از حواشي فيلم «خوک» تا تحسين «درساژ»

بهناز شيرباني: شصت‌وهشتمين جشنواره فيلم برلين براي فيلم‌هاي ايراني حاضر در اين رويداد هنري، حال‌وهواي متفاوت‌تري داشت. سينماي ايران که امسال با فيلم‌هاي «خوک»، «درساژ»، «هجوم» و «هندي و هرمز» در بخش‌هاي مختلف جشنواره حضور داشت، هرکدام با چند نمايش در اين جشنواره واکنش‌هاي مختلفي از مخاطبان خارجي فيلم‌ها دريافت کردند، اما شايد پرحاشيه‌ترين بخش حضور چهره‌هاي سينماي ايران در اين جشنواره، نشست رسانه‌اي فيلم «خوک» و صحبت‌هاي کارگردان و بازيگرش در اين مراسم بود. ماني حقيقي، کارگردان «خوک»، در واکنش به برخي سؤالات سياسي در اين نشست گفت: «شما آزاديد سؤالات سياسي بپرسيد، اما ما يک اثر هنري ساخته‌ايم و مي‌خواهيم درباره چگونگي ساختنش بحث کنيم و هنر فراتر از مرزها و يک زبان جهاني است. دائم از من مي‌پرسند اصلاح‌طلب و اصولگرا درباره‌ات چه فکري مي‌کنند، آيا سانسور شديد؟ سانسور نشديد؟ چگونه با سانسور تعامل مي‌کنيد؟ باشد. چندبار مي‌خواهيد بشنويد؟ بله در ايران سانسور هست. بله، زندگي با آن مشکل است و ما داريم با آن تعامل مي‌کنيم، اما مسائل خيلي بيشتری براي بحث هست. بگذاريد من يک سؤال بکنم؛ چرا فکر مي‌کنيد فيلم‌هاي ايراني بايد براي شما مثل يک راهنماي تور ايران باشند؟ ما اينجا براي گفتن اينکه ما را کمک کنيد نيامده‌ايم! اينها خسته‌کننده است. ما براي صحبت در مورد يک اثر ايراني اينجاييم». ليلا حاتمي نيز در صحبت‌هايش در اين نشست خبري به مسائل سياسي ايران اشاره کرد. او در گفت‌وگو با يورونيوز درباره بازي در فيلم «خوک» نيز گفت: «چيزي که در اين فيلم دوست داشتم اين بود که مي‌توانستم در آن خودم و همکارانم و حرفه‌ام را مسخره کنم و دوست داشتم که به صاحبان ديگر حرفه‌ها بگويم که مي‌شود اين کار را کرد و آن‌قدرها مهم نيست. تمام ما اين نقايص را داريم، چراکه همه انسان هستيم و داشتن نقص عيب نيست».اما فيلم جديد حقيقي با واکنش‌هاي متفاوت منتقدان روبه‌رو شده است. هيئت داوران نشريه بريتانيايي اسکرين، متشکل از هفت منتقد بين‌المللي به «خوک» از چهار امتياز 1.8 داده‌ است. ديمتريوس متيو، منتقد اسکرين‌ديلي، نيز فيلم ماني حقيقي را اثري جسور و چالش‌برانگيز توصيف کرد و درباره آن نوشت: «ماني حقيقي دو سال پس از «اژدها وارد مي‌شود!» بار ديگر با ترکيبي جسورانه و چالش‌برانگيز به رقابت در جشنواره برلين پا گذاشته است و البته مايه اندکي شگفتي است که چرا در آخر نام اين فيلم علامت تعجب به چشم نمي‌خورد. فيلم ماني حقيقي طنز اجتماعي است که چيزهاي بسياري براي لذت‌بردن به تماشاگر عرضه مي‌کند و داستان آن حول محور کارگرداني خودشيفته روي مي‌دهد که با ناديده‌‌گرفته‌شدن از سوي قاتل سريالي فيلم‌سازها که ظاهرا او را لايق کشته‌شدن نمي‌داند، حس تحقير را تجربه مي‌کند». تحسين نخستين فيلم پويا بادکوبه از سوي ديگر عوامل فيلم سينمايي «درساژ» نيز در اين جشنواره حضور داشتند و نخستين نمايش فيلم در اين رويداد هنري اتفاق افتاد. بادکوبه، کارگردان اين فيلم سينمايي، درباره نمايش‌ها و واکنش مخاطبان به «شرق» گفت: «در زمان نمايش‌هاي فيلم واکنش‌هاي جالبي از مخاطبان گرفتيم. نگران بودم که پيام از طريق زيرنويس‌ها به تماشاگر منتقل نشود، ولي در طول فيلم عکس‌العمل‌هاي جالبي از مردم ديدم؛ از خنديدن تا گريه‌کردن تماشاچيان، متوجه مي‌شدم عکس‌العمل‌ها خوب است و خوشحال بودم که پيام منتقل شده و در نهايت مورد تشويق زيادي قرار گرفتيم. خصوصا نگار مقدم بعد از اينکه معرفي شد، مردم براي او بلند شدند و او را طولاني تشويق کردند». او در بخش ديگري از صحبت‌هايش گفت: «بازخوردهايي که از منتقدان و مردم به صورت شفاهي دريافت کرديم، اين بود که بسيار با نقش‌ها و با قصه همذات‌پنداري کردند و شخصيت‌ها واقعي درآمده و قابل درک و دسترسي است. درواقع فيلم را اثري از قدرت يک زن مي‌دانستند که به سمت تغيير حرکت مي‌کند. به‌هرحال جسته‌وگريخته برخي قصد داشتند به فيلم مسيرهاي سياسي بدهند، ولي واقعا سياست ظرف کوچکي بود براي اينکه بخواهيم مفاهيم فيلم را در آن جا بدهيم. اين نتيجه دو اکراني بود که فيلم در جشنواره برلين تجربه کرد و دو اکران ديگر همچنان باقي مانده». «درساژ» در جشنواره فيلم برلين در بخش نسل 14plus (ويژه فيلم‌هايي که براي نوجوانان بالاي 14 سال هستند) نمايش داده شد. اين فيلم در بخش نسل 14plus (هيئت داوران جوان) شانس دريافت جايزه خرس بلورين بهترين فيلم بلند و در بخش نسل 14plus (هيئت داوران بين‌الملل) بخت دريافت جايزه بزرگ بهترين فيلم بلند را دارد. علي مصفا، شبنم مقدمي، هوشنگ توکلي، عليرضا ثاني‌فر و عليرضا آقاخاني در «دِرِساژ» به ايفاي نقش پرداخته‌اند. اين فيلم قصه دختري 16 ساله است که بر سر دوراهي ايستاده. «دِرِساژ» درعين‌حال يکي از 18 فيلم بلند اول اين دوره جشنواره برلين است که از ميان آثار بخش‌هاي مسابقه، پانوراما، نسل، فروم و پرسپکتيو، گزينه دريافت جايزه بهترين فيلم بلند اول هستند. برنده اين جايزه در مراسم اختتاميه معرفي مي‌شود.