|

بازی مرگ

«دنیازاد» عنوان داستان بلندی از می‌ تلمسانی، نویسنده مصری، است که اولین‌بار در سال 1977 به چاپ رسید و به‌تازگی با ترجمه عظیم طهماسبی توسط نشر نیلوفر منتشر شده است. می تلمسانی، در سال 1965 در قاهره متولد شد و از آنجا که پدر و عمویش هر دو دستی در سینما داشتند، به سینما علاقه پیدا کرد و رد این علاقه و تأثیرپذیری از سینما در داستان‌هایی که بعدها نوشت هم دیده می‌شود. این نویسنده مصری در دانشگاه عین‌الشمس در رشته ادبیات تحصیل کرد و در سال 1987 موفق به دریافت مدرک لیسانس شد و سپس در مقطع کارشناسی‌ارشد همان رشته در دانشگاه قاهره به ادامه تحصیل پرداخت. پایان‌نامه تلمسانی درباره اولین کتاب پروست یعنی «خوشی‌ها و روزها» بود که در سال 1995 از آن دفاع کرد. بعد از این و در سال 1988، او با دریافت بورسی تحصیلی به کانادا سفر کرد و در دانشگاه مونترال در رشته ادبیات تطبیقی به ادامه تحصیل پرداخت. اولین داستان تلمسانی در سال 1995 و با عنوان «پیکرتراشی پیاپی» منتشر شد. جز داستان‌نویسی، تلمسانی در حوزه ترجمه هم فعالیت کرده و آثاری در زمینه‌های سینما، ادبیات و نقد ادبی به عربی برگردانده است. همچنین دو فیلمنامه هم از او چاپ شده و مقالات زیادی هم در مجلات سینمایی به قلم تلمسانی منتشر شده است. داستان بلند «دنیازاد» که تاکنون به زبان‌های مختلفی ترجمه شده است، این‌طور آغاز می‌شود: «دنیازاد برای اولین‌ و آخرین‌بار به اتاق 401 آمد تا در کفن سفید و کوچکش با من وداع کند؛ کفن چند پارچه سفید تمیز بود و سه نوار که در قسمت سر، پاها و کمرش قرار داشت و ملافه بزرگی که بر حجم پیکر لاغرش می‌افزود. سرش را آزمندانه از زیر پوشش پنبه بهداشتی بیرون آورد. از خانم پرستار خواستم لامپ اتاق را که به‌رغم همه چیز همچنان تاریک بود، روشن کند. به صورت گردش که به کبودی می‌زد چشم دوختم. پلکش فروافتاده بود، بینی‌اش کوچک و دهانش چونان هرم بود و به شدت کبود. درهرحال او آنجا زنده بود، با آن صورت آرام و سری که زندگی از آن دریغ ورزید(سری که حافظه به سرعت محوش می‌کند؟). تنها چند روز پیش، از رحمم به سوی این جهان به حرکت درآمد؛ جهانی که خودش را هنوز برای آمدنش تدارک ندیده بود.» عظیم طهماسبی در متنی کوتاه که در ابتدای کتاب نوشته است، به این نکته اشاره کرده که دنیازاد برای خوانندگان «هزارویکشب» نامی آشناست. او خواهر شهرزاد و یاور اوست و نیز شاهد خصوصی‌ترین لحظه‌هایی است که میان شهرزاد و شهریار می‌گذرد. طهماسبی در بخشی از متن درباره ارتباط «دنیازاد» با «هزارویکشب» نوشته: «پیوندهای جالبی میان داستان دنیازاد می تلمسانی و ‌هزارویکشب به‌چشم می‌خورد که خواننده اثر نخست به فراخور دقت و دانش خود می‌تواند جنبه‌هایی از آن را کشف کند. شهرزاد با توان حکایت‌گویی به مقابله با مرگ برخاسته است تا جان خویش و سایر دختران را مصون نگه دارد اما می تلمسانی در جسم بی‌جان دنیازاد جانی تازه دمیده و بدان حیاتی ویژه عطا کرده است که از تطاول مرگ در امان است. این هنر تلمسانی است که صورت و پیکر دختر فقیدش را در حافظه‌اش مومیایی کرده است و با خلق داستانی به نامش زندگی نیازموده‌اش را امتداد بخشیده تا در حافظه هر خواننده‌ای زیست کند. دنیازاد بی‌آنکه نفس بکشد و نگاه کند و بجنبد، واقعیت تلخ و اندوهناک مرگش را از لابه‌لای سخنان راوی،‌ که از نگرش زنانه و ژرف و رمزناک نشات می‌گیرد، به ما می‌نمایاند.» در پایان کتاب نیز، مقاله‌ای از الفت کمال‌الروبی با عنوان «دنیازاد اثر می تلمسانی و نوشتن زنان» ترجمه شده که در آن به برخی از ویژگی‌های اصلی این داستان، نوع ادبی که در آن نوشته شده و همچنین نسبتش با زنانگی توجه شده است. در بخشی از این مقاله می‌خوانیم: «شخصیت زنانه‌ای که داستان می تلمسانی او را برجسته می‌سازد، فردی معاصر و امروزی است که ویژگی‌ها و خصائلش نقیض ویژگی‌های زنانگی است که مطابق میل و گرایش مردانه مشخص می‌شود، همان زنانگی که در قالب مسائلی چون منفی‌بودن، تابعیت از مرد، ترسو بودن، فقدان عقلانیت، و احساسات‌گرایی بازتاب می‌یابد. در داستان دنیازاد با زنی مستقل و مثبت مواجه می‌شویم که با اتخاذ تصمیمات شجاعانه و آگاهانه با حزن و اندوهش روبه‌رو می‌شود. تاثیر سنگین مرگ دنیازاد بر قهرمان داستان دارای جنبه مثبت و سازنده‌ای است چراکه نشان از توجه و علاقه وافر او به جنس مونث و فرزند دختر دارد. توجه و علاقه به دختر - به نوبه خودش- اندیشه رایج جامعه سنتی مردسالار را درخصوص گرامی‌تر داشتن فرزند پسر نقض می‌کند.» از دیگر آثار می تلمسانی می‌توان به این‌ها اشاره کرد: مجموعه‌داستان «خیانت‌های ذهنی»، رمان «هلیوبولیس»، یادداشت‌های روزانه «بهشت دارای نردها» و رمان «اکابیللا».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.