زندگی، جنگ و دیگر هیچ
چهل تکگویی «تکگوییهای کلاسیک برای زنان» ویراسته کریس سالت، مجموعهای است شاملِ چهل تکگویی درخشان کلاسیک برای بازیگران که از میان بزرگترین درامهای تاریخِ نمایش انتخاب شدهاند و اخیرا در نشر بیدگل درآمده است. این کتاب به پنج بخش اصلی تقسیم شده: آثار کلاسیک یونانی، آثار انگلیسی الیزابتی و جاکوبی، آثار انگلیسی دوره بازگشت و قرن هجدهم، آثار فرانسوی و اسپانیایی و ایتالیایی، آثار روسی و اسکاندیناویایی. کتاب با تکگویی «آتوسا» از نمایشِ «ایرانیان» اثر آیسخولوس آغاز میشود که گویا کهنترین نمایشنامه مانده از ادبیات غرب است. این نمایشنامه یک شعر دراماتیک است و ماجرای آن در زمان جنگهای امپراتوری ایران در دربار خشایارشاه و مادرش ملکه آتوسا اتفاق میافتد. «مدهآ» اثرِ معروف اوریپید متنِ بعدی است که ویراستار کتاب از آثار کلاسیک یونانی انتخاب کرده است. از اوریپید تکگویی دیگری نیز از متنِ «آلسِست» و «ایفیگنیا در آئولیس» آمده. در بخشِ آثار انگلیسی الیزابتی و جاکوبی نیز متنهایی از کریستوفر مارلو، شکسپیر، بن جانسون، تامس میدلتون، سیرل تورنر، جان مارستون و جان فورد هست. آثار انگلیسی دوره بازگشت، بخش بعدی این کتاب است شاملِ تکگوییهایی از نمایشنامههای ویلیام کانگرو: «مزور» و «عشق در برابر عشق» و «راه و رسم دنیا». و نیز تکههایی از آثارِ جوانا بیلی، شرایدن، جورج فارکوآر، سِر جان ونبره. در بخش بعدی تکههایی از آثار مولیر و ژان راسین و پییر ماریوو و ویکتور هوگو و آلفرد دوموسه انتخاب شدهاند. در بخش آثار روسی نیز نوبت به گوگول و تورگنیف و آستروفسکی و هنریک ایبسن و چخوف میرسد که شاید خواندنیترین فصل کتاب برای مخاطب ایرانی باشد. از گوگول متنِ «ازدواج» آمده و از تورگنیف آثار «بانویی شهرستانی» و «یک ماه در روستا». ایبسن با «جنزدگان» در این کتاب حضور دارد و از چخوف نیز دو متنِ «دایی وانیا» و نیز «سه خواهر» انتخاب شده است. ویراستار در مقدمه کتاب سعی دارد شیوهای برای خواندنِ کتاب بهدست دهد و هدف از این گردآوری را تبیین کند. سالت، این کتاب را گلچینی از متون کلاسیک از آیسخولوس تا چخوف میخواند که خواندنِ آنها تجربهای ارزشمند برای بازیگران است و مینویسد: «زمانی که شما را برای آزمون بازیگری فرا میخوانند، یا از شما میخواهند نوشتهای را خشک و بیروح بخوانید، یا بخشی از مجموعه آزمونهای بازیگریتان را اجرا کنید، قطعا باید چند قطعه از متون در آستین داشته باشید، خواه همان روال معمول یک قطعه کلاسیک و یک قطعه معاصر برای ورود به مدرسه درام باشد، خواه قطعهای برای یک آزمون بازیگری خاص.» او در این چند صفحه مقدمه نقشه راهی دقیق برای بازیگران و آنان که به عرصه بازیگری علاقهای دارند، میکشد و قدم به قدم آنان را آماده میکند تا از پسِ آزمونهای بازیگری برآیند و البته در آخر مینویسد که این جهتدهی را نباید سفت و سخت بهشمار آورد و در اینجا تنها جهتدهی در آزادترین صورتش مدنظر بوده است. درواقع راه درستی برای بازی وجود ندارد، یک کارگردان گوش تیز میکند تا نظر دست اول شما را در مورد قطعه معروفی بشنود. گرچه سالت در این مقدمه پیشزمینه و بافت و رویکردی را طرحریزی میکند تا بهقول خودش سرنخهای پنهان را در باب زبان و ساختار و نحوِ این متون در اختیار مخاطب قرار دهد. از مقدمه کریس سالت چنین برمیآید که او این کتاب را با هدفِ تجهیز بازیگرانی تدوین کرده است که بایستی با متونِ اصیل ادبیات نمایشی آشنا باشند، اما این کتاب و انتخابهایی که زیر عنوانِ تکگوییهای کلاسیک برای زنان گرد آمدهاند، برای هر مخاطبِ علاقهمند به ادبیات نمایشی خواندنی است. بزرگترین نمایشنامه ضدجنگ جهان «زنان تروا»ی اوریپید، دومین نمایشنامه از سری نمایشنامههای کلاسیک یونانی است که توسط نشر بیدگل بهچاپ میرسد. اولین کتاب این مجموعه، «الکترا»ی اوریپید بود که با ترجمه غلامرضا شهبازی به چاپ رسیده بود و مدتی است که کتاب دوم این مجموعه، «زنان تروا»، نیز با ترجمه شهبازی منتشر شده است. اوریپید یکی از سه تراژدینویس مهم عصر طلایی یونان است که بسیاری او را نمایشنامهنویسی سنتشکن، نوآور و نامتعارف دانستهاند. او در یکی از سالهای دهه 480 پیش از میلاد در بخش شرقی آتن متولد شد و اطلاعات زیادی از زندگیاش موجود نیست. گفته میشود که اوریپید بیش از نود نمایشنامه نوشته که البته امروز فقط نوزده نمایشنامه از او در دست است. اولین نمایشنامه او، یک سال پس از مرگ آیسخولوس در سال 455 پیش از میلاد اجرا شد و مقام سوم را به دست آورد. «زنان تروا» را بزرگترین اثر در ادبیات ضدجنگ جهان دانستهاند. نمایشنامهای که بیستوپنج قرن پیش نوشته شد و از آن روزگار تا امروز، هیچ اثر ادبی در توصیف یا تقبیح رعب و وحشت و بیهودهبودن جنگ به پای «زنان تروا» نرسیده است. اوریپید این نمایشنامه را در سال 415 پیش از میلاد بر صحنه تئاتر آتن برد. او در این نمایشنامه که به صورت تمامعیار ضدجنگ است، فاتحان یونانی را منزجرکننده و قربانیان آنها را بزرگزاده نشان میدهد. نمایشنامه به رویدادهای پس از پایان جنگ در سواحلی درست زیر باروهای تروا میپردازد. روایت نمایش معطوف به زنان ترواست که چشمبهراه آناند تا ببینند کدام مرد یونانی اربابشان خواهد شد. درحالیکه تمام مردان تروا جان سپردهاند جز آستیاناکس که جوانترین شاهزاده است.در پایان نمایشنامه، پیگفتاری از نانسی سورکین رابینوویتز ترجمه شده که نویسنده در آن به برخی وجوه و ویژگیهای «زنان تروا» پرداخته است. در بخشی از این نوشتار درباره جنگ در این نمایشنامه آمده: «مانند آگاممنون و ایفیگنیا در آئولیس، این نمایشنامه از علل جنگ سخن میگوید و از هزینههای آن پرده برمیدارد. بررسی علل جنگ به بحث درباره نقش خدایان میانجامد، و همانگونه که از حضور آنان در آغاز نمایشنامه برمیآید، این، یکی از مضامین نمایشنامه است. از خدایان در طول نمایشنامه به اشکال گوناگون استمداد میشود، اما هکوب بهخصوص تمام صورتهای مختلف پاسخها را تجربه میکند. او در آغاز از خدایان تقاضای کمک میکند اما از خود میپرسد با این حامیان ناباب چرا باید این زحمت را به خود بدهد؛ او اساسا به این میرسد که میگوید این کار را میکند چون مرسوم است. سپس آنها را در بناکردن برج و باروها از هیچ و نیز انهدام آنها، که حالا به نظر میرسد چیزی هستند، مقصر میداند. برجوباروهای تروا در پسزمینهاند و از همین دیوارهاست که نوه او را به زیر پرتاب خواهند کرد و خواهند کشت. او بعدها از خود میپرسد خدایان را چه بنامد، گرچه او این باور به عدالت الهی را بر زبان میآورد؛ عدالتی که بر امور میرایان نظارت میکند. سرانجام از قربانیهایی که کرده و آنها را به هدر داده است، ابراز پشیمانی میکند زیرا هرگز برایش حاصلی در بر نداشته است. خدایان چیزی جز رنج به او ندادهاند، و یاریخواستن از آنان بیمعناست چون گوش شنوایی ندارند.» این نوشتار در ادامه، به این نکته اشاره میکند که «زنان تروا»، دوگانگی سنتی موجود در تراژدی و اندیشه یونانی را تضعیف میکند. درحالیکه در جنگ با ایرانیان و جنگ تروا، شرق در برابر غرب و قاعدتا بربرها در برابر یونانیان قرار میگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.