است که ما میخواهیم به یک قدرت نرم و دیپلماسی برای تأمين منافع مشترک دست یابیم. ایران جدا به دنبال تأمين صلح و امنیت پایدار در کشورهای غرب آسیاست و در این زمینه تعامل در حوزه آب را از جمله محورهای تأمين این صلح و امنیت میداند. 300 پيمان بينالمللي در حوزه آب محمدعلی نجفی، شهردار تهران، نيز بهعنوان ديگر سخنران اين همايش، به انعقاد حدود 300 پیمان بینالمللی میان کشورهای مختلف در حوزه مسائل آبی اشاره كرد. او افزود: در منطقه غرب آسیا بهواسطه خشک و نیمهخشکبودن این مناطق، موضوع انعقاد پیمانهای بینالمللی و برقراری یک دیپلماسی بینالمللی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. نجفي گفت: موضوع آب در حال تبدیلشدن به یک مسئله جهانی و بحرانی است. موضوع آب باید علاوهبر اینکه به صورت بینالمللی و منطقهای مورد بحث و بررسی قرار میگیرد، به صورت ملی و بهتبع آن در سطوح شهرهای مختلف نیز مورد بررسی قرار گیرد. به گفته او، امروز حدود 150 كشور در دنيا با كمبود آب مواجه هستند. برخي از اين كشورها با بحران آب مواجه شده و عواملی نظیر تحولات انتقال جمعیت و گسترش جوامع، بهویژه جوامع شهری و افزایش مصرف روزانه آب و همچنین تغییرات شرایط اقلیمی باعث ایجاد نگرانی جدی درباره حتی حیات بشری شده است. شهردار تهران نگراني خود را از وضعيت تأمين منابع آب اين كلانشهر اعلام كرد و افزود: در تهران تقريبا سهبرابر ميزان طبيعي آب مصرف ميشود. ميزان مصرف طبيعي از منابع آب براي شهري نظير تهران 250 ميليون مترمكعب است، ولي در تهران هر 750 ميليون مترمكعب آب مصرف ميشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.